III SA 1503/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek, Asesor WSA Jolanta Sokołowska, Asesor WSA Sylwester Golec (spr.), Protokolant Małgorzata Szamocka, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi B. H., W. H. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) uchyla zaskarżone postanowienie Ministra Finansów i utrzymane nim w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] grudnia 2002r. nr [...] 2) zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżących kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego 3) stwierdza, że postanowienia wymienione w punkcie 1 nie podlegają wykonaniu w całości. Urząd Skarbowy w S. prowadził w stosunku do małżonków W. i B. H. egzekucję własnej wierzytelności z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów ze sprzedaży nieruchomości. W celu prowadzenia egzekucji urząd wystawił na każdego z małżonków tytuły wykonawcze. W. H. tytuł wykonawczy doręczono za pośrednictwem poczty w dniu 18.09.2002 r., a B. H. w dniu 10.10.2002 r. przez poborcę bezpośrednio przed podjęciem czynności egzekucyjnych. Przed doręczeniem tytułów wykonawczych zobowiązanym doręczono upomnienia do wpłaty zaległego podatku. W dniu [...].09.2002 r. Urząd Skarbowy zajął wynagrodzenie za pracę W. H., przesyłając zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia do pracodawcy zobowiązanego i wzywając pracodawcę do wpłaty wynagrodzenia zobowiązanego na rachunek urzędu do wysokości egzekwowanej kwoty z odsetkami. W dniu 10.10.2002 r. poborca skarbowy udał się do miejsca zamieszkania zobowiązanych w celu przeprowadzenia czynności egzekucyjnych. W miejscu zamieszkania zobowiązanych poborca doręczył tytuł wykonawczy B. H. oraz dokonał zajęcia samochodu osobowego. Zajęcie samochodu poborca udokumentował protokołem. Ponadto poborca sporządził notatkę służbową, w której utrwalił inne zdarzenia mające miejsce podczas jego wizyty w miejscu zamieszkania zobowiązanych. W skargach na działanie organów egzekucyjnych z dnia 11 i 15.10.2002 r. złożonych do Urzędu Skarbowego w S. zobowiązani zawarli zastrzeżenia do sposobu prowadzenia egzekucji. W skargach tych zarzucono organowi egzekucyjnemu: - dostarczenie B. H. tytułu wykonawczego w dniu 10.10.2002 r. przez poborcę bezpośrednio przed podjęciem czynności egzekucyjnych, podczas gdy jej mężowi tytuł został doręczony w dniu18.09.2002 r. za pośrednictwem poczty - uciążliwość zastosowanych środków egzekucyjnych w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę i samochodu osobowego, która zdaniem zobowiązanych świadczyła o zamiarze organu egzekucyjnego nękania zobowiązanych i wywieraniu na nich presji w odwecie za kwestionowanie zasadności poboru podatku w toku odrębnego postępowania sądowoadministracyjnego - powoływanie się przez organ egzekucyjny w pismach kierowanych do zobowiązanych na tytuł wykonawczy, którego nie doręczono B. H. - kierowanie się przez organ egzekucyjny w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym wyłącznie treścią norm prawnych bez uwzględniania postulatów płynących z norm współżycia społecznego i norm moralnych oraz brak woli organu egzekucyjnego rozwiązania problemu egzekucji przy pomocy innych środków - przystąpienie poborcy do czynności egzekucyjnych bezpośrednio po doręczeniu zobowiązanej tytułu wykonawczego Ponadto w złożonych skargach podatnicy podnosili, że ich zaległości podatkowe nie wynikają z braku woli zapłaty podatku, ale z nagłego pogorszenia się ich sytuacji majątkowej, oraz że za całą sytuację odpowiedzialność ponoszą organy podatkowe, które odmówiły zobowiązanym umorzenia zaległości. Postanowieniem z dnia [...].12.2002 r., wydanym w oparciu o art. 17,18 i 54 § 5 ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. jedn. Dz. U. Nr 110, poz. 968 ze zm.) Dyrektor Izby Skarbowej w S. oddalił skargę zobowiązanych. W uzasadnieniu postanowienia przedstawiono wynikający z akt sprawy przebieg postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej w S. stwierdził, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty nie potwierdzają naruszenia prawa przez organ egzekucyjny oraz, że prowadzenie egzekucji najpierw w stosunku do W. H. było uzasadnione tym, że zobowiązany pracował i pobierał wynagrodzenie natomiast B. H. nie pracowała, a zatem organ egzekucyjny słusznie skierował egzekucję w kierunku tego zobowiązanego, który miał środki na zaspokojenie egzekwowanego zobowiązania. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono także, że w aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających niewłaściwe zachowanie poborcy podczas wykonywania czynności. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zobowiązani wnieśli zażalenie do Ministra Finansów, w którym powtórzyli zarzuty podnoszone przez nich w toku postępowania egzekucyjnego. Ponadto w zażaleniu zobowiązani podkreślali swoją niezmiernie trudną sytuację materialną, która nie jest wynikiem ich lekkomyślność a ponadto skarżyli się na nieuzasadnioną ich zdaniem odmowę zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu zażalenia zobowiązani stwierdzili, że w sprawie organ egzekucyjny wykazuje złą wolę, gdyż w przeciwnym wypadku mógłby zastosować wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 17 § 2, 23 § 6, art. 35 § 1 i 2 lub art. 54 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Postanowieniem nr [...] z dnia [...].05.2003 Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. W uzasadnieniu postanowienia Minister Finansów stwierdził, że zastosowane w sprawie środki egzekucyjne były środkami przewidzianymi w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i zastosowano je w sposób zgodny z przepisami tej ustawy, a w szczególności z art. 72 § 4, art. 98 § 1 i 2 § 1 i art. 100 § 1. Organ odwoławczy stwierdził, że egzekucje prowadzono w stosunku do majątku obojga małżonków z uwagi na treść art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) zgodnie, z którym w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, odpowiedzialność za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. W tym zakresie na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organy egzekucyjne miały prawo wyboru, do kogo w pierwszej kolejności skierują egzekucję. Minister w uzasadnieniu postanowienia wykazał, że podnoszony w skardze zarzut stosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego jest nietrafny, gdyż w tej kwestii stronie na podstawie art.. 33 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przysługiwało prawo wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji, a zatem kwestia ta nie może być przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego, która przysługuje w sytuacji, gdy w postępowaniu administracyjnym jego uczestnikom nie służą inne środki zaskarżenia. Zdaniem organu odwoławczego nietrafny był zarzut niewłaściwego postępowania poborcy, który w ocenie organu odwoławczego podjął zgodne z prawem działania w celu wykonania tytułu wykonawczego. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że zarzut niedoręczenia w tym samym czasie obojgu małżonkom tytułów wykonawczych nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach. W dniu 16.06.2002 r. B. i W. H. złożyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Ministra Finansów nr [...] z dnia [...].05.2003. W skardze skarżący powtórzyli zarzuty zgłaszane w skardze na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego oraz w zażaleniu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Ponadto skarżący zarzucili organowi odwoławczemu naruszenie zasad ogólnych postępowania podatkowego zawartych w art. 120-124 Ordynacji podatkowej oraz art. 187 §1, art. 191 i 192 Ordynacji podatkowej, poprzez prowadzenie postępowania w sposób jednostronny bez zapewnienia stronie możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów oraz niewłaściwą ocenę przez organy zebranego materiału dowodowego. Ponadto skarżący stwierdzili, że Dyrektor Izby Skarbowej podlegał wyłączeniu od załatwiania sprawy na podstawie art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, gdyż brał udział w wydawaniu decyzji, którą zobowiązanym odmówiono umorzenia zaległości podatkowej, której dotyczyło przedmiotowe postępowanie egzekucyjne. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że zarzut naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej jest nietrafny z uwagi na fakt, że na podstawie art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do egzekucji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Zdaniem Sądu dla oceny legalności zaskarżonego postanowienia przede wszystkim należało zbadać znaczenie czynności podejmowanych w sprawie przez strony postępowania egzekucyjnego w świetle mających zastosowanie w rozpoznawanej sprawie przepisów prawa. W ocenie Sądu pisma z dnia 11 i 15 października 2002 r. skierowane do Urzędu Skarbowego w S., nazwane przez skarżących jako skargi na działanie organów egzekucyjnych w swej treści zawierały zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji: - zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego - art. 33 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, - zarzut błędnego określenia w tytule wykonawczym zobowiązanego - art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem Sądu zarzut nieprawidłowego określenia zobowiązanego w tytule wykonawczym był uzasadniony. Z akt sprawy wynika, że egzekucja administracyjna prowadzona była w stosunku do obojga małżonków i miała na celu wyegzekwowanie zobowiązania podatkowego, za które skarżący na podstawie art. 29 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa odpowiadali wspólnym majątkiem małżeńskim. Z tych względów na podstawie art.27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tytuł wykonawczy w przedmiotowej sprawie powinien był zostać wystawiony na oboje małżonków. Pisma, w których skarżący zawarli zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego zostały wniesione do Urzędu Skarbowego w S. w takich terminach, które w stosunku do B. H. powodowały, że zachowany został siedmiodniowy termin do wniesienia zarzutów. Z tego powodu w stosunku do skarżącej Naczelnik Urzędu Skarbowego na podstawie art. 34 § 4 w zw. z art. 19 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązany był rozpatrzyć wniesione zarzuty w formie postanowienia, na które na podstawie art. 34 § 5 w zw. z art. 23 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przysługiwało skarżącej zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej. W przedmiotowej sprawie postanowienie w pierwszej instancji wydane zostało przez Dyrektora Izby Skarbowej, a w drugiej instancji przez Ministra Finansów, przez co organy te naruszyły powołane przepisy w zakresie właściwości przy orzekaniu w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W tym zakresie działanie organów administracji skarbowej naruszało w sposób rażący zawartą w art. 6 K.p.a. zasadę praworządności. Organy te przy rozpatrywaniu sprawy zbyt pochopnie przyjęły, że wniesione przez skarżących pisma stanowią skargi, o których mowa w art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organy przy rozpatrywaniu sprawy zakres zgłaszanych w postępowaniu żądań i wniosków powinny odczytywać według ich treści a nie według nazw nadanych przez uczestników postępowania. W świetle utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego organ administracji nie jest związany nawet podaną przez stronę podstawą prawną żądania, a musi rozpoznać sprawę, co do jej istoty w świetle intencji autora dających się ustalić na podstawie całej treści pisma (por. np. wyrok NSA z dnia 7 września 1994 r., III SA 1111/93, ONSA 1995 r. Nr 3, poz. 120). Nie ma decydującego znaczenia również tytuł pisma (por. wyrok NSA z dnia 2 marca 1987 r., sygn. III SA 92/87, GAP 1988 Nr 11, s. 44). Zasada zgodnie, z którą ostatecznie sama strona decyduje, jaki ma charakter pismo i czego dotyczy jej żądanie, może być stosowana wyłącznie wtedy, gdy w związku z zachodzącymi wątpliwościami organ administracji wyjaśnił rzeczywistą wolę stron, udzielając jej przy tym niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (por. wyrok NSA z dnia 17 września 1992 r., IV SA 949/92 niepublikowany). Obowiązek dokładnego wyjaśnienia zakresu zgłoszonych przez stronę w toku postępowania żądań i wniosków, wynika z zasady ogólnej postępowania zawartej w art. 7 K. p. a. W przypadku Pana H. z uwagi na upływ terminu do wniesienia zarzutów, zgłoszone zastrzeżenia, co do sposobu postępowania organu egzekucyjnego i poborcy można było potraktować jako skargę z art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z całokształtu uregulowań w zakresie środków zaskarżania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że skarga z art. 54 § 1 powołanej ustawy przysługuje w sytuacji, gdy stronie nie przysługują inne środki zaskarżenia, oraz że skarga ta dotyczy samych czynności wykonawczych postępowania egzekucyjnego, a nie okoliczności, które mogą być przedmiotem zarzutów. Organy egzekucyjne mają obowiązek badać z urzędu w postępowaniu czy wniesione skargi spełniają opisane warunki. Do podobnych wniosków doszedł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2000.04.17 nr III SA 827/99 ( system informacji prawnej Lex-Temida) stwierdzając, że skarga z art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się inne środki zaskarżenia (zarzuty, zażalenia na postanowienia, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego) albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. W przedmiotowej sprawie organy prowadzące postępowanie nie zbadały okoliczności sprawy pod kątem dopuszczalności skargi o której mowa w art. 54 powołanej ustawy. Tego rodzaju zaniechanie spowodowało, że w sprawie pominięto istotną okoliczność, złożenia przez Panią H. zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego. Zaistniałe w sprawie naruszenia prawa miały istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto należy stwierdzić, że podniesiony w skardze zarzut wydania postanowienia przez organ podlegający wyłączeniu jest bezzasadny. Postępowanie podatkowe jest postępowaniem odrębnym od postępowania egzekucyjnego w administracji. W związku z tym okoliczność wydania rozstrzygnięcia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez Dyrektora Izby Skarbowej w stosunku do tych samych osób, w stosunku do których Izba Skarbowa kierowana przez tegoż dyrektora wydała rozstrzygnięcie w postępowaniu podatkowym, nie jest przesłanką do wyłączenia Dyrektora Izby Skarbowej od załatwiania sprawy w postępowaniu egzekucyjnym w oparciu o art. 25-27 k.p.a.. Mając powyższe na uwadze na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.