III SA 2000/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek, Sędzia WSA Grażyna Nasierowska (spr.), Asesor sądowy WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant Maciej Kurasz, po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Ministra Finansów z dnia[...] czerwca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe oddala skargę Decyzją z [...] czerwca 2002 r., prawidłowo doręczoną pełnomocnikowi skarżącego [...] czerwca 2002 r., Minister Finansów na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] sierpnia 2001 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Izby Skarbowej w S. z [...] lipca 1996 r., utrzymującej w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w S. z [...] marca 1996 r. w sprawie orzeczenia odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania Przedsiębiorstwa Usługowo – Transportowego "T" Sp. z o. o. w S., z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 1993 r. w kwocie [...] zł. Zdaniem Ministra Finansów, na podstawie art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej należało odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, ponieważ żądanie zostało wniesione po upływie roku od jej doręczenia. Decyzją ostateczną w sprawie orzeczenia odpowiedzialności J. W. za zaległe zobowiązania podatkowe Spółki z o. o. "T" jest decyzja Izby Skarbowej w S. z[...] lipca 1996 r., która została prawidłowo doręczona [...]lipca 1996 r. Dopiero po stwierdzeniu przez Ministra Finansów nieważności decyzji ostatecznej, możliwe byłoby ewentualne uchylenie decyzji Urzędu Skarbowego w S. Żądanie stwierdzenia nieważności decyzji organu podatkowego I instancji wniesiono [...] września 1998 r., czyli po upływie roku od doręczenia decyzji organu odwoławczego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Ministra Finansów wynika, że w odwołaniu od decyzji Izby Skarbowej z [...] listopada 2000 r., odmawiającej – po wszczęciu postępowania – uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie orzeczenia odpowiedzialności J. W. za zaległości podatkowe Spółki z o. o. "T", podtrzymano wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Skarbowego w S. Pismem nadanym [...] lipca 2002 r. w Urzędzie Pocztowym, pełnomocnik skarżącego wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Finansów z [...] czerwca 2002 r., zarzucając jej rażące naruszenie art. 249 § 1 i § 3, art. 122 i art. 121 Ordynacji podatkowej poprzez wydanie decyzji mimo braku wniosku strony, odstąpienie od próby wyjaśnienia sprawy oraz działanie wbrew swojemu wcześniejszemu stanowisku. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, Minister Finansów wydał zaskarżoną decyzję będąc niewłaściwym w sprawie, przez co naruszył art. 247 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. W związku z powyższym pełnomocnik strony skarżącej wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Finansów z [...] sierpnia 2001 r., "bądź alternatywnie ich uchylenie". Zdaniem pełnomocnika skarżącego, istotą sporu jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy w ramach toczącego się postępowania, w wyniku wznowienia postępowania dopuszczalnym jest stwierdzenie nieważności zapadłych w sprawie decyzji administracyjnych. W uzasadnieniu podniesiono, że "strona odrębnie nie składała wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, lecz jak wynika z wniosku strony – wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji objętej wadą kwalifikowaną objętą normą z art. 247 Ordynacji podatkowej w ramach toczącego się już z urzędu postępowania wznowionego, czyli w ramach rozpoczętego trybu nadzwyczajnego rektyfikacji decyzji". W dalszej części obszernego uzasadnienia skargi doradca podatkowy, będący pełnomocnikiem skarżącego przedstawił wywody zakończone wnioskiem, iż Minister Finansów orzekał w nieistniejącej sprawie, dopuszczając się obrazy art. 247 § 1 pkt 1 oraz pkt 3 Ordynacji podatkowej. Zdaniem pełnomocnika strony skarżącej, wniosek z [...] września 1998 r. – złożony przez niego "w ramach toczącego się postępowania" – nie wszczynał żadnego postępowania, a skarżący nie wnosił o wszczęcie jakiegokolwiek postępowania. Taki stan rzeczy prowadzi w przekonaniu pełnomocnika skarżącego do konkluzji, że zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy prawnej, gdyż skarżący nie składał wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, a Minister Finansów nie wszczął z urzędu postępowania w tej sprawie. Na zakończenie pełnomocnik skarżącego stwierdził, że Minister Finansów "siląc się na kolokwializm, z jednej sprawy zrobił dwie sprawy". W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Pełnomocnik skarżącego, na posiedzeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 16 czerwca 2004 r., rozszerzył skargę o zarzut naruszenia przez Ministra Finansów art. 123 §1 w związku z art. 200 Ordynacji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontroli Sądu poddana została decyzja wydana w trybie nadzwyczajnym, jakim jest postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, unormowane w rozdziale 18 Działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.). Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej stanowi odstępstwo od zasady stabilności prawomocnych orzeczeń. Postępowanie w tym trybie jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie, czy nie zachodzi jedna z przesłanek wymienionych enumeratywnie w art. 247 § 1 cytowanej ustawy. Oznacza to, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ nadzoru nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty, tak jak w postępowaniu odwoławczym. Katalog przesłanek warunkujących stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej zakreśla również ramy powierzonej Sądowi administracyjnemu kontroli legalności decyzji wydanych przez właściwy organ w tym nadzwyczajnym postępowaniu w instancji odwoławczej. Należy jednak pamiętać, że zgodnie z treścią art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym w 1998 r.), organ podatkowy odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie zostało wniesione po upływie roku od jej doręczenia. Po rozpoznaniu sprawy skład orzekający Sądu stwierdza, że prezentowane przez pełnomocnika skarżących stanowisko, a także przytoczona w skardze argumentacja nie zasługują na aprobatę. Z akt sprawy wynika bowiem, że pismem z [...] września 1998 r. złożonym tego dnia w Izbie Skarbowej w S., pełnomocnik strony skarżącej wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Skarbowego w S. z [...] marca 1996 r., ponadto wniosek ten został podtrzymany w odwołaniu od decyzji Izby Skarbowej z [...] listopada 2000 r., odmawiającej – po wszczęciu postępowania na żądanie podatnika – uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie orzeczenia odpowiedzialności J. W. za zaległości podatkowe Spółki z o. o. "T". Zgodnie z art. 165 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej, postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, a datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu. W ocenie Sądu, nie może zasługiwać na uwzględnienie stanowisko pełnomocnika strony skarżącej, jakoby wniosku z [...] września 1998 r. nie należało traktować jako wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Skarbowego w S. z [...] marca 1996 r., wszczynającego postępowanie w sprawie. W konsekwencji, niezgodne ze stanem faktycznym sprawy jest twierdzenie zawodowego pełnomocnika J. W. , że nie zostało wszczęte na jego żądanie postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji. Sąd jednocześnie podkreśla, że również w skardze wniesiono o "stwierdzenie nieważności skarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2001 roku o nr [...], bądź alternatywnie ich uchylenie". Minister Finansów właściwie uzasadnił zaskarżoną decyzję, której podstawą było uchybienie przez skarżącego terminowi do wniesienia żądania stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Skarbowego w S. z[...] marca 1996 r., utrzymanej w mocy ostateczną decyzją Izby Skarbowej z [...] lipca 1996 r. W związku z powyższym, nie było potrzeby szczegółowego odnoszenia się do wszystkich, czasami niezrozumiałych, twierdzeń i zarzutów podniesionych przez pełnomocnika strony skarżącej w odwołaniach od decyzji Izby Skarbowej z [...]listopada 2000 r. i decyzji Ministra Finansów z [...]sierpnia 2001 r. Zupełnie bezpodstawny jest zarzut, jakoby doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności lub przepisów o właściwości, natomiast zgodzić należy się z zarzutem pełnomocnika strony skarżącej, iż Minister Finansów dopuścił się naruszenia postanowień art. 200 Ordynacji podatkowej, gdyż przed wydaniem decyzji z [...] sierpnia 2001 r. i decyzji z [...] czerwca 2002 r. nie wyznaczył pełnomocnikowi strony skarżącej terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. W ocenie składu orzekającego Sądu, z uwagi na przedmiot i okoliczności sprawy, w szczególności to, że bezsporne było uchybienie terminowi do wniesienia żądania stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej oraz to, że nie było potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego, a rozstrzygnięcie sprawy związane było z powtórzeniem znanego pełnomocnikowi skarżącego argumentu o odmowie wszczęcia postępowania w tej sprawie z powodu wniesienia żądania po upływie roku od jej doręczenia – nie doszło do naruszenia prawa w takim stopniu, który uniemożliwiałby pozostawienie w obrocie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Finansów z [...] sierpnia 2001 r. Skład orzekający Sądu nie podziela argumentacji doradcy podatkowego K. M. ustanowionego pełnomocnikiem skarżącego, jakoby pomimo złożenia wniosku z[...] września 1998 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Skarbowego w S. wcale nie wnosił o wszczęcie postępowanie w tej sprawie lub jakiegokolwiek innego postępowania. Rozpoznając sprawę skład orzekający Sądu doszedł do przekonania, że zdaniem pełnomocnika strony skarżącej, na uwzględnienie zasługuje tylko to, co jest dla niego w danej chwili korzystne, bez względu na materiał dowodowy zebrany w sprawie. Doradcy podatkowemu K. M. nie można oczywiście zabronić wyjątkowo dowolnej oceny składanych przez niego wniosków w imieniu swego mocodawcy, ale takie działanie nie może zasługiwać na aprobatę Sądu, którego zadaniem jest ocena legalności zaskarżonej decyzji, na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Stan faktyczny sprawy jest w cenie Sądu oczywisty. Skuteczne podważenie prawomocnych decyzji organów podatkowych nie może być dokonane wyłącznie na podstawie karkołomnych wywodów, w dodatku oderwanych od rzeczywistości, lecz tylko wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa przez organa podatkowe w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że doradca podatkowy K. M. , w piśmie procesowym z [...] września 1998 r. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] marca 1996 r., a dla sprawy nie ma znaczenia, że wniosek został złożony "w ramach toczącego się postępowania po wznowieniu przez Izbę Skarbową w S.". Od zawodowego pełnomocnika należy wymagać, aby wiedział, czego się domaga działając w imieniu swego mocodawcy, a także miał świadomość skutków podejmowanych działań. Skład orzekający Sądu zgadza się z pełnomocnikiem strony skarżącej, że zajęcie stanowiska w sprawie możliwości stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej na podstawie art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej w sytuacji, gdy właściwy organ podatkowy wznowi z urzędu postępowanie w sprawie – może mieć wpływ na wyjaśnienie spornego zagadnienia. W ocenie Sądu, wyjaśnienie tej kwestii stanowi dodatkowy argument potwierdzający bezzasadność zarzutów postawionych w skardze. Poszczególne tryby nadzwyczajne mają bowiem na celu tylko usunięcie określonego rodzaju wadliwości decyzji i – wbrew twierdzeniom pełnomocnika strony skarżącej – nie są wobec siebie konkurencyjne. Wznowienie z urzędu postępowania w sprawie nie stanowiłoby przeszkody w rozpoznaniu żądania stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, gdyby to żądanie zostało wniesione w przewidzianym terminie. Skład orzekający Sądu nie podziela poglądu pełnomocnika strony skarżącej, jakoby wznowienie z urzędu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną ograniczało stosowanie przepisu art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej, który nakłada na organ podatkowy obowiązek odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie zostało wniesione po upływie roku od jej doręczenia (w brzmieniu tego przepisu obowiązującym w roku 1998). W związku z powyższym, Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa w takim stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji. asesor WSA E. Radziszewska-Krupa s. M. Niezgódka-Medek s. G. Nasierowska