III SA 2028/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Asesor WSA Jolanta Sokołowska, Protokolant Łukasz Duda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2004 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w P. na postanowienie Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości Zaskarżonym do Sądu postanowieniem z dnia [...] czerwca 2003 r. Nr [...] Izba Skarbowa w W. po rozpatrzeniu zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R.-Inspektorat w P. w sprawie kosztów egzekucyjnych utrzymała w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] kwietnia 2003 r. [...], którym na podstawie art.64c par.7 w związku z art.64 par.3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r.o postępowaniu egzekucyjnym w administracji/Dz. U. z 2002 r.Nr110, poz.968 z póż. zm/ obciążającego wyżej wymieniony Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciela - kosztami egzekucyjnymi w kwocie 12531,30 zł z tytułu zawieszenia postępowania egzekucyjnego, wszczętego z winy wierzyciela niezgodnie z prawem wymienionymi w postanowieniu czternastoma tytułami wykonawczymi. Organ odwoławczy w motywach swojej decyzji podał, iż organ egzekucyjny I instancji wszczął postępowanie egzekucyjne na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w trakcie, którego dokonano zajęcia wierzytelności i z tym dniem powstał obowiązek uiszczenia kosztów z nim związanych. Ponieważ Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia [...] marca 2003r. zażądał "zawieszenia tytułów wykonawczych" [...], postanowieniem z dnia [...] marca 2003 r. Nr [...] postępowanie zostało zawieszone, a dokonane czynności egzekucyjne pozostały w mocy. Jako podstawę do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi wskazano niezgodne z prawem wszczęcie postępowania oraz odstąpienie przez wierzyciela od egzekucji. Nie uwzględniono zarzutów podnoszonych przez wierzyciela w zażaleniu, iż nie ma podstaw do obciążenia właśnie jego kosztami egzekucyjnymi, ponieważ tylko dwa tytuły wykonawcze dotyczyły należności objętych u dłużnika postępowaniem restrukturyzacyjnym, co zostało stwierdzone decyzją z dnia [...].12.2002 r. Nr [...] i tylko w przypadku tych dwóch tytułów wierzyciel odstąpił od egzekucji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powołane wyżej postanowienie, strona skarżąca podtrzymała zarzuty podniesione w zażaleniu, ponownie wyjaśniając przyczyny wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego oraz przyznała, iż tylko w przypadku dwóch tytułów wykonawczych zachodzi okoliczność wszczęcia przez wierzyciela postępowania egzekucyjnego niezgodnie z prawem. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który przejął sprawę do rozpoznania na podstawie art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.), zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji bądź aktów sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Sąd - oceniając legalność zaskarżonych postanowień - zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270)- (zwanej dalej p. p. s. a.) -uwzględnia skargę na postanowienie i uchyla postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził takie uchybienia w postępowaniu, które skutkują jego uchyleniem. Zgodnie z art. 64 c par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 z późn. zm.), opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego. Te koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Cytowany przepis nie ma zastosowania (art. 64 par. 3 powołanej ustawy), gdy koszty egzekucyjne zostały spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Koszty te ponosi wtedy wierzyciel lub organ egzekucyjny, w zależności od tego, kto spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie postępowania. Zaś par. 4 omawianego art. 64 c stanowi, iż wierzyciel ponosi wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu. Wierzyciel pokrywa również koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Z przytoczonych wyżej przepisów, regulujących kwestię ponoszenia kosztów egzekucyjnych wynika, iż zasadą jest, że to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji. Zasadność tej regulacji nie może budzić wątpliwości, gdyż całe postępowanie egzekucyjne i związana z nim konieczność funkcjonowania organów egzekucyjnych jest następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonywania nałożonych na niego obowiązków (por. R. Hauser, Zb. Leoński, Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Przedstawiona zasada ponoszenia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych jest jednak w pewnych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wynikają wprost z przepisów ustawy dotyczących kosztów egzekucyjnych (art. 64c § 3 i 4 wyżej powołany) Z art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że zobowiązanego nie obciążają koszty egzekucyjne, gdy spowodowane one zostały niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. W przypadku bowiem, gdy to wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji, organ egzekucyjny powinien jego obciążyć tymi kosztami i wezwać go do ich zapłaty. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidziała jeszcze inny przypadek, w którym wydatki i koszty postępowania egzekucyjnego będzie ponosił wierzyciel (art. 64 par. 4 ustawy). W szczególności wierzyciela obciążają te wydatki, które związane są z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu. Wierzyciel pokrywa także niekiedy całe koszty postępowania egzekucyjnego (a nie tylko wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu), a z sytuacją taką mamy do czynienia wówczas, gdy koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Art. 64 § 4 ustawy dotyczy takiej sytuacji, kiedy postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało prawidłowo, lecz w czasie jego trwania doszło do takiego zubożenia zobowiązanego, że nie jest on w stanie ponieść nawet kosztów egzekucyjnych.(R.Hauser, Z.Leoński Egzekucja Administracyjna- Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) . Innych sytuacji obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi omawiany przepis nie przewiduje. Koniecznym więc warunkiem do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest wykazanie w sposób jednoznaczny i przekonujący, że w sprawie zaistniały przesłanki określone w par.3 lub 4 art.64c do obciążenia wierzyciela kosztami tj: - niezgodne z prawem wszczęcie postępowania egzekucyjnego spowodowane przez wierzyciela lub - w trakcie wszczętego prawidłowo postępowania nastąpiło takie zubożenie dłużnika, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych Jak wynika z postanowień organów egzekucyjnych wydanych w sprawie podstawa prawną obciążenia wierzyciela kosztami był art.64c par.3 ustawy. Za nietrafne zatem należy uznać stwierdzenie zawarte w motywach zaskarżonego postanowienia, iż przepis ten może stanowić podstawę obciążenia wierzyciela kosztami, również z powodu odstąpienia przez niego od egzekucji. To, że wierzyciel złożył wniosek o zawieszenie czynności egzekucyjnych nie jest tożsame z wszczęciem niezgodnie z prawem postępowania. W przedmiotowej sprawie organy egzekucyjne obu instancji przyjęły, iż w związku z zawieszeniem na wniosek wierzyciela postępowania egzekucyjnego, wierzyciel odstąpił od egzekucji i jest to okoliczność skutkująca obciążeniem wierzyciela całością kosztów postępowania egzekucyjnego i to na podstawie art.64 c par.3 ustawy egzekucyjnej. Rzeczywiście w orzecznictwie a szczególności w wyroku z dnia 20 maja 1998 r. Sa/Sz 2423/97/załączonego do akt sprawy/ wyrażono pogląd, iż odstąpienie wierzyciela od egzekucji wszczętej na wniosek wierzyciela i wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, zasadne jest obciążenie, wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, jednakże w sytuacji gdy nie jest możliwe ściągnięcie kosztów od zobowiązanego, a więc wówczas gdy zachodzi przesłanka określona w art.64c par.4 ustawy, a nie w art.64c par.3 ustawy wskazany przez organy egzekucyjne jako podstawa prawna wydanych postanowień. Ponadto taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie, organy egzekucyjne jak wynika z postanowień wydanych w obu instancjach w ogóle tej przesłanki ustawowej do obciążenia wierzyciela kosztami - nie badały. Nie wyjaśniły również wyczerpująco niezgodnego z prawem wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ponieważ jak wynika z akt sprawy wierzyciel pismem z dnia [...] marca 2003 r./[...]/złożył wniosek o zawieszenie postępowania co do wszystkich tytułów wykonawczych, w związku z wnioskiem dłużnika o zawarcie układu ratalnego. Jednakże w zażaleniu wyjaśnił, iż tylko dwa tytuły wykonawcze dotyczą należności objętych decyzją restrukturyzacyjną, wstrzymanie egzekucji nastąpiło na wniosek dłużnika, a wnioski o rozłożenie należności na raty są załatwiane pozytywnie. Organy egzekucyjne w toku prowadzonych postępowań nie kwestionowały, że jedynie dwa tytuły wykonawcze wystawione przez wierzyciela spowodowały niezgodne z prawem wszczęcie egzekucji administracyjnej. Zatem tylko dwa tytuły egzekucyjne dawały podstawę do przyjęcia, iż co do wynikających, z nich należności postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte niezgodnie z prawem. Jednakże organ odwoławczy w uzasadnieniu swojego postanowienia stwierdził jedynie, iż wierzyciel przyznaje, że dwa tytuły wykonawcze nie powinny być wystawione. Nie zażądał nawet od wierzyciela przedłożenia decyzji wydanej w postępowaniu restrukturyzacyjnym, na którą się powoływał i nie uwzględnił tej okoliczności przy ustaleniu wysokości kosztów egzekucyjnych. W konsekwencji wierzyciel został obciążony całością kosztów, bez przeprowadzenia na tę okoliczność postępowania wyjaśniającego. Nie odniesiono się również do informacji wierzyciela o zawarciu układu ratalnego na wniosek dłużnika. Jest to okoliczność, która na podstawie art.45 ustawy zobowiązuje organ egzekucyjny do odstąpienia od czynności egzekucyjnych i po ustaleniu okoliczności sprawy może skutkować zawieszeniem postępowania, jednakże nie jest to okoliczność do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, który poinformował o zaistniałej sytuacji organ egzekucyjny. Przecież to dłużnik spowodował wszczęcie postępowania egzekucyjnego i to, że wierzyciel w trakcie tego postępowania wyraził zgodę na przesunięcie terminu spłaty zaległości, nie może stanowić podstawy do obciążenia go kosztami tylko z tego względu, że wierzyciel wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Dlatego też dla merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy niezbędne jest ustalenie okoliczności dotyczących niezgodnego z prawem wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz zawieszenia postępowania egzekucyjnego i dopiero w oparciu o poczynione ustalenia wskazanie osoby zobowiązanej do poniesienia kosztów i w jakim zakresie. Wobec powyższego WSA, na podstawie art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270), uchylił zaskarżone postanowienie Izby Skarbowej w W.. Stosownie do art. 152 tej ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie może być w całości wykonane, przy czym rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia wyroku.