III SA 2389/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Dudra, Sędzia WSA Jerzy Płusa, Asesor WSA Sylwester Golec (spr.), Protokolant Łukasz Duda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2004 r. sprawy ze skargi [...] Zakładu Opieki Zdrowotnej w L. na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zaległości z tytułu wpłat na PFRON 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości III SA 2389/03 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych określił [...] Zakładowi Opieki Zdrowotnej w L. wysokość zaległości z tytułu wpłat na PFRON za okres od sierpnia 1999 r. do grudnia 2000 r. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż obowiązek dokonywania wpłat na Fundusz wynika z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.). Z kolei w trakcie postępowania ustalono, iż strona nie wywiązywała się z tego obowiązku, dlatego też przedmiotową decyzją określono zaległość z tytułu wpłat na PFRON w kwocie 62 774,25 zł wraz z odsetkami. Od decyzji organu pierwszej instancji strona wniosła odwołanie z dnia [...] marca 2003 r. skierowane do Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. W uzasadnieniu odwołania Strona zarzuciła zaskarżonej decyzji nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, polegające na nieuwzględnieniu bardzo trudnej sytuacji finansowej, w jakiej znajduje się [...] Zakład Opieki Zdrowotnej w L. Z uwagi na powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o rozłożenie na raty spłaty zaległości z tytułu wpłat na PFRON, a także umorzenie odsetek od naliczonej zaległości. We wniesionym odwołaniu strona nie kwestionowała ustaleń co do wysokości zaległości podatkowej oraz nie przedstawiła innych zarzutów dotyczących zaskarżonej decyzji. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał decyzję z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż decyzja określająca zaległość we wpłatach na Fundusz jest konsekwencją stosowania zasady samoobliczenia i dotyczy działania organu w razie stwierdzenia niewykonania zobowiązania. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej powołując się na przepis art. 21 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) wskazał, iż decyzja wydana na podstawie tego przepisu nie jest decyzją uznaniową, a decyzją zapadającą w okolicznościach ściśle określonych przepisami ustawy, niezależnie od sytuacji finansowej strony. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, iż postępowanie w sprawie określenia zobowiązania i postępowanie w sprawie umorzenia zaległości są dwoma odrębnymi postępowaniami, które nie mogą być prowadzone łącznie. Rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia zaległości może zapaść dopiero po wydaniu i uprawomocnieniu się decyzji określającej wysokość zaległości z tytułu wpłat na Fundusz. Na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej strona skarżąca wniosła skargę skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 48 § 2 pkt 2 i art. 67 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, polegające na nierozpoznaniu wniosku o umorzenie odsetek od zaległości oraz wniosku o rozłożenie na raty zaległości z tytułu wpłat na PFRON. Skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem organu odwoławczego, zgodnie z którym, rozpoznanie przedmiotowych wniosków może nastąpić dopiero po uprawomocnieniu się decyzji określającej wysokość zaległości. Zdaniem skarżącego, żaden przepis nie wskazuje, iż organem udzielającym ulgi na podstawie art. 48 § 2 pkt 2 lub na podstawie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, nie może być organ drugiej instancji rozpatrujący odwołanie od decyzji określającej wysokość zaległości podatkowej. Z kolei, według skarżącego, gdyby podzielić stanowisko organu odwoławczego, iż rozpoznanie przedmiotowych wniosków może nastąpić dopiero po uprawomocnieniu się decyzji określającej wysokość zaległości, wówczas odwołanie (które nie kwestionowało ani zasadności ani wielkości określonej zaległości) powinno być potraktowane jako wniosek o udzielenie ulgi i przekazane organowi pierwszej instancji do rozpatrzenia zgodnie z właściwością. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej powtórzył argumentacje przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, chociaż nie ze względu na zarzuty w niej wywiedzione. Na wstępie Sąd zaznacza, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z treści art. 134 § 2 oraz art. 60 powołanej ustawy wynika, że Sąd w toku postępowania z urzędu bada czy zaskarżony akt administracyjny nie jest dotknięty wadą nieważności Rozpoznana sprawa dotyczyła zaległości we wpłatach na PFRON. Zgodnie z art. 49 ust. 1 powołanej wyżej ustawy do wpłat, o których mowa w art. 21 ust. 1, art. 23, art. 31 ust. 3 pkt 1 i art. 33 ust. 4a, 7 i 7a, stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem art. 49a i 49b, przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 i Nr 160, poz. 1083, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 1999 r. Nr 11, poz. 95 i Nr 92, poz. 1062 oraz z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 i Nr 116, poz. 1216), zwanej dalej "Ordynacją podatkową", z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu. Przepisy art. 49a i 49b powołanej ustawy regulują zabezpieczanie zaległości we wpłatach na PFRON w drodze ustanowienia hipoteki i zastawu. Z przepisów tych wynika zatem, że do wpłat na PFRON mają zastosowanie wszystkie przepisy Ordynacji podatkowej a zatem również przepisy działu III o zobowiązaniach podatkowych oraz przepisy i działu IV o postępowaniu podatkowym. Z tego względu należało stwierdzić, że postępowanie w sprawach określenia wpłat na PFRON powinno być prowadzone według norm prawnych zawartych w dziale IV Ordynacji podatkowej. Według tych norm prawnych powinno być prowadzone postępowanie przed organami pierwszej instancji jak i organami drugiej instancji. Z treści art. 49 ust. 1 i 3 powołanej ustawy wynika, że Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w sprawach dotyczących wpłat na PFRON jest organem pierwszej instancji a organem odwoławczym w tych sprawach jest Minister właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. W rozpoznanej sprawie doszło do złożenia przez stronę skarżącą pisma, które strona skarżąca określiła mianem odwołania od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, określającej zaległości strony skarżącej we wpłatach na PFRON. Odwołanie to nie zawierało zarzutów przeciwko wymienionej w nim decyzji organu pierwszej instancji. W piśmie określonym przez stronę mianem odwołania podnosiła ona swoją trudną sytuację finansową i wnosiła o zastosowanie w stosunku do niej ulg w spłacie zaległych wpłat na PFRON w postaci rozłożenia zaległych wpłat na raty i umorzenia odsetek od zaległości. Taka treść odwołania nadana mu przez stronę skarżącą powodowała, że nie spełniało ono wymogu określonego w art. 222 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem odwołanie od decyzji organu podatkowego powinno zawierać zarzuty przeciw decyzji, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie. Przez zarzuty przeciw decyzji, o których mowa w tym przepisie należy rozumieć wskazanie uchybień, które uzasadniają żądanie sformułowane w odwołaniu. Podstawę zarzutów w szczególności może stanowić naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe stosowanie, sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego lub inne naruszenie przepisów postępowania podatkowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Określenie istoty i zakresu żądania będącego przedmiotem odwołania polega na wskazaniu rodzaju rozstrzygnięcia, którego strona domaga się od organu odwoławczego. Przytoczenie dowodów uzasadniających to, żądanie oznacza wskazanie środków dowodowych potwierdzających prawdziwość zarzutów zgłoszonych przeciwko decyzji w odwołaniu. Jak już wskazano wniesione w sprawie odwołanie nie zawierało wskazania zarzutów przeciwko zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji oraz dowodów potwierdzających te zarzuty. Z tego względu w rozpoznanej sprawie Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej na podstawie art. 228 § 1 Ordynacji podatkowej był obowiązany do wydania postanowienia pozostawiającego wniesione w sprawie odwołania bez rozpatrzenia z powodu niespełnienia przez odwołanie wymogów z art. 222 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem Organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia: 1) niedopuszczalność odwołania, 2) uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, 3) pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia, jeżeli nie spełnia warunków wynikających z art. 222. Na podstawie art. 228 § 2 Ordynacji podatkowej postanowienia w sprawach wymienionych w § 1 są ostateczne. Przepis art. 228 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w przytoczonej treści obowiązuje od 1 stycznia 2003 r. i na podstawie art. 22 § 1 ustawy z dnia o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 169, poz. 1387) ma zastosowanie do spraw wszczętych przed 1 stycznia 2003 r. i nie zakończonych przez organy pierwszej instancji przed tym dniem. W rozpoznanej sprawie postępowanie zostało wszczęte [...] grudnia 2002 r. a decyzja organu pierwszej instancji została wydana w dniu [...] lutego 2003 r. Rozpoznając niniejszą sprawę należało stwierdzić, że w rozpoznanej sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka do prowadzenia postępowania odwoławczego, w postaci złożenia przez stronę postępowania podatkowego odwołania od organu pierwszej instancji, które spełniało wymogi określone w art. 222 Ordynacji podatkowej. Z treści powołanych przepisów art. 222 i art. 228 § 1 pkt 3 wynika, że w rozpoznanej sprawie niedopuszczalne było wydanie decyzji przez organ odwoławczy. Z tego względu należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, co na podstawie art. 247 § 1 pkt. 3 Ordynacji podatkowe stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności dedcyzji. W ocenie Sądu występujące w sprawie naruszenie prawa stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności, gdyż jest to naruszenie dotyczące przesłanki prowadzenia postępowania odwoławczego i wydania decyzji przez organ odwoławczy a zatem spowodowana nim wada decyzji dotyczy decyzji jako indywidualnej normy prawnej, która w tym przypadku nie powinna być w ogóle wydana. Reasumując należało stwierdzić, że wydanie decyzji przez organ odwoławczy w wyniku niesienia przez stronę odwołania, które nie spełniało wymogów określonych w art. 222 Ordynacji podatkowej stanowi rażące naruszenie przepisu art. 228 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji organu odwoławczego. Sąd zdaje sobie sprawę z faktu, że niniejsze orzeczenie wywiera niekorzystne skutki dla strony skarżącej, gdyż zamyka jej drogę do postępowania odwoławczego, jednakże Sąd na podstawie art. 134 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma prawo wydać orzeczenie na niekorzyść skarżącego w sytuacji, gdy zaskarżony akt dotknięty jest wadą nieważności. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.