III SA 2559/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia NSA Jan Rudowski, Asesor WSA Sylwester Golec (spr.), Protokolant Aneta Witkowska, po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2004 r. sprawy ze skargi Zakładu Energetycznego [...] S.A., Rejon Energetyczny Z. na postanowienie Izby Skarbowej w W. z dnia [...]sierpnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych 1) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia 2) stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. III SA 2559/02 U Z A S A D N I E N I E W rozpoznawanej sprawie Zakład Energetyczny [...] S.A. Rejon Energetyczny Z. przekazał do realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Z. tytuł wykonawczy Nr [...] z dnia[...] grudnia 2001 r. dotyczący należności za nielegalny pobór energii elektrycznej. Wydanym na podstawie art. 29 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t. jedn. Dz. U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm.) postanowieniem z dnia [...] maja 2002 r. organ egzekucyjny odmówił do przystąpienia do egzekucji należności objętej tytułem wykonawczymi i zwrócił go wierzycielowi. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny stwierdził, że przesłany mu tytuł wykonawczy nie zawierał wskazania podstawy prawnej obowiązku skierowanego do egzekucji, w postaci decyzji lub postanowienia właściwego organu. Organ egzekucyjny stwierdził, że w tytule egzekucyjnym jako podstawę egzekwowanego obowiązku wskazano art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 54, poz. 348 ze zm.). W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że przepis ten nie określa wprost egzekwowanego obowiązku, ale jedynie stanowi, że należności z tytułu nielegalnego pobierania paliw lub energii podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z tych względów Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził, że przekazany przez wierzyciela tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 3 powołanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i postanowił o zwrocie tytułu wykonawczego wierzycielowi. Organ egzekucyjny stwierdził ponadto, że w przypadku należności za nielegalny pobór energii podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego w postępowaniu egzekucyjnym może stanowić wyłącznie wyrok sądowy. Na postanowienie to wierzyciel w dniu [...] maja 2002 r. wniósł do Izby Skarbowej zażalenie, w którym podnosił, że opłaty za nielegalny pobór energii podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej w oparciu o przepis art. 57 ust. 2 powołanej ustawy prawo energetyczne w związku z art. 2 § 1 pkt 1d powołanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Postanowieniem nr [...] z dnia[...] sierpnia 2002 r. Izba Skarbowa w W. utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego. Izba Skarbowa w uzasadnieniu wydanego postanowienia w pełni podzieliła poglądy wyrażone w zaskarżonym postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego. Na postanowienie Izby Skarbowej wierzyciel w dniu [...] września 2002 r. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze podnoszono argumentację przedstawioną w toku postępowania. Ponadto skarżący podnosił, że należności za nielegalny pobór energii nie mogą być traktowane jako należności cywilnoprawne wynikające z umów sprzedaży. Skarżący powołując się na wykładnię celowościową wywodził, że przepis art. 57 prawa energetycznego pozwala na prowadzenie egzekucji należności za nielegalny pobór energii bez wcześniejszego uzyskania wyroku sądowego. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa zarzuty podniesione w skardze uznała za bezzasadne i wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, jednakże nie ze względu na zarzuty w niej podniesione. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd oceniając zaskarżony akt rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W rozpoznanej sprawie zaskarżone postanowienie zostało wydane przez Izbę Skarbową, o czym świadczy bezpośrednio treść odcisku pieczęci umieszczonej na postanowieniu oraz treść samej sentencji postanowienia. Sąd zważył, że zgodnie z art. 19 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym organem egzekucyjnym w zakresie obowiązków o charakterze pieniężnym jest Naczelnik Urzędu Skarbowego. Zgodnie z art. 23. § 1. powołanej ustawy nadzór nad egzekucją administracyjną sprawują organy wyższego stopnia w stosunku do organów właściwych do wykonywania tej egzekucji. W przypadku braku organu wyższego stopnia w stosunku do organów egzekucyjnych, o których mowa w art. 19, nadzór nad egzekucją należności pieniężnych sprawuje właściwy miejscowo dyrektor izby skarbowej, z zastrzeżeniem § 3. – art. 23 § 2. W stosunku do organów egzekucyjnych będących organami samorządu terytorialnego nadzór nad egzekucją należności pieniężnych sprawuje samorządowe kolegium odwoławcze - § 3. W dacie wydania zaskarżonego postanowienia Naczelnicy Urzędów Skarbowych byli organami administracji jedynie w zakresie postępowania egzekucyjnego w administracji. Z tego w względu w sprawie zastosowanie miał przytoczony przepis art. 23 § 2 z którego wynikało, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji organem sprawującym nadzór nad Naczelnikami Urzędów Skarbowych są Dyrektorzy Izb Skarbowych. Zgodnie z art. 23 § 4. pkt 1 powołanej ustawy organy sprawujące nadzór są jednocześnie organami odwoławczymi dla postanowień wydanych przez nadzorowane organy egzekucyjne. Tak więc z treści przytoczonych przepisów wynika wprost, że w rozpoznanej sprawie, postanowienie w drugiej instancji winno zostać wydane przez Dyrektora Izby Skarbowej a nie jak to miało miejsce w sprawie przez Izbę Skarbową. Z tych względów należało uznać, że w sprawie doszło do wydania postanowienia z naruszeniem powołanych przepisów o właściwości tj. do naruszenia prawa, które na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego mają zastosowanie w sprawie, gdyż zgodnie z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 126 K.p.a. do postanowień, od których przysługuje zażalenie stosuje się odpowiednio art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 149 § 3, 151 § 1, 157 § 1 i 158, wydaje się postanowienie. Niezależnie od okoliczności stanowiących główne przesłanki wydania niniejszego orzeczenia Sąd zaznacza, że podziela argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu w zakresie sposobu prowadzenia egzekucji należności za nielegalny pobór energii. W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym tę sprawę art. 57 ust. 2 określa jedynie organy właściwe do prowadzenia egzekucji określonych w nim należności. Jednakże sam ten przepis nie może być uznany za podstawę prawną egzekwowanego obowiązku, o której mowa w ar. 27 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Należności, których dotyczy niniejsza sprawa należy zaliczyć do należności, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. należności przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych usług. Należy jednak zauważyć, że samo wymienienie należności w art. 2 powołanej ustawy nie przesądza o tym, że należność może być egzekwowana w każdym przypadku, gdy wierzyciel uzna to za konieczne. Przepis art. 3 powoływanej ustawy dla możności prowadzenia egzekucji obowiązków określonych w art. 2 tej ustawy wprowadza dodatkowy warunek dopuszczalności egzekucji stanowiąc, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa chyba, że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. W rozpoznanej sprawie egzekwowane należności nie wynikały z decyzji lub postanowienia właściwego organu a także nie można było uznać, że należności te wchodziły w zakres administracji rządowej lub samorządowej a ponadto wynikały wprost z przepisu prawa. W rozpoznanej sprawie organy prawidłowo wskazywały, że dostarczanie energii elektrycznej przez zakład energetyczny odbywa się na podstawie umowy regulowanej przepisami prawa cywilnego. Należy zauważyć, że wysokość należności za nielegalny pobór energii nie wynika wprost z przepisów prawa. Należy podkreślić, że rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz. U. z 2001 r. Nr 1, poz. 7) w przepisach § 46 i 47 określa jedynie sposób wyliczenie przez zakład należności za nielegalnie pobraną energię. Tak, więc zdaniem Sądu już sama ta okoliczność przesądza o konieczności zapewnienia odbiorcy energii możliwości poddania wyliczenia należności, kontroli sądu w procesie cywilnym, czemu naprzeciw wychodzi regulacja zawarta w art. 57 § 1 prawa energetycznego zgodnie, z którą w razie nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci przedsiębiorstwo energetyczne pobiera opłaty za nielegalnie pobrane paliwo lub energię w wysokości określonej w taryfach lub dochodzi odszkodowania na zasadach ogólnych. Zdaniem Sądu przepis ten należy interpretować w ten sposób, że w przypadku nielegalnego poboru energii, zakład energetyczny ma prawo do pobrania opłaty wynikającej z taryfy określonej w powołanym rozporządzenie, ale może również zamiast opłaty taryfowej dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych przypadku, gdy z nielegalnym poborem energii związane są inne szkody, których sama opłata taryfowa mogłaby nie wyrównać. Przepis ten wprowadza, zatem szczególny rodzaj odszkodowania obciążającego odbiorcę względem dostawcy oraz szczególny sposób obliczenia wysokości tego odszkodowania. Wystawienie rachunku dotyczącego tego rodzaju należności nie następuje w drodze decyzji administracyjnej, a wysokość należności nie wynika wprost z ustawy. Pomiędzy dostawcą paliw lub energii nie następuje stosunek administracyjnoprawny, lecz cywilnoprawny. Z tych wszystkich względów należało uznać, że organy w rozpoznawanej sprawie prawidłowo wskazywały, że egzekucja należności za nielegalny pobór energii może być prowadzona w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji po uprzednim uzyskaniu wyroku sądu powszechnego stwierdzającego obowiązek poniesienia tych opłat. Teza ta znajduje uzasadnienie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego poprzednio obowiązującego stanu prawnego, jednakże zachowującego aktualność również pod rządami powoływanej ustawy prawo energetyczne (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2000 r, sygn. akt III SA 1262/99, LEX nr 47231). Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.