III SA 3141/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grażyna Nasierowska (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędzia WSA Hanna Kamińska, Protokolant Anna Zientara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2004 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia łącznego zobowiązania podatkowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] kwietnia 2003 roku, nr [...], 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z [...] maja 2003 r. Samorządowe kolegium Odwoławcze w W., na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania E. K. od decyzji Wójta Gminy C. z [...] kwietnia 2003 r. odmawiającej umorzenia zobowiązania pieniężnego za 2003 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje stanowisko, organ odwoławczy wskazał na dyspozycje art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej i stwierdził, że "decyzje o zastosowaniu ulg podatkowych polegających na umorzeniu bądź zaniechaniu poboru podatku mają charakter uznaniowy". Powołano się również na zasadę równości i powszechności opodatkowania oraz orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyraziło pogląd, że na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej nie jest "władne do wydania merytorycznej decyzji dotyczącej umorzenia, uprawnione jest jedynie do kontroli uznaniowych decyzji podatkowych pod względem formalnym". Zdaniem SKO, organ I instancji nie naruszył przepisów Ordynacji podatkowej, zaskarżoną decyzję uznano zatem za prawidłową i nie znaleziono podstaw do jej uchylenia. Z decyzji Wójta Gminy C. wynika natomiast, że skarżący wystąpił pismem z [...] marca 2003 r. o umorzenie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2003 r., z powodu trudnej sytuacji finansowej. Wójt nie dopatrzył się jednak wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie wnioskodawcy żądanej ulgi. E. K. nie przedstawił bowiem dokumentów potwierdzających argumentację przedstawioną we wniosku. Podniesiono także, iż "podatnik nie zwracał się do Urzędu Gminy o zastosowanie ulgi z tytułu zaprzestania produkcji rolnej na okres nie dłuższy, niż 3 lata". Powołując się na "Dz. U. Nr 91 z 30 lipca 1996 r. poz. 409, art. 12, pkt 7" stwierdzono, że w tym stanie rzeczy należało odmówić wnioskodawcy umorzenia zobowiązania pieniężnego za 2003 r. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący oświadczył, że za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku przemawia trudna sytuacja majątkowa. Przedstawił szereg zarzutów wobec organu I instancji oraz podniósł, że zaprzestał produkcji rolnej na powierzchni ok. [...] ha gruntów swojego gospodarstwa rolnego. Składając skargę pismem z [...] lipca 2003 r., E. K. wniósł o uchylenie decyzji SKO z [...] maja 2003 r., powtarzając w zasadzie swoją dotychczasową argumentację. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.), zaś weszła w życie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy - Przepisy wprowadzające (...), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z kolei z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę zgodnie z zakresem swojej właściwości, stwierdził podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy C. Postępowanie podatkowe wszczynane jest i prowadzone w celu rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Organa podatkowe obowiązane są zatem do podjęcia co najmniej inicjatywy w celu odpowiedniego zgromadzenia materiału dowodowego, którego ocena pozwoli na właściwe rozstrzygnięcie sprawy. W art. 210 Ordynacji podatkowej wymienione zostały elementy, jakie powinna zawierać prawidłowa decyzja podatkowa. Naruszenie dyspozycji wskazanych w tym przepisie powoduje wadliwość decyzji. Do niezbędnych elementów prawidłowej decyzji należy niewątpliwie zaliczyć powołanie właściwej podstawy prawnej oraz uzasadnienie faktyczne i prawne (w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania zastrzeżenie wskazane w § 5 powołanego przepisu). Powołanie podstawy prawnej decyzji podatkowej polega na przytoczeniu właściwych przepisów prawa materialnego i procesowego, które stanowiły podstawę jej wydania. Niezbędne wydaje się zatem takie zapoznanie się z przedmiotem wszczętego postępowania administracyjnego, aby powołana podstawa prawna decyzji była zgodna z jej uzasadnieniem faktycznym i prawnym. W ocenie Sądu, zarówno Wójt Gminy C. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliły się od obowiązku rozpoznania sprawy przed wydaniem decyzji podatkowych. Jako podstawę prawną decyzji wskazano bowiem art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, gdy z akt sprawy wynika, że organ I instancji odmówił "umorzenia zobowiązania pieniężnego za rok 2003". Organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, powołując się również na art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej i przedstawiając argumentację dotyczącą sposobu postępowania w sprawach o umorzenie zaległości podatkowych, gdy z akt sprawy nie wynika, aby podatnik posiadał jakiekolwiek zaległości podatkowe za 2003 r. W aktach sprawy brak jest nawet wniosku E.K., wszczynającego postępowanie administracyjne w sprawie. Za niedopuszczalne należy uznać ponadto wydanie decyzji w dniu, w którym doręczono podatnikowi zawiadomienie o wyznaczeniu terminu do wypowiedzenia się w zakresie zebranego w sprawie materiału dowodowego. W rozpoznawanej sprawie naruszono zatem art. 200 Ordynacji podatkowej oraz naczelną zasadę postępowania podatkowego wskazaną w art. 122 tej ustawy, czyli zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta została natomiast skonkretyzowana w art. 187 § 1, który nakłada na organ podatkowy obowiązek zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału podatkowego. W niniejszej sprawie zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy uchyliły się od tego obowiązku, co w konsekwencji spowodowało wydanie decyzji, które nie mogą się ostać w obrocie prawnym. W każdym bowiem przypadku, nawet w sytuacji, gdy wniosek wydaje się niezrozumiały i zawiera szereg inwektyw, aby wydać prawidłową decyzję należy podjąć inicjatywę w celu wyjaśnienia treści żądania oraz okoliczności sprawy. Należy odnieść się także do argumentacji podatnika, dotyczącej w rozpoznawanej sprawie m. in. podstawy opodatkowania podatkiem rolnym. Nie sposób pominąć również kwestii argumentacji powołanej przez organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazano bowiem przepisy ustawy, której nie tylko nie wymieniono, ale której przepisy nie mogły być stosowane w sprawach zwolnień od podatku rolnego w 2003 r., a w konsekwencji nie miały zastosowania w niniejszej sprawie. Oczywiście bezzasadny jest pogląd wyrażony przez SKO, jakoby występując w roli organu odwoławczego posiadało jedynie prawo do kontroli uznaniowych decyzji podatkowych pod względem formalnym. Na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej, organ odwoławczy posiada możliwość wydania decyzji merytorycznej i rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty, oczywiście po uprzednim uchyleniu decyzji organu I instancji. Wadliwe pojmowania roli organu odwoławczego przez SKO i ciążących na nim obowiązków stanowi kolejną przesłankę do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż świadczy o tym, że organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy co do jej istoty. W takim stanie rzeczy, działania Wójta Gminy C. oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. nie mogą zasługiwać na aprobatę Sądu. Należy jednocześnie podkreślić, że Sąd nie rozstrzyga kwestii zasadności wniosku E.K., który powinien raczej skupić swoją uwagę na jasnym i precyzyjnym formułowaniu swych wniosków, gdyż obrzucanie organów podatkowych inwektywami nie może stanowić pozytywnej przesłanki przy rozpoznaniu jego wniosków w trakcie postępowania administracyjnego bądź też postępowania sądowoadministracyjnego. Skład orzekający Sądu uznał, że zaskarżone decyzje zostały wydane z obrazą przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 lit. c) w związku z art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł, jak w sentencji. Na podstawie art. 210 § 1 powołanej ustawy Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej, ponieważ strona nie złożyła stosownego wniosku ani w skardze, ani przed rozpoczęciem rozprawy.