III SA 3225/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Jagiełło (spr.), Sędzia WSA Dariusz Dudra, Asesor WSA Alojzy Skrodzki, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2004 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o odmowie stwierdzenia nadpłaty w opłacie targowej oddala skargę I I I SA 3225/03 U Z A S A D N I E N I E Wnioskiem z dnia [...] maja 2001 r. T. L. wystąpiła o zwrot nadpłaty z tytułu nienależnie uiszczonej opłaty targowej za lata 1999 – 2000 wraz z odsetkami od dnia jej powstania. Decyzją z dnia [...] września 2001 r. Burmistrz C. odmówił stwierdzenia nadpłaty, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpoznaniu odwołania strony, w dniu 7 grudnia 2001 r. utrzymało ją w mocy. Na skutek skargi T. L. sprawa była przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 25 października 2002 r. uchylił decyzję SKO. Skarżąca kwestionowała dopuszczalność poboru opłaty targowej w formie abonamentu, a nadto podnosiła brak podstaw do poboru opłaty na targowisku "H.". Sąd zgodził się z poglądem o niedopuszczalności poboru opłaty w formie abonamentu. Podstawę poboru opłaty targowej stanowią przepisy art. 1 i 15 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. Nr. 9, poz. 31 z późn. zm) – dalej: u.p.o.l. - zgodnie z którymi pobiera się ją od podmiotów dokonujących sprzedaży na targowiskach. Zatem obowiązek uiszczenia opłaty wiąże się z dokonaniem sprzedaży, a przynajmniej z wyjściem z ofertą sprzedaży przez wystawienie towaru z oznaczeniem jego ceny. Z kolei na podstawie art. 19 ust. 1 lit. a rada gminy została upoważniona do określenia zasad ustalania i poboru oraz terminów płatności i wysokości stawek opłaty targowej, z tym, że nie mogą one przekraczać ustalonej ustawowo kwoty dziennej. Opłata targowa powinna być, więc ustalona w stawce dziennej i dotyczyć dokonywania sprzedaży na targowiskach. Sąd wskazał przy tym na wyrok NSA z dnia 25 października 2002 r. sygn. akt I I I SA 680/02 w którym stwierdzono nieważność uchwały Nr [...] Rady C. w części dotyczącej poboru opłaty targowej w formie abonamentów miesięcznych. Sąd nie podzielił natomiast zarzutów dotyczących braku podstaw do poboru opłaty na targowisku "H.". Stosownie bowiem do treści art. 15 ust. 2 u.p.o.l. targowiskiem jest każde miejsce w którym prowadzi się handel, dotyczy to również hal targowych usytuowanych na gruntach komunalnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2003 r. na podstawie art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej – dalej ord. pod. - uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wobec konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. Prezydent W. odmówił T. L. stwierdzenia nadpłaty w opłacie targowej za okres od 26 sierpnia 1999 r. do 31 grudnia 2000 r. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawczyni była najemcą stoiska handlowego na targowisku "H.", prowadząc działalność w branży spożywczej. Wobec tego była zobowiązana do zapłaty opłaty targowej według stawek dziennych w wysokości określonej w uchwale Rady Gminy C. z dnia [...] stycznia 1997 r. Nr [...], która przewidywała dwie formy wnoszenia opłat tj. jednorazowych dziennych oraz abonamentów miesięcznych stanowiących dwudziestokrotność opłaty dziennej. Wnoszenie opłaty w tej drugiej formie było zdaniem organu korzystniejsze dla kupców, bowiem niezależnie od liczby dni handlowych opłacali jedynie za dwadzieścia stawek dziennych. NSA w wyroku z dnia 25 października 2002 r. stwierdził nieważność tej uchwały jedynie w części dotyczącej poboru opłaty w formie abonamentu, a w pozostałej części uznał ją za zgodną z prawem. Uznanie przez Sąd za niedopuszczalne pobieranie abonamentu nie przesądza kwestii zobowiązania podatkowego w opłacie targowej z tytułu dokonywania przez wnioskodawczynię sprzedaży na targowisku. T. L. dobrowolnie i bez wezwania, chociaż często z opóźnieniem, dokonywała opłaty targowej w formie abonamentu, a z dokonanych ustaleń wynika, że kwota uiszczonej przez nią opłaty jest należna. Stosownie bowiem do art. 1 i 15 ust. 1 u.p.o.l. obowiązek uiszczenia opłaty targowej powstaje z mocy prawa, a jej pobór jest uzależniony od spełnienia łącznie dwóch przesłanek: dokonywania sprzedaży i realizowania tej czynności na targowisku. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła błędne ustalenia w zakresie stanu faktycznego, naruszenie jej praw, niezrozumienie istoty sprawy oraz naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2003 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ ten zacytował obszerne fragmenty uzasadnienia wyroku NSA z dnia 25 października 2002 r. konkludując, że stwierdzenie niedopuszczalności i niezgodności z prawem poboru opłaty targowej w formie abonamentu powoduje, że przepis prawa miejscowego traci moc obowiązującą z dniem wydania wyroku. Nie oznacza to jednak, że pobrane przed tym dniem opłaty w tej formie podlegają zwrotowi jako świadczenia nienależne. W myśl bowiem art. 75 § 1 ord. pod. nadpłaty podlegają z urzędu zaliczeniu na poczet zaległych i bieżących zobowiązań podatkowych, co oznacza, że zaliczenie następuje z chwilą powstania tych nadpłat, a nie dopiero z chwilą wydania przez organ podatkowy decyzji stwierdzającej nadpłatę, bądź decyzji zmieniającej, uchylającej lub stwierdzającej nieważność decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego lub określającej zaległość podatkową. Stosownie do treści art. 122 ord. pod. obowiązkiem organu jest podjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Organ pierwszej instancji obowiązku tego nie wykonał. Jako podstawę odmowy stwierdzenia nadpłaty wskazano cyt. uchwałę Rady Gminy C. z dnia [...] stycznia 1997 r., tymczasem w aktach sprawy brak jest zarówno tego dokumentu jak również ustaleń, co do wysokości dziennej stawki opłaty targowej określonej tą uchwałą. Uniemożliwia to ustosunkowanie się do zarzutów odwołania. Brak jest także innej dokumentacji pozwalającej na stwierdzenie istnienia bądź nieistnienia nadpłaty. W celu uzupełnienia tych braków niezbędne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w znacznym zakresie, także z udziałem strony, które umożliwi ustalenie zakresu jej praw i obowiązków w przedmiotowej sprawie. W skardze z dnia [...] listopada 2003 r T. L. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania zarzuciła: - naruszenie ustawy – Ordynacja podatkowa; - nierozpoznanie istoty sprawy; - naruszenie praw skarżącej; - niezastosowanie się do wyroku NSA z dnia 25 października 2002 r. sygn. akt I I I SA 113/02. Podniosła nadto, że organy obu instancji nie przeprowadziły żadnego postępowania dowodowego w kwestii wysokości nienależnie uiszczonej opłaty targowej pomimo, że ciężar przeprowadzenia postępowania spoczywał na organie drugiej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło się od oceny stanu faktycznego ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że postępowanie przeprowadzone przez organ pierwszej instancji było nieprawidłowe. Skarżąca dołączyła do odwołania cały szereg dowodów, które nie zostały rozważone. Takie działanie stanowi, zdaniem skarżącej naruszenie ogólnych zasad postępowania określonych w art. 122 i 127 oraz art. 233 § 1 pkt. 1 w związku z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 ord. pod. W odpowiedzi na skargę Prezes SKO wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji. Odnosząc się do zarzutu skargi, że to organ drugiej instancji powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe podniósł, że prowadziłoby to do swoistego zastępstwa władztwa gmin przez organy nadzorujące prawidłowość toku postępowania instancyjnego a także praktycznie pozbawiłoby stronę prawa do wzięcia udziału w toku postępowania pierwszoinstancyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z póz. zm.) z dniem1 stycznia 2004r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), weszła zaś w życie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270). Zgodnie zaś z art. 97 §1 cyt. Ustawy – Przepisy wprowadzające (...), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sadu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie zaś do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega, zatem zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Kontrola ta ogranicza się, więc do badania, czy rozpoznając sprawę nie naruszyły one prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Przechodząc do oceny zasadności skargi podnieść należy, że w przedmiotowej sprawie Sąd nie stwierdził takiego naruszenia prawa, które mogło mieć wpływ na jej wynik a zaskarżona decyzja odpowiada wymogom określonym w art. 210 § 1 ord. pod. Zaskarżona decyzja o charakterze kasacyjnym wydana została na podstawie art. 233 § 2 ord. pod. a zatem kontrola jej legalności sprowadza się do ustalenia czy spełnione zostały przesłanki wymienione w tym przepisie. Zgodnie z tym unormowaniem organ odwoławczy może uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie taka sytuacja zachodzi. Uchylając wyrokiem z 25 października 2002 r. uprzednią decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny prawnej, która stosownie do treści art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) wiązała zarówno ten Sąd jak i organy podatkowe orzekające w sprawie. Ocena ta sprowadza się do stwierdzenia, że w obowiązującym stanie prawnym brak było podstaw do poboru opłaty targowej w formie miesięcznego abonamentu oraz, że stosownie do treści art. 15 ust. 2 u.p.o.l. wszystkie podmioty dokonujące sprzedaży na targowisku "H." objęte były obowiązkiem opłaty targowej według stawek dziennych i zasad określonych w tym przepisie oraz stosownej uchwale rady gminy, podjętej na podstawie upoważnienia zawartego w art. 19 u.p.o.l. W takim zaś wypadku, jak trafnie zauważył organ drugiej instancji, pomimo nienależnego poboru opłaty w formie abonamentu podatniczka, która stała się wierzycielem , nie ma swobody dysponowania nadpłatą. Ograniczenie w tym względzie zawiera art. 76 § 1 ord. pod., który to przepis obowiązujący od dnia 1 stycznia 2003 r. i będący odpowiednikiem wskazanego przez SKO art. 75 § 1 ma, stosownie do treści art. 22 § 1 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 169, poz. 1387) zastosowanie w niniejszej sprawie. Zgodnie z wyrażoną w nim zasadą, nadpłaty wraz z ich oprocentowaniem podlegają zaliczeniu z urzędu na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę oraz bieżących zobowiązań podatkowych, a w razie ich braku podlegają zwrotowi z urzędu. Organ pierwszej instancji rozpoznając ponownie sprawę ograniczył się do stwierdzenia, że skarżąca była zobowiązana do wnoszenia opłaty targowej według stawek dziennych, a skoro forma abonamentu była dla kupców korzystniejsza, to uiszczona przez nią kwota opłaty jest należna. Takie zaś postępowanie narusza zasady prawdy obiektywnej i zupełności postępowania określone w art. 122 i 187 § 1 ord. pod. Dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącej i dochowania obowiązku wynikającego z art. 76 § 1 ord. pod. organ ten zobligowany był do precyzyjnego ustalenia kwoty uiszczonej przez nią opłaty targowej w formie abonamentu oraz wysokości zobowiązania w opłacie z tytułu wykonywania sprzedaży na targowisku według stawek dziennych i zasad ustalonych uchwałą Rady Gminy C. W tym celu konieczne było także precyzyjne ustalenie liczby dni rzeczywistego dokonywania sprzedaży. Dopiero takie ustalenia stanu faktycznego pozwolą bowiem na stwierdzenie istnienia bądź nieistnienia nadpłaty, jej wysokości, kwoty odsetek oraz ewentualnej kwoty zwrotu. Usunięcie tych uchybień wymaga, zdaniem Sądu, uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, co stosownie do treści art. 233 § 2 ord. pod. uzasadniało uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenie przez ten organ. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że zgodnie z art. 76a ord. pod. w sprawach zaliczenia nadpłaty na poczet zaległych bądź bieżących zobowiązań podatkowych wymagane jest wydanie postanowienia na które służy zażalenie. Mając na względzie powyższe uwagi skargę jako niezasadną należało, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalić.