III SA 3318/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Asesor sądowy WSA Jolanta Sokołowska (spr.), Protokolant Aneta Witkowska, po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2004 r. sprawy ze skargi S. O. na postanowienie Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2002 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz skarżącego kwotę 10 złotych ( słownie dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] listopada 2002r. Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w W., po rozpatrzeniu zażalenia S. O., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] września 2002r. Nr [...] w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z motywów postanowienia wynika, że S. O. pismem z dnia 15 lutego 2002r. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na nie doręczenie mu upomnienia i tytułu egzekucyjnego Nr [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego stwierdzając, że w przypadku zobowiązania podatkowego wynikającego z podatku dochodowego od osób fizycznych nie ma wymogu doręczenia upomnienia, natomiast tytuł egzekucyjny został doręczony w dniu 16 października 2001 wraz z zawiadomieniem w sprawie zajęcia wynagrodzenia za pracę. Otrzymanie tytułu egzekucyjnego potwierdził zobowiązany w piśmie z dnia 22 października 2001r.. Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko organu I instancji. Również powołał się na pismo S. O. z dnia 22 października 2001r. Uznał, że skoro zobowiązany otrzymał zawiadomienie w sprawie zajęcia wynagrodzenia za pracę, to musiał też otrzymać tytuł wykonawczy, który był wysłany wraz z zawiadomieniem. Powołując się na art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zauważył, że umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić wyłącznie w przypadkach wymienionych w tym przepisie, natomiast nie doręczenie tytułu wykonawczego nie zostało w nim wskazane. W skardze S. O. dowodzi, że tytuł wykonawczy nigdy nie został mu doręczony. Zaprzecza, jakoby w piśmie przywoływanym przez organy obu instancji potwierdził otrzymanie tytułu egzekucyjnego. Zwraca uwagę na tytuł pisma dotyczący zawiadomienia w sprawie zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz na tę jego część, w której pisząc o skutecznym otrzymaniu tytułu wykonawczego, stwierdza, że taki sam dokument otrzymał zakład pracy, temu zaś zostało doręczone wyłącznie zawiadomienie. Wszystkie dane dotyczące tytułu wykonawczego zaczerpnął z treści zawiadomienia. Podnosi, iż swoją błędną wypowiedź prostował w następnej korespondencji. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa podtrzymała stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniosła o jej oddalenie. Na rozprawie skarżący niezmiennie twierdził, że tytułu wykonawczego nie otrzymał, a jego błędne stwierdzenie odnośnie otrzymania go wynikało z faktu, iż nigdy wcześniej takiego dokumentu nie widział, nie mógł więc nawet wizualnie ustalić, iż otrzymany dokument nie jest tytułem. W piśmie powołał się na wszystkie informacje, jakie wynikały z zawiadomienia. Podniósł, że dotychczas żadne czynności egzekucyjne nie zostały podjęte, nawet te wynikające z zawiadomienia w sprawie zajęcia wynagrodzenia za pracę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 32 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991r. Nr 36, poz. 161 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wystawienia tytułu wykonawczego, tj. [...] sierpnia 2001r., organ egzekucyjny lub egzekutor, przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, zaopatrzony w klauzulę organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej, a w przypadkach określonych w art. 26 § 3 - odpis sądowego orzeczenia, oraz poucza zobowiązanego, że służy mu w terminie siedmiu dni prawo zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przepis ten normuje zagadnienia związane z wszczęciem egzekucji, przewidując określone obowiązki organu egzekucyjnego lub egzekutora. Jednym z tych obowiązków jest doręczenie zobowiązanemu za pokwitowaniem (vide art. 39 k.p.a.) odpisu tytułu wykonawczego z klauzulą organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej. Drugim elementem koniecznym do wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest pouczenie o prawie zgłoszenia przez zobowiązanego zarzutów. Takie pouczenie powinno zawierać dwa elementy: termin, w którym można zgłosić zarzuty oraz wskazywać podstawę zarzutów. Innym wreszcie obowiązkiem, ustanowionym w § 2 cytowanego art. 32, który musi być spełniony przy wszczęciu egzekucji, jest obowiązek doręczenia zobowiązanemu postanowienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego (R. Hauser Z. Leoński Egzekucja administracyjna Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Wydawnictwo Prawnicze 1995r., s. 62-63). W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny nie dopełnił dwóch pierwszych obowiązków związanych z wszczęciem egzekucji. W aktach sprawy brak dowodu doręczenia tytułu wykonawczego, nie wynika z nich też, iż zobowiązany został poinformowany o prawie zgłoszenia zarzutów. Wywodzenie doręczenia tytułu wykonawczego z faktu, iż co do zasady jest on wysyłany razem z zawiadomieniem w sprawie zajęcia wynagrodzenia za pracę stanowi wyłącznie domniemanie, które nie może zastąpić dowodu doręczenia, szczególnie wobec zaprzeczenia przez zobowiązanego słuszności takiego twierdzenia. Nie można przecież w takiej sytuacji wykluczyć, że tytuł nie został włożony do koperty razem z zawiadomieniem. Podobnie nie może stanowić dowodu na tę okoliczność stwierdzenie zawarte w piśmie S. O. z dnia 22 października 2001r., w którym napisał o skutecznym otrzymaniu tytułu wykonawczego, podczas gdy niezmiennie temu zaprzecza, wskazując powody, dla których zawarł takie stwierdzenie w tym piśmie. Nie ma podstaw, by tym twierdzeniom odmówić wiarygodności. W takiej sytuacji nie można mówić o prawidłowym wszczęciu postępowania egzekucyjnego, a wręcz stwierdzić należy, iż zostało ono wszczęte z istotnym naruszeniem wyżej wskazanego art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Niedochowanie przez organ egzekucyjny obowiązków doprowadziło do pozbawienia zobowiązanego prawa do wniesienia zarzutów, co przy obowiązującej w postępowaniu egzekucyjnym ogólnej zasadzie zagrożenia zastosowaniem przymusu nabiera szczególnej wagi. Poza tym art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nakłada na organ egzekucyjny obowiązek badania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej, zaś skoro w ramach tych czynności badana jest prawidłowość tytułu wykonawczego, to tym bardziej należy sprawdzić, czy tytuł wykonawczy został doręczony. Czynność ta powinna być bezwzględnie wykonana szczególnie, gdy organ egzekucyjny mocą przepisu prawa jest zwolniony z doręczenia upomnienia, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. W razie stwierdzenia niedopuszczalności egzekucji, podlega ona umorzeniu, o czym stanowi art. 59 § 1 pkt 7 przywołanej ustawy. Niedopełnienie wyżej wskazanych obowiązków jest ewidentnym naruszeniem jednej z fundamentalnych zasad, na których opiera się w Polsce porządek prawny, którą jest wyrażona w art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) zasada zaufania do organów państwa. Organy podatkowe egzekwując obowiązki nałożone przepisami prawa same nie tylko nie dopełniły obowiązków nałożonych na nie przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ale pozbawiły zobowiązanego możliwości skorzystania ze środka ochronnego, tj. prawa do wniesienia zarzutów. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), postanowiono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art. 152 wyżej wymienionej ustawy decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku.