III SA 3392/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA (del.) Jerzy Rypina, Asesor WSA Jolanta Sokołowska (spr.), Protokolant Michał Gwardyś, po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2004 r. sprawy ze skargi R. R. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2002 r. Nr [...] w przedmiocie czynności egzekucyjnych. 1. Uchyla zaskarżone postanowienie; 2. Stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości; 3. Zasądza od Ministra Finansów na rzecz strony skarżącej kwotę 10 złotych (dziesięć złotych zero groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. III SA 3392/02 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] listopada 2002r. Nr [...] Minister Finansów, po rozpatrzeniu zażalenia R. R., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lutego 2002r. Nr [...] w sprawie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne. Z motywów postanowienia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. wydał postanowienie z dnia [...] listopada 2001r. Nr [...] o zabezpieczeniu należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995r. na majątku R. R., natomiast w dniu 10 grudnia 2001r. dokonał czynności zabezpieczających zajmując ruchomości stanowiące własność Spółki cywilnej "G.", której wspólnikiem jest R. R.. Zobowiązany wniósł skargę na dokonane czynności egzekucyjne, w której zarzucił naruszenie art. 863 § 3 i art. 870 kodeksu cywilnego. Zwrócił uwagę, że zajęte ruchomości nie stanowią jego własności, lecz są własnością Spółki. Dyrektor Izby Skarbowej uznał skargę za niezasadną, w związku z czym wydał postanowienie z dnia [...] lutego 2002r. Nr [...] oddalające ją. W zażaleniu na postanowienie organu I instancji R. R. wskazał na naruszenie art. 97 § 4 i § 4a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że można dokonać zajęcia ruchomości stanowiącej współwłasność łączną wspólników spółki cywilnej, bez uprzedniej zgody pozostałych współwłaścicieli ruchomości oraz poprzez przyjęcie, iż odmowa zajęcia powoduje przekształcenie zajęcia ruchomości w zajęcie udziału zobowiązanego we współwłasności. Minister Finansów uznał, że zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Powołując się na art. 97 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stwierdził, iż wprawdzie organ egzekucyjny dokonał zajęcia ruchomości bez uprzedniego uzyskania zgody współwłaściciela, jednak uchybienie to nie skutkuje uchyleniem dokonanych czynności, ponieważ w późniejszym terminie organ ten zwrócił się do współwłaściciela o wyrażenie zgody. Brak stanowiska współwłaściciela, zdaniem Ministra Finansów, pozostaje bez znaczenia, gdyż art. 97 § 4a ww. ustawy uprawnia organ egzekucyjny do zajęcia udziału zobowiązanego we współwłasności, jeśli nie uzyskał on zgody pozostałych współwłaścicieli. W skardze R. R. zarzucił postanowieniu Ministra Finansów naruszenie: 1. art. 124 § 2, art. 107 § 3 w związku z art. 126, art. 144, art. 140 oraz art. 6 i art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez: nie rozważenie argumentów podnoszonych przez stronę, brak analizy przepisów mających w sprawie zastosowanie, nie wskazaniu w uzasadnieniu argumentów, jakimi kierował się organ rozstrzygając sprawę. 2. art. 97 § 4 i § 4a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez dokonanie błędnej wykładni tych przepisów. W uzasadnieniu skargi zakwestionował prawidłowość dokonanych czynności egzekucyjnych. Zauważył, że zgodnie z przywołanymi przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji istotna jest kolejność podejmowanych czynności, a więc, aby dokonać zajęcia ruchomości, organ egzekucyjny powinien najpierw uzyskać zgodę pozostałych współwłaścicieli ruchomości. W niniejszej sprawie ruchomości zostały zajęte nie tylko bez takiej zgody, ale pomimo sprzeciwu wspólnika, a o zgodę wystąpiono po miesiącu od ich zajęcia. Wyraził pogląd, iż w przypadku braku zgody organ egzekucyjny może dokonać zajęcia udziału, dlatego teza organów orzekających w sprawie, jakoby w takiej sytuacji następowało przekształcenie zajęcia całej ruchomości w zajęcie udziału zobowiązanego jest sprzeczna z art. 97 § 4a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie. Podniósł, iż zarzuty skargi odnośnie naruszenia wskazanych w niej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego są niezasadne. Zaskarżone postanowienie zostało bowiem wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a jego wydanie zostało poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym stan faktyczny. Zawiera ono uzasadnienie faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 97 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991r. Nr 36, poz. 161, z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu dokonania czynności egzekucyjnych, można dokonać zajęcia ruchomości stanowiącej współwłasność łączną spółki nieposiadającej osobowości prawnej lub współwłasność w częściach ułamkowych, której zobowiązany jest współwłaścicielem, jeżeli pozostali współwłaściciele wyrażą zgodę na sprzedaż takiej ruchomości. Po sprzedaży ruchomości każdemu z pozostałych współwłaścicieli organ egzekucyjny przekazuje kwotę uzyskaną ze sprzedaży odpowiadającą ich części ułamkowej we współwłasności lub udziałowi określonemu w umowie spółki. Z przepisu tego wynika, że zajęcie ruchomości stanowiącej współwłasność łączną spółki nieposiadającej osobowości prawnej (taką spółką jest spółka cywilna), której zobowiązany jest współwłaścicielem, może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy organ egzekucyjny uzyska zgodę pozostałych współwłaścicieli. W tym miejscu należy przyznać słuszność skarżącemu, iż przy zajmowaniu ruchomości należących do spółki cywilnej ważna jest kolejność podejmowanych czynności, bowiem zajęcie dokonane bez zgody pozostałych współwłaścicieli jest bezskuteczne. W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny takiej zgody nie uzyskał ani przed dokonaniem zajęcia ruchomości, ani później w wyniku próby sanowania wadliwej czynności. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują innej sytuacji, w której może nastąpić zajęcie ruchomości będącej współwłasnością spółki cywilnej. Stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie, iż znajduje w niej zastosowanie art. 97 § 4a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest błędne Przepis ten stanowi, że w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie uzyskał zgody, o której mowa w § 4, dokonuje zajęcia udziału zobowiązanego we współwłasności. Zajęcie części ułamkowej współwłasności ruchomości następuje w sposób przewidziany dla zajęcia ruchomości, lecz sprzedaży podlega tylko zajęty udział zobowiązanego. Dla potrzeb omówienia działania tego przepisu przypomnienia wymaga charakter współwłasności wspólników spółki cywilnej. Został on unormowany w przepisie art. 863 kodeksu cywilnego, w myśl którego wspólnik nie może rozporządzać udziałem we wspólnym majątku wspólników ani udziałem w poszczególnych składnikach tego majątku. W czasie trwania spółki wspólnik nie może domagać się podziału wspólnego majątku wspólników, a wierzyciel wspólnika nie może żądać zaspokojenia z jego udziału we wspólnym majątku wspólników ani z udziału w poszczególnych składnikach tego majątku. Majątek, o którym mowa w tym przepisie (a także w następnych przepisach dotyczących umowy spółki), jest majątkiem wspólnym wspólników, a nie majątkiem spółki, która nie posiada osobowości prawnej. Jest to jednak majątek wyodrębniony od majątków osobistych wspólników. Wspólność majątku wspólników jest wspólnością łączną (tzw. wspólnością do niepodzielnej ręki), a nie wspólnością w częściach ułamkowych. Podstawową cechą istniejącej między wspólnikami wspólności łącznej jest jej bezudziałowy charakter. Każdemu ze wspólników przysługują równe prawa do całego majątku. Trudno zatem mówić o jakichkolwiek udziałach wspólników w czasie trwania spółki, tym bardziej zaś o rozporządzaniu udziałami w majątku wspólnym czy też udziałami w poszczególnych składnikach tego majątku. Z tego względu, jak twierdzi K. Pietrzykowski w Komentarzu do kodeksu cywilnego Tom II (wyd. C.H. BECK Warszawa 1998r., s. 502) sformułowania w art. 863 kodeksu (a także dalszych przepisach) o udziałach w majątku wspólnym należy uznać za dość nietrafne. Dalszą cechą wspólności łącznej majątku wspólników jest niedopuszczalność żądania podziału takiego majątku w czasie trwania stosunku spółki. Podział taki staje się możliwy z chwilą rozwiązania spółki. Konsekwencją łącznego charakteru wspólności majątku wspólników jest również niemożność zaspokojenia się przez wierzyciela wspólnika z jego "udziału" w poszczególnych składnikach majątku. Takie zaspokojenie się wierzyciela stanie się możliwe z chwilą rozwiązania spółki (vide przywołany Komentarz s. 500-503). Wracając do regulacji zawartej w przepisie art. 97 § 4a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwrócić uwagę trzeba, że mowa jest w nim o zajęciu udziału zobowiązanego we współwłasności oraz o zajęciu części ułamkowej współwłasności ruchomości. Współwłasność łączna nie została uwzględniona, w przeciwieństwie do art. 97 § 4 tej ustawy. Jak wykazano, w spółce cywilnej obowiązuje współwłasność łączna, tym samym spod działania art. 97 §4a została wyłączona spółka cywilna. Odnośnie zarzutów skargi w kwestii naruszenia art. 126, art. 140 i art. 144 kodeksu postępowania administracyjnego zauważyć należy, iż są to przepisy odsyłające do stosowania innych przepisów tego kodeksu i nie zostały one naruszone przez Ministra Finansów. Trudno też mówić o naruszeniu, mającym istotny wpływ na wynik sprawy, art. 107 § 3 i art. 124 § 2 k.p.a., bowiem tylko takie naruszenie może stanowić podstawę uchylenia zaskarżonego aktu administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Zaskarżone postanowienie zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne, przedstawiony bowiem został stan faktyczny sprawy oraz omówione zostały przepisy, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. Faktem zaś jest, że brak w nim polemiki z zarzutami odwołania, przez co strona została pozbawiona pełnego wyjaśnienia przyczyn, dla których nie zostały one uwzględnione. Jeśli chodzi o zarzut działania wbrew zasadom określonym w art. 6 i art. 7 k.p.a., to stwierdzić trzeba po pierwsze, iż błędne rozstrzygnięcie podjęte w niniejszej sprawie nie było efektem niedokładnego ustalenia stanu faktycznego, lecz nieprawidłowej wykładni zastosowanych przepisów, po drugie nieprawidłowa interpretacja przepisów nie oznacza działania poza przepisami prawa, aczkolwiek podważa zaufanie obywateli do organów Państwa. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), postanowiono jak w sentencji.