III SA 859/03

Dnia 23 czerwca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Asesor WSA Jolanta Sokołowska (spr.), Protokolant Michał Gwardyś, po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2004 roku sprawy ze skargi M. i A. C. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2003 roku Nr [...] w przedmiocie czynności egzekucyjnych 1. Uchyla zaskarżone postanowienie; 2. Stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości; 3. Zasądza od Ministra Finansów na rzecz strony skarżącej kwotę 210,- (dwieście dziesięć złotych zero groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] marca 2003r. Nr [...] Minister Finansów, po rozpatrzeniu zażalenia M. i A. C., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] lutego 2002r. Nr [...], uznające za uzasadnioną skargę na czynności egzekucyjne w zakresie wadliwego sporządzenia protokołu zajęcia ruchomości, zaś w pozostałym zakresie uznające skargę za nieuzasadnioną. W motywów uzasadnienia postanowienia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. prowadził wobec M. i A. C. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych Nr [...], Nr [...] i Nr [...], obejmujących zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1995r. oraz odsetki za zwłokę. W dniu 31 grudnia 2001r. dokonał zajęcia ruchomości oraz spisał protokół o stanie majątkowym zobowiązanych. W dniu 14 stycznia 2002 r. pełnomocnik zobowiązanych złożył do Dyrektora Izby Skarbowej w K. skargę na czynności egzekucyjne. Zarzucił organowi egzekucyjnemu dokonanie czynności zajęcia ruchomości podczas nieobecności zobowiązanych oraz prowadzenie postępowania egzekucyjnego pomimo nie doręczenia decyzji stanowiącej podstawę prowadzenia postępowania egzekucyjnego i odpisu tytułów wykonawczych. Wskazał na wadliwość czynności zajęcia ruchomości polegającą na nie przywołaniu świadków przy jej dokonywaniu. Zwrócił też uwagę, że w protokole zajęcia ruchomości nie wypełniono wszystkich pozycji. Izba Skarbowa uznała skargę za uzasadnioną w zakresie zarzutów dotyczących wad w sporządzeniu protokołu zajęcia ruchomości, zaś w pozostałym zakresie uznała skargę za nieuzasadnioną. W zażaleniu pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 15 § 1, art. 26 § 5 pkt 1 i 2, art. 27 § 3, art. 32, art. 51 § 2, art. 53 § 1 i 2, art. 67 § 2 i 4, art. 98 § 1 i § 2 oraz art. 100 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podniósł, że odpisy tytułów wykonawczych, będące podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego, doręczono A. C. w Areszcie Śledczym w dniu 4 stycznia 2002r., a nie w dniu 31 grudnia 2001r., jak podaje organ egzekucyjny, natomiast M. C. wogóle ich nie doręczono. Czynności zajęcia ruchomości dokonano zaś w dniu 31 grudnia 2001r., a więc przed wszczęciem egzekucji. Minister Finansów podtrzymał stanowisko Izby Skarbowej. Stwierdził, że z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, tj. z potwierdzenia odbioru oraz notatki służbowej sporządzonej przez poborcę skarbowego wynika, iż tytuły wykonawcze będące podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego doręczono zobowiązanemu do Aresztu Śledczego w dniu 31 grudnia 2001r. przez pracownika organu egzekucyjnego. Natomiast dostarczenie ich przez administrację Aresztu Śledczego zobowiązanemu dopiero w dniu 4 stycznia 2002 r. uznał za pozostające bez znaczenia. Zwrócił uwagę, iż czynności egzekucyjnych zajęcia ruchomości i spisania protokołu o stanie majątkowym M. i A. C. dokonano w dniu 31 grudnia 2001r., w związku z tym, zgodnie z art. 70 § 3 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu wówczas obowiązującym, nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia gzekwowanych zobowiązań podatkowych. Uznał, że skoro tytuły wykonawcze wystawiono na obojga małżonków, to zgodnie z art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, doręczenie odpisów tytułów wykonawczych jednemu z małżonków wywołuje te same skutki względem drugiego małżonka. Odnośnie zarzutu dotyczącego wszczęcia postępowania egzekucyjnego bez uprzedniego doręczenia decyzji stanowiącej podstawę prowadzenia egzekucji wyjaśnił, iż nie podlega on rozpoznaniu w przedmiotowym postępowaniu. W skardze pełnomocnik zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1 i 2, art. 11, art. 12, art. 19, art. 21 § 1 pkt 3, art. 35 § l - § 3, art. 36, art. 39, art. 40 § 1, art. 42 § 1, art. 43, art. 44, art. 46, art. 57 § 5, art. 68, art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 (w związku z art. 126), art. 139 i art. 156 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 3a § 1 i § 2 pkt 2, art. 5 § 1 pkt 1, art. 6 § l, art. 7 § 3, art. 15 § 1, art. 22 § 2, art. 26 § 1, § 4 i § 5 pkt 1, art. 27 § 3, art. 27c, art. 32, art. 33 pkt 1, 7 i 9, art. 34 § 1, art. 46 § 1, art. 51 § 2, art. 53 § 2, art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7, art. 67 § 1, art. 97 § 2, art. 98 § 1 i § 2 i art. 100 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w związku z art. 70 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej - w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002r.. W uzasadnieniu skargi zarzucił sprzeczność ustaleń faktycznych zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia ze stanem faktycznym sprawy, co wyraża się w bezzasadnym uznaniu doręczenia tytułów wykonawczych A. C. w Areszcie Śledczym w dniu 31 grudnia 2001r.. Powołał się na dziennik podawczy Aresztu, w którym przesyłka przeznaczona dla tegoż została zarejestrowana w dniu 2 stycznia 2002r., a z kolei ocenzurowana została dopiero w dniu 4 stycznia 2002r, z czego wynika, że tytuły wykonawcze zostały doręczone najwcześniej w dacie ocenzurowania. Z powyższego wywiódł, iż czynności egzekucyjne przeprowadzone w dniu 31 grudnia 2001r. nastąpiły przed doręczeniem tytułów wykonawczych i to każdemu z zobowiązanych, ponieważ M. C. nie zostały one doręczone co najmniej do dnia wystąpienia ze skargą do Sądu. Wskazał na nie doręczenie zobowiązanym protokołu o stanie majątkowym i protokołu zajęcia ruchomości. Utrzymywał, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i było prowadzone przez niewłaściwy urząd skarbowy. Podniósł, że wobec tych nieprawidłowości czynności egzekucyjne nie przerwały biegu przedawnienia. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym pełnomocnik powołał się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2003r. Sygn. akt I SA/Ka 1284/02 i Sygn. akt I SA/Ka 1285/02 oraz z dnia 4 listopada 2003r. Sygn. akt I SA/Ka 1898/02, którymi zostały uchylone wszystkie postanowienia Izby Skarbowej i Dyrektora Izby Skarbowej w K. związane z niniejszą sprawą. Podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przystępując do rozważenia niniejszej sprawy przede wszystkim wyjaśnić należy, że przewidziana w art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991r. Nr 36, poz. 161 ze zm.), zwanej dalej "upea", skarga na czynności egzekucyjne nie przysługuje w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia (zarzuty, zażalenia na postanowienia, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego), albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu (R. Hauser, Z. Leoński: Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Warszawa 1995, s. 88). Za niedopuszczalną należy uznać sytuację, w której będzie występowała konkurencyjność środków służących ochronie praw osoby trzeciej zawartych w ustawie egzekucyjnej i mających prowadzić - w wyniku ich uwzględnienia - do jednakowych skutków procesowych (R. Sawuła: glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 1997 r. sygn. I SA/Wr 1243/96, OSP 1998, nr 4, s. 206). Dlatego też podnoszony w skardze zarzut prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny uchyla się spod oceny Sądu jako, że może on stanowić podstawę zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego (art. 33 pkt 9 upea), zaś kontroli podlega zaskarżone postanowienie w sprawie czynności egzekucyjnych. Za zasadne trzeba natomiast uznać zastrzeżenia odnośnie przeprowadzonych czynności egzekucyjnych. W niniejszej sprawie przede wszystkim rozważenia wymaga, czy egzekucja w ogóle została wszczęta, ponieważ w sytuacji, gdyby nie doszło do jej wszczęcia, za bezskuteczne należałoby uznać wszelkie czynności egzekucyjne, bez względu na prawidłowość ich przeprowadzenia. Według postanowień art. 26 § 5 pkt 1 upea wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Oznacza to, że aby mogły być podjęte czynności egzekucyjne, musi być wszczęta egzekucja w sposób wskazany w tym przepisie. O konieczności doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego przed przystąpieniem do czynności egzekucyjnych stanowi również art. 32 upea. Nie doręczenie zatem odpisu tytułu wykonawczego oznacza, że egzekucja nie została wszczęta, czego oczywistym następstwem jest brak podstaw prawnych do podejmowania jakichkolwiek działań, które mogą być przeprowadzane wyłącznie w toku postępowania egzekucyjnego. W rozpatrywanej sprawie Minister Finansów, podobnie jak organ egzekucyjny, utrzymuje, że odpis tytułu wykonawczego został doręczony A. C. w dniu 31 stycznia 2001r., poprzez złożenie go w tym dniu w biurze podawczym Aresztu Śledczego. Sposób doręczania pism osobom fizycznym normuje art. 42 k.p.a., zgodnie z którym w razie niemożności doręczenia pisma w mieszkaniu adresata lub jego miejscu pracy, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. Odnośnie zobowiązanego ustalono, iż od dnia 7 lipca 2001r. przebywał on w Areszcie Śledczym w K., w związku z tym odpis tytułu wykonawczego powinien być mu tam doręczony. Organ egzekucyjny skierował odpis tytułu do Aresztu, ale niewłaściwie przyjął, iż złożenie go w biurze podawczym jest równoznaczne z doręczeniem A. C. Sposób doręczania pism aresztowanemu regulował § 34 ust. 1, obowiązującego w 2001r., rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 sierpnia 1998 r. w sprawie regulaminu wykonywania tymczasowego aresztowania (Dz. U. Nr 111, poz. 700). Stanowił on, że korespondencję urzędową administracja aresztu śledczego bezzwłocznie doręcza lub podaje do wiadomości tymczasowo aresztowanemu, który podpisem i datą potwierdza jej odbiór lub przyjęcie jej treści do wiadomości (identyczną regulację zawierał § 26 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 sierpnia 1998r. w sprawie regulaminu wykonywania kary pozbawienia wolności - Dz. U. Nr 111, poz. 699). Ze skargi wynika, że doręczenie odpisu tytułu z zachowaniem § 34 owego rozporządzenia nastąpiło najwcześniej 4 stycznia 2002r.. Zatem z tym dniem nastąpiło wszczęcie egzekucji wobec A. C. Wszelkie zaś czynności egzekucyjne przeprowadzone przed tym dniem należy uznać za prawnie nieskuteczne. Z akt sprawy nie wynika, aby odpis tytułu wykonawczego był doręczony M. C. Powołując się na art. 27c upea błędnie przyjęto, że doręczenie odpisów tytułów wykonawczych jednemu z małżonków wywołuje te same skutki względem drugiego małżonka. Przepis ten nie reguluje bowiem tej materii, a stanowi o obowiązku wystawienia dwóch tytułów wykonawczych, jeżeli egzekucja ma być prowadzona z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. Reasumując, stwierdzić należy, że w rozpatrywanej sprawie egzekucja administracyjna nie została wszczęta, tym samym czynności egzekucyjne były prawnie nieskuteczne. Nie ma więc potrzeby przeprowadzania oceny ich prawidłowości, gdyż wobec powyższego pozostaje ona bez znaczenia. Odnośnie zarzutów skargi co do naruszenia całego szeregu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, przystępując do ich omówienia podnieść należy, iż w sprawie prawidłowości doręczeń oraz właściwości organu egzekucyjnego już się wypowiedziano. Trzeba zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 7, art. 8 i art. 80 k.p.a., poprzez załatwienie sprawy bez dokładnego wyjaśnienia prawidłowości doręczeń, które rzutowało na całokształt oceny sprawy, a to z kolei mogło podważyć zaufanie do organu je wydającego. Trudno natomiast podzielić pogląd, że organy orzekające w niniejszej sprawie działały bez podstawy prawnej (art. 6 k.p.a.). Zgodnie z przepisami upea były one uprawnione do wydania postanowień w sprawie czynności, poddały ocenie prawidłowość czynności egzekucyjnych w oparciu o przepisy tej ustawy. Fakt wydania nieprawidłowego rozstrzygnięcia nie oznacza działania bez podstawy prawnej, lecz świadczy o błędnym zastosowaniu przepisów. Za bezzasadny należy też uznać zarzut naruszenia art. 9, art. 10 § 1 i 2, art. 11, art. 12, art. 68, art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a., ponieważ ich zastosowanie eliminuje specyfika postępowania egzekucyjnego, polegającego na egzekwowaniu obowiązku już ustalonego zgodnie z tymi przepisami. Egzekwowanie go zaś następuje w trybie ustanowionym przez upea. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego mają odpowiednie zastosowanie wówczas, gdy przepisy upea nie stanowią inaczej (art. 18 upea). Nie doszło też do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., gdyż uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera elementy wymienione w tym przepisie. W żadnym razie postawienie to rażąco nie narusza któregokolwiek z wcześniej wymienionych przepisów. Sąd nie stwierdził wystąpienia żadnej z przesłanek, o których mowa w art. 156 k.p.a.. Odnośnie pozostałych zarzutów dotyczących naruszenia szeregu przepisów upea już się wypowiedziano, w powstałym zakresie nie podlegają one ocenie ze względów wskazanych we wstępie uzasadnienia niniejszego wyroku. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), postanowiono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art. 152 wyżej wymienionej ustawy decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku.