III SA 940/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Dauter (spr.), Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Asesor WSA Jolanta Sokołowska, Protokolant Michał Gwardyś, po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi M.R. na decyzje Izby Skarbowej w W. – Ośrodek Zamiejscowy w R. z dnia [...] marca 2004 roku Nr [...] i Nr [...] w przedmiocie 1) odmowy umorzenia odsetek od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 rok, 2) rozłożenia na raty zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 rok 1. Uchyla zaskarżone decyzje; 2. Stwierdza, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości; 3. Zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 219,30 zł (dwieście dziewiętnaście złotych, trzydzieści groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzjami z dnia [...] grudnia 2002 roku Nr [...] oraz Nr US-[...] [...] Urząd Skarbowy w R., rozpoznając wnioski skarżącej M.R., odmówił jej umorzenia odsetek od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 rok, a także orzekł o rozłożeniu powyższej należności na 5 rat. Od powyższych decyzji skarżąca złożyła odwołania, które zostały rozpatrzone przez Izbę Skarbową w W. – Ośrodek Zamiejscowy w R. Decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2003 roku organ odwoławczy uchylił decyzję pierwszej instancji Nr [...], dotyczącą odmowy umorzenia odsetek za zwłokę, orzekając o umorzeniu w/w odsetek w części i od[...] 21 marca 2003 roku Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję Nr [...] w całości. Decyzje Izby Skarbowej były przedmiotem skargi, wniesionej przez skarżącą do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wskazane zostały okoliczności, jakie – zdaniem skarżącej – miały zasadniczy wpływ na powstanie zaległości podatkowej, a w konsekwencji także odsetek od zaległości. W szczególności podniesiony został zarzut udzielania błędnych informacji przez organy podatkowe, w tym także w środkach masowego przekazu, odnośnie zwolnienia dochodu od sprzedanych akcji, uzyskanych w drodze darowizny, z podatku dochodowego od osób fizycznych. Powołano się także na dwa pisma Ministra Finansów z lutego i czerwca 1997 roku, potwierdzające powyższy pogląd. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa podtrzymała swoje stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosła o oddalenie skargi. Działając w sprawie niniejszej na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie rozważań Sąd wskazuje, że przedmiotem zaskarżenia w sprawie niniejszej były dwie decyzje Izby Skarbowej w W. – Ośrodek Zamiejscowy w R., wydane w postępowaniu odwoławczym w sprawie odmowy umorzenia odsetek od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 rok, a także w sprawie rozłożenia tych odsetek na raty. W zakresie odmowy umorzenia odsetek, punktem wyjścia dla rozważań Sądu jest przepis artykułu 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 z późn. zm.), który powołała Izba Skarbowa w zaskarżonej decyzji. Z treści powyższego przepisu wynika, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy może, na wniosek, umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Powyższe sformułowanie przepisu zakłada dużą swobodę, pozostawioną organowi podatkowemu w zakresie rozpoznania okoliczności, uzasadniających ewentualne zastosowanie ulgi podatkowej. Wskazuje na to ocenny charakter użytych zwrotów "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny". Tymczasem, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 122 Ordynacji podatkowej, dokonując powyższej oceny organ powinien podjąć wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że Izba Skarbowa, prowadząc postępowanie odwoławcze w sprawie umorzenia podatnikowi odsetek od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 rok, działała z naruszeniem opisanej powyżej zasady postępowania. Organ odwoławczy nie uwzględnił w sposób należyty okoliczności faktycznych, które doprowadziły do powstania zaległości podatkowej po stronie skarżącej, a tym samym do naliczenia odsetek za zwłokę, których umorzenia odmówił. W szczególności Izba Skarbowa nie wzięła pod uwagę faktu, że zaległość ta powstała w związku ze rozpowszechnianym w 1997 roku stanowiskiem organów podatkowych o nieistnieniu zobowiązania w podatku dochodowym z tytułu sprzedaży akcji Cementowni "W." SA, otrzymanych przez skarżącego w drodze darowizny. Z akt sprawy wynika ponad wszelką wątpliwość, że w chwili dokonywania przez skarżącą sprzedaży otrzymanych akcji, organy podatkowe przyjmowały interpretację przepisów prawa podatkowego, popartą pismami Ministra Finansów Nr [...] z lutego i Nr [...] z maja 1997 roku, z której podatnicy wywodzili wniosek, że dochód ze sprzedaży akcji, otrzymanych w drodze umowy darowizny jest zwolniony od podatku dochodowego. Wniosek ten, jakkolwiek niezgodny z literalnym brzmieniem obowiązujących w 1997 roku przepisów, można było uzasadnić informacjami, jakie w tym okresie przekazywały podatnikom organy skarbowe, w tym także za pośrednictwem środków masowego przekazu oraz innych form rozpowszechniania. Kierując się powyższymi przesłankami, skarżąca nie uwzględniła w deklaracji podatkowej dochodu uzyskanego ze sprzedaży otrzymanych akcji, co w efekcie doprowadziło do powstania zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych. W ocenie Sądu, Izba Skarbowa, rozpatrując sprawę umorzenia odsetek, naliczonych od powyższej zaległości, naruszyła nie tylko zasadę prawdy obiektywnej, ale także zasadę praworządności, sformułowaną w art. 120 cytowanej ustawy. Organ odwoławczy zupełnie pominął bowiem treść przepisu artykułu 14 § 3 Ordynacji podatkowej, którego skutki należało rozciągnąć na rozpatrywaną sytuację. Stanowi on bowiem, że zastosowanie się przez podatnika do urzędowej interpretacji prawa podatkowego nie może rodzić dla niego negatywnych konsekwencji. Zgodnie z tym przepisem, podatnik nie może być zwolniony z obowiązku zapłaty podatku, jednakże w takiej sytuacji organy podatkowe powinny odstąpić od naliczania odsetek za zwłokę. Odmowa zastosowania w sprawie przez Izbę Skarbową powyższego przepisu była, zdaniem Sądu, naruszeniem zasady zaufania do organów podatkowych, wyrażonej w art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej. Izba Skarbowa, podejmując decyzję o umorzeniu jedynie części odsetek za zwłokę od zaległości w podatku dochodowym, stwierdziła w uzasadnieniu, że całkowite ich umorzenie byłoby społecznie nieuzasadnione, a wręcz szkodliwe, gdyż naruszałoby zasadę równouprawnienia wszystkich podmiotów zobowiązanych do terminowego odprowadzania podatków. Takie uzasadnienie, w świetle okoliczności sprawy, jest niezrozumiałe i niespójne. Dodatkową kwestią, który Sąd miał na uwadze rozpatrując niniejszą sprawę, był fakt wystosowania w dniu 14 stycznia 2003 roku przez Ministra Finansów pisma urzędowego Nr [...], skierowanego do organów podatkowych, w którym zaprezentowana została argumentacja, zbliżona do przedstawionego powyżej stanowiska Sądu. Pismo zawierało także istotne wskazówki dla organów podatkowych, dotyczące sposobu prowadzenia postępowania w sprawach wadliwie poinformowanych przez organy podatników, którzy otrzymali dochody ze sprzedaży akcji, nabytych w drodze darowizny. Okoliczność nieuwzględnienia przez Izbę Skarbową zaleceń Ministra Finansów przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy należało uznać za działanie sprzeczne z duchem art. 14 § 1 Ordynacji podatkowej. Oceniając natomiast kwestię rozłożenia odsetek na raty Sąd miał na uwadze treść artykułu 48 § 1 pkt 2) Ordynacji podatkowej, stanowiącego podstawę do rozstrzygnięcia w tym względzie. Przepis ten stanowi bowiem, że organ podatkowy może, na wniosek podatnika i w przypadkach uzasadnionych ważnym jego interesem lub interesem publicznym, odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. Literalne brzmienie powyżej zacytowanego przepisu wskazuje w sposób bezsprzeczny na uprawnienie organów podatkowych do stosowania przewidzianych w nim ulg wyłącznie w odniesieniu do istniejących zobowiązań podatkowych. Podobne stanowisko prezentuje w tym względzie piśmiennictwo (por. C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Uchla, Ustawa Ordynacja podatkowa – Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2003, wyd. III). Mając zatem na uwadze fakt uchylenia przez Sąd decyzji Izby Skarbowej, odmawiającej skarżącej umorzenia w całości odsetek od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych, za czym przemawiała zaprezentowana powyżej argumentacja, a w szczególności zaistnienie przesłanek do umorzenia odsetek od zaległości, w związku z treścią art. 14 § 3 Ordynacji podatkowej, Sąd uznał za zasadne uchylenie w całości także decyzji w przedmiocie rozłożenia odsetek na raty. Uwzględniając całość powyższej argumentacji, a w szczególności fakt naruszenia w sprawie przez organy podatkowe zasad postępowania w sposób mający istotny wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie, jak również naruszenia art. 48 § 1 pkt 2) oraz art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej oraz działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 wskazanych przepisów wprowadzających do powyższej ustawy, Sąd orzekł jak w sentencji.