III SA/Wa 1003/08

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika - doradcy podatkowego w sprawie ze skargi W. W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną p o s t a n a w i a przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Referendarz sądowy zauważa, ze w wyniku wniesienia skargi, jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie jest obowiązek zapłaty wpisu od tej skargi w wysokości, w tej sprawie, 100,- zł. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, wnioskowane przez stronę, czyli zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, obejmuje zwolnienie od opłat sądowych, czyli wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrot wydatków (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. Wnioskiem zawartym w treści formularza PPF z 25 marca 2008 r. W. W. - dalej jako skarżący - zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał na brak środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na koszty procesu. Poinformował, że miesięcznie uzyskuje, z tytułu renty, kwotę 474,03 zł i nie posiada żadnych dóbr materialnych Pismem referendarza sądowego z 25 kwietnia 2008 r. skarżący został nadto wezwany o nadesłanie deklaracji podatkowych i wskazanie wysokości dochodów, wskazanie wszystkich źródeł utrzymania, nadesłanie odpisów wyciągów z rachunków bankowych, nadesłanie zaświadczenia lekarskiego, z którego wynika stan jego zdrowia. W wykonaniu tego wezwania skarżący przesłał ksero PIT-40A za 2006 r., kserokopię decyzji ZUS o przyznaniu renty i jej wysokości, kserokopię zaświadczenia o leczeniu w przychodni do Walki z Bólem, kserokopię wypisu ze szpitala [...]. Skarżący wskazał nadto, że potrąca mu się na rzecz urzędu skarbowego kwotę 219, a z kwoty 530,32 musi opłacić mieszkanie, lekarstwa i leki. Referendarz sądowy zauważa, że, mając na uwadze przeciętnie ceny podstawowych artykułów i lekarstw, wskazana kwota nie umożliwia - tak natychmiastowego pokrycia kosztów postępowania, jak też zgromadzenie środków na koszty postępowania w niedalekiej przyszłości. Referendarz sądowy, mając na uwadze zasadę wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, zauważa, że podstawowymi formami bezpośredniego stosowania Konstytucji są: samoistne jej stosowanie (gdy akt prawny stosowania opiera się wyłącznie na normie konstytucyjnej) i współstosowanie normy Konstytucji razem z normami ustaw (w mniejszym stopniu innych aktów normatywnych), służących jej realizacji (zob. więcej K Działocha, Bezpośrednie stosowanie Konstytucji, Wydawnictwo Sejmowe, 2005). Bezpośrednie zastosowanie mogą mieć te przepisy Konstytucji RP, które nie wymagają konkretyzacji ustawowej i które dostatecznie precyzyjnie określają konstytucyjne prawa podmiotowe, co nie zmienia potrzeby wskazania, że stosowanie konstytucji znajduje także wyraz również w procesie interpretacji prawa. Najbardziej typowe jest tzw. współstosowanie przepisów Konstytucji i przepisów ustaw, co ma miejsce w sytuacji, gdy dana materia jest jednocześnie regulowana tak na poziomie konstytucyjnym, jak ustawowym. Wówczas przepis konstytucyjny albo - wraz z przepisem ustawy - staje się budulcem do zbudowania normy prawnej, bądź staje się wyznacznikiem sposobu ustalenia prawnego znaczenia przepisu ustawy (co przybiera postać tzw. wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją i może następować także w oparciu o ogólne zasady konstytucyjne). Wskazania, co do sposobu interpretacji przepisów Konstytucji i ustaw zawarte są - przede wszystkim - w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego. Punktem odniesienia dla wykonywania posiadanej kompetencji przez Trybunał Konstytucyjny jest prawo (konstytucja),a jego rozstrzygnięcia podejmowane są na tle sporu o hierarchiczną zgodność tego prawa. W wykonywaniu swych kompetencji, zatem także w treści orzeczeń, Trybunał uwzględnia "normy, zasady i wartości konstytucyjne" (np. godność człowieka, osoby starszej, zasada ochrony rodziny), zaś tekst aktu normatywnego jest jedynie "punktem wyjścia", pozwalającym na wydobywanie dalszych reguł, wprawdzie wyraźnie w Konstytucji nie zapisanych, ale wynikających z całokształtu jej postanowień i z systemu aksjologicznego przez nią ustanowionego (http://www.trybunal.gov.pl/index2.htm). Wszystkie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ,,mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne" (art. 190 ust. 1 Konstytucji). Uznanie kontrolowanego aktu za zgodny lub niezgodny ze wzorcem kontroli, wiąże się zwykle ze wskazaniem, która z możliwych interpretacji tego przepisu powinna być przyjmowana przy jego stosowaniu. Natomiast każde orzeczenie Trybunału przyjmuje wskazanie zbiór wartości i założeń, z uwzględnieniem którego dokonuje się zarówno kontroli aktu, jak też stosowania prawa, co powinno być uwzględniane podczas stosowania prawa przez inne Sądy. Bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP przez referendarza sądowego oznacza uwzględnienie w treści rozstrzygnięcia - i zastosowanie - zalecanego sposobu rozumienia przepisów Konstytucji mogących mieć zastosowanie w sprawie - jak np. art.2, art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 78 i in. - oraz treści innych aktów prawnych, w szczególności ratyfikowanych umów międzynarodowych (art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji), które mogą wpływać na sposób stosowania przepisów regulujących prawo pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tj. art. 243 § 1 n. u.p.p.s.a. Obowiązek uwzględniania przepisów Konstytucji przy podejmowaniu rozstrzygnięcia przez referendarza sądowego wynika z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, który "(...) podkreśla, że art. 8 ust 2 Konstytucji nakłada na wszystkich obowiązek bezpośredniego stosowania jej przepisów i (....) nie zwalnia sądów oraz organów władzy publicznej od obowiązku bezpośredniego stosowania Konstytucji.(....)" (por. przykładowo wyrok TK z 28 listopada 2001 r. sygn. K 36/01, wyrok z 31 stycznia 2001 r. sygn. P 4/99, postanowienie z 22 marca 2000 r. sygn. P.12/98). Zatem obowiązek stosowania przez referendarza sądowego przepisów Konstytucji przy podejmowaniu rozstrzygnięć z zakresu prawa pomocy, we wskazanych wyżej granicach, jest uniezależniony od wyników rozważań posiadania przez referendarza sądowego przymiotu organu władzy publicznej, czyli posiadania cech podmiotu, który z mocy prawa dysponuje władzą publiczną i wypełnia funkcję władzy publicznej, szeroko rozumianej. Niezależnie od uwag poczynionych powyżej referendarz sądowy zauważa, że w treści formularza PPF nadesłanego do analizowanej sprawy nie zostały wskazane żadne szczególne okoliczności, które mogłyby uzasadniać przyznanie skarżącemu prawa pomocy - oprócz rzetelnego oznaczenia sytuacji materialnej strony. Jednakże, okolicznościami uzasadniającymi odmowę przyznania prawa pomocy nie jest ani fakt braku posiadania mieszkania, ani miesięczne dochody w wysokości wskazanej powyżej. Z przytoczonych danych nie wynika też możliwość ponoszenia kosztów sądowych w przyszłości, co jest kolejną przesłanką podjęcia rozstrzygnięcia wyrażonego w sentencji - zwłaszcza, przy założeniu zapewnienia skarżącemu minimum egzystencji. Z treści przekazanych przez skarżącego zaświadczeń lekarskich wynika przy tym konieczność stałego ponoszenia nakładów finansowych związanych z poratowaniem zdrowia - tak fizycznego, jak psychicznego. Nadto zdolności zarobkowe skarżącego są ograniczone przez liczne dolegliwości, w tym związane z odczuwaniem uporczywego bólu, co wyraża się w jego możliwości osiągania dochodu. Z nadesłanych zaświadczeń lekarskich, niekwestionowanych przez skarżącego, wynika, że skarżący cierpi z powodu bólu korzeniowego w zakresie L-S (odcinek kręgosłupa). Referendarz sądowy z urzędu posiada wiedzę, że zespół ostrych dolegliwości, na które strona cierpi, charakteryzuje się bardzo uporczywym, stałym bólem ograniczającym aktywność fizyczną chorego. Występuje zaburzenie czynnościowe najczęściej w postaci zablokowania stawu krzyżowo-biodrowego lub segmentu lędźwiowo-krzyżowego, a także występuje mała wartość kąta Lasegue'a, osłabienie lub zniesienie odruchów ścięgnistych. Podstawowym elementem terapii ostrego stadium jest ułożenie chorego w pozycji dającej ulgę, którą - uprzednio - należy starannie wyszukać. Następstwem przyjętej długotrwale pozycji są niekorzystne skutki dłuższego leżenia, takie jak: szkodliwy wpływ na tkankę kostną, tkankę łączną, mięśnie oraz układ sercowo-naczyniowy, co nie pozostaje bez wpływu na zdolność zarobkową strony w pełnym zakresie czasu, którym - potencjalnie - dysponuje. Ostry zespół bólowo-korzeniowy wymaga ogólnej pielęgnacji i stosowania środków farmakologicznych: przeciwbólowych, przeciwzapalnych oraz zmniejszających napięcie mięśniowe. Konieczne jest także przeprowadzanie przez fizjoterapeutę przyłóżkowych ćwiczeń relaksujących i rozluźniających (np. oddechowych). W przypadku skarżącego stosuje się leki narkotyczne od 2001 r. oraz takie leki, jak Clonazepam, Clorprotixen, Hydroxyzyna, Doxepin, Tegretol, Cocarboxylaza, Ketonal, Propranolol, Enarenal, Ranigast, Nootropil, Laktuloze, Captopril, DHE, Pyralgin, Doxepin, Tegretol i - czasowo -morfinę. Wskazane powyżej schorzenia, a także to, ze skarżący, zgodnie z treścią zaświadczenia lekarskiego, pomimo sprawności intelektualnej w normie, ma osobowość nieprawidłową oraz tendencje suicydalne, stanowią wskazówkę dla referendarza sądowego, co do zastosowania rodzaju miernika badania sytuacji ekonomicznej strony i zdolności wykorzystania przez nią posiadanych środków w sposób maksymalnie dla strony korzystny. Referendarz sądowy zauważa, że skarżący dysponuje - co miesiąc - wprawdzie kwotą wielokrotnie przekraczającą wysokość wymagalnego w sprawie wpisu sądowego od skargi, lecz nie zmienia to konieczności stwierdzenia, że z kwoty tej skarżący jest zobowiązany czynić wydatki związane z podtrzymaniem egzystencji, co ogranicza jego możliwości redystrybucji środków. Przy czym wskazany przez skarżącego stopień zaangażowania posiadanych środków w wykup - oznaczonych powyżej - lekarstw (100,- zł) jest wyrazem założenia najbardziej korzystnej relacji stopnia wykupu leków i ich ceny, których zakres cenowy jest dostępny na stronach internetowych - co oczywiście zostało uwzględnione w rozstrzygnięciu. W ocenie referendarza sądowego, jeżeli osoba fizyczna wniosła do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika, nie można stymulować strony do dokonania wyboru pomiędzy uiszczeniem kosztów sądowych, udziałem w sprawie pełnomocnika, a zabezpieczeniem egzystencjalnym. Przyjęcie odmiennych założeń oznaczałoby naruszenie zarówno prawa strony do Sądu (art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284; art. 45 ust. 1 Konstytucji RP Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483), jak i przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz reguł racjonalnego myślenia. Z tych powodów referendarz sądowy, uznał oznaczoną w sentencji zdolność skarżącego do ponoszenia kosztów sądowych, jak też kosztów postępowania w ogóle i na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.