III SA/Wa 1005/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędziowie Asesor WSA Jarosław Trelka, Asesor WSA Janusz Walawski (spr.), Protokolant Barbara Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2006 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. Nr [...], 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), odmówił J.S. umorzenia zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że wnioskodawczyni jest rozwiedziona i pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z dziećmi. Źródło dochodu rodziny stanowi zasiłek dla samotnych matek oraz zasiłek rodzinny. Wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Z tytułu powstałego zadłużenia jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. W dalszej części uzasadnienia organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wskazał na rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) i stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2 ust. 3a powołanej ustawy. Ponadto organ podał, że wnioskodawczyni nie przedstawiła dokumentów potwierdzających trudną sytuację finansową jej rodziny, jak również nie wykazała, że nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia. Wnioskodawczyni jest osobą młodą i ma możliwość podjąć pracę. W tym stanie rzeczy, zdaniem organu, decyzja o umorzeniu powstałego zadłużenia byłaby przedwczesna. Organ poinformował również wnioskodawczynię o możliwości rozłożenia zadłużenia na raty. Od powyższej decyzji, J.S. złożyła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniosła swoją trudną sytuację finansową i podała, że rodzina utrzymuje się z alimentów otrzymywanych od byłego męża w kwocie 350 zł oraz pomocy udzielanej przez rodzinę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) w dniu [...] stycznia 2006 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ podzielił argumentację przedstawioną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu decyzji jednocześnie podał, że w dniu 3 listopada 2005 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne celem przeniesienia odpowiedzialności na byłego męża. Ponadto organ stwierdził, że młody wiek wnioskodawczyni oraz osiągane dochody i spłata powstałego zadłużenia nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej przez J. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniosła, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie jest zgodne ze stanem faktycznym i jej sytuacją rodzinną. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Skarga rozpoznawana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym i wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy oraz, czy jej uzasadnienie odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 Kpa. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. (ust.2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm.), 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3). W świetle powyżej przytoczonego przepisu, nie ulega wątpliwości, że organ przed wydaniem decyzji jest zobowiązany do przeanalizowania wszystkich przesłanek w nim zawartych. Nie można, oczywiście - podczas tej analizy - pominąć podnoszonych przez stronę argumentów. Ponadto organ prowadząc postępowanie powinien zbadać, czy nie zachodzą przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Z twierdzeń skarżącej zawartych w aktach sprawy jednoznacznie wynika, iż szczególną wagę przykłada ona do swojej trudnej sytuacji finansowej oraz faktu, że jest osobą rozwiedzioną i na jej utrzymaniu pozostaje troje małoletnich dzieci, na które otrzymuje alimenty w wysokości 350 zł. Odnosząc się do tych kwestii organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczył się do stwierdzenia, że " w dniu 3 listopada 2005 r. zostało wszczęte postępowanie celem przeniesienia odpowiedzialności na byłego męża (...). Ponadto organ podał, że skarżąca w postępowaniu odwoławczym przedstawiła żądane dokumenty i informacje (orzeczenie o rozwodzie, wskazanie miejsca zamieszkania byłego męża) i jednocześnie stwierdził, że ze względu na " możliwość przeniesienia odpowiedzialności na byłego współmałżonka, młody wiek oraz osiągane przez Panią dochody nie można stwierdzić, aby spłata zaległości pozbawiła Panią możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych". Zdaniem Sądu, takie stwierdzenie organu jest nieuzasadnione, gdyż z akt sprawy jednoznacznie wynika, że organ ograniczył się jedynie do zebrania określonych dokumentów i wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w S. w dniu [...] stycznia 2006 r. decyzji nr [...] nakładającej obowiązek uregulowania powstałych należności na byłego męża skarżącej. Takie działania organu skutkują wnioskiem, iż nie rozważono w sposób wyczerpujący przesłanek, których zaistnienie może prowadzić do umorzenia należności objętych treścią art. 28 powołanej ustawy, a w szczególności przesłanki określonej w ust. 3 pkt 3 tego przepisu, tzn. (...) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm.), Fakultatywny charakter art. 28 przedmiotowej ustawy nie usprawiedliwia braku ustosunkowania się przez organ administracji do zarzutów podnoszonych przez stronę postępowania. Podkreślić należy, że dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy, przy zachowaniu reguł przepisów postępowania administracyjnego, daje prawo do podjęcia decyzji, z uwagi na jej fakultatywny charakter - nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek dających prawo do umorzenia należności. Pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 (zasada prawdy materialnej) tej ustawy organ zobowiązany był do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobligowany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa. Natomiast art. 10 Kpa nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył powyżej określone reguły procesowe i to w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając umorzenia wnioskowanych należności Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie poparł swojego rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, nie poddał szczegółowej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżącego. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.