III SA/Wa 1016/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka - Karasińska po rozpoznaniu w dniu 13 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.B. i M.B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia - odmówić zmiany postanowienia z 5 maja 2016 r. - Referendarz sądowy postanowieniem z 7 kwietnia 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 1016/15, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych. Powodem negatywnego załatwienia przedmiotowego wniosku był brak pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej. Natomiast z przedstawionych informacji wynikało, że Skarżący i jego żona dysponują znacznym majątkiem. Ponadto wniosek o przyznanie prawa pomocy był już przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie – postanowieniem z 12 stycznia 2016 r. sygn. akt II FZ 1049/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmawiające Skarżącym przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprzeciwu Skarżącego od wyżej opisanego postanowienia referendarza sądowego, postanowieniem z 5 maja 2016 r., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Sąd podzielił pogląd referendarza sądowego, że Skarżący nie spełnił warunków do przyznania prawa pomocy, gdyż nie przedstawił w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa. W szczególności niewyjaśniona pozostaje kwestia wszystkich dochodów Skarżącego i jego rodziny, jak i kwestia posiadanych przez Skarżącego gruntów rolnych o powierzchni ponad 57 ha. Wnioskiem z 17 czerwca 2016 r. Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym uprzednio zakresie tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem z 27 czerwca 2016 r. referendarz sądowy przesłał Skarżącemu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) celem jego wypełnienia i złożenia w sądzie oraz do oświadczenia czy i w jakim zakresie zmieniła się sytuacja materialna Skarżącego od czasu rozpoznania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi Skarżący nadesłał urzędowy formularz wniosku PPF zawierający te same dane i informacje, co w pierwotnie złożonym formularzu PPF. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 2 września 2016 r. odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z 7 kwietnia 2016 r. Pismem z dnia 13 września 2016 r. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu podniósł, że wszelkie ustalenia Sądu nie odzwierciedlają stanu faktycznego. Skarżący podkreślił, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono przed 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zmiana, o której mowa w art. 165 P.p.s.a. możliwa jest wyłącznie w następstwie zmiany okoliczności, które towarzyszyły wydaniu postanowienia. Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że taka zmiana okoliczności w niniejszym przypadku nie nastąpiła. Ocena taka wynika przede wszystkim z tego, że podstawą odmowy przyznania Skarżącemu prawa pomocy było złożenie niejasnego, wybiórczego i niewiarygodnego oświadczenia o stanie majątkowym. Tymczasem Skarżący, występując ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych złożył niemalże identyczne oświadczenie, co uprzednio. Nie uzupełnił też żadnych z braków wytkniętych mu przez referendarza i Sąd rozpoznający jego sprzeciw. W tej sytuacji brak jest podstaw do zmiany postanowienia o z dnia 5 maja 2016 r. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). W omawianej sprawie odmówiono zmiany postanowienie w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej Skarżącego, skoro - pomimo wezwania - nie zostały przedstawione dokumenty obrazujące jego sytuację majątkową. Wprawdzie Skarżący przedłożył ewidencję środków trwałych za rok 2016, jednakże nie przedłożył dokumentów obrazujących wysokości przychodów Skarżącego za 2015 r., źródeł dochodu małżonki czy też wyciągów bankowych. W ocenie Sądu, prawidłowo zbadano przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącego jest wpis od zażalenia w wysokości 100 zł. Skarżący prowadzi w dalszym ciągu działalność gospodarczą ([...] – jak wynika z dołączonej do sprzeciwu ewidencji), gdzie wprost wskazano na posiadanie znacznych i wartościowych środków trwałych. Ponadto jak sam zaznaczył Skarżący wynajmuje część posiadanych pomieszczeń, które stanowią jego przychód z działalności. W ocenie Sądu okoliczności, na których Skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy zostały jedynie opisane, a nie wykazane. Wiąże się to z tym, że Skarżący nie dostarczył dokumentów uzupełniających wniosek. Z nadesłanych materiałów nie wynika bowiem, czy na posiadanych gruntach rolnych Skarżący prowadzi działalność rolniczą. Sąd nie posiada wiedzy, czy do gruntów tych otrzymuje dopłaty, a jeśli tak to w jakiej wysokości. Skarżący nie udokumentował także wysokości bieżących wydatków gospodarstwa domowego. Wskazał jedynie, że wynoszą około 2.230 zł. Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinien wykazać, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przedstawiając, także na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne oświadczenia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy jak również okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku Skarżącego. Z tych wszystkich względów uznać należało, że brak jest pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej Skarżącego. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi zainteresowany powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak to już wskazano wyżej strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej strona zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Sąd, w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 165 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.