III SA/Wa 1025/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska (spr.), , Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Asesor WSA Grzegorz Czerwiński, , Protokolant A.M., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi W. i Z.G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia (...) stycznia 2006 r. znak (...) w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne rolników I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. III SA/Wa 1025/06 UZASADNIENIE W dniu 2 grudnia 2005r. do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (określanej dalej jako "KRUS") wpłynął wniosek W. i Z.G. zwanych dalej Skarżącymi, w którym zwrócili się o umorzenie odsetek oraz o rozłożenie należnych składek na raty. Swój wniosek umotywowali trudną sytuacją finansową. Skarżąca wyjaśniła, że jej mąż przeszedł zawał, nie pracuje i nie jest zdolny do żadnej pracy. Uzyskiwane dochody z renty W.G. w wysokości 570 zł nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny na którą składają się wnioskodawcy oraz dwoje dorosłych dzieci. Decyzją z dnia (...) grudnia 2005r. znak: (...). Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (określany dalej jako "Prezes KRUS") odmówił umorzenia odsetek za okres od II kwartału 1996r. od II kwartału 1997r. do I kwartału 2002 w kwocie 6.034,50 zł. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że przy podejmowaniu decyzji uwzględniono fakt, iż Skarżąca posiada stałe źródło utrzymania jakim jest renta chorobowa. Wskazał ponadto, iż trudności finansowe na które powołują się wnioskodawcy powstały głównie z powodu nieterminowego zgłoszenia do ubezpieczenia. Skarżący pismem z dnia 11 stycznia 2006r. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na trudną sytuację materialną. Poza przywołanymi we wniosku z dnia 2 grudnia 2005r. okolicznościami, podnieśli ponadto, iż W.G. przebywa na rencie od 7 lat. Na utrzymaniu wnioskodawców pozostają ich dorosłe , bezrobotne dzieci. Posiadane gospodarstwo rolne o obszarze 0,68ha nie przynosi dochodu. Decyzją z dnia (...) stycznia 2006r. Znak (...) Prezes KRUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na powyższą decyzję Skarżący wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której ponownie przedstawili swoją trudną sytuację finansową. Skarżący wnieśli o umorzenie odsetek od zaległych składek. III SA/Wa 1025/06 W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie Sąd oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, orzekając w sprawach skarg na decyzje, postanowienia oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej wymienione w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) dalej powoływanej jako p.p.s.a. Kontrola ta sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Tak określony zakres właściwości Sądu uniemożliwia uwzględnienie wniosku Skarżących o umorzenie odsetek od zaległych składek. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji publicznej. Oznacza to, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia odsetek należy wyłącznie do kompetencji Prezesa KRUS, o czym stanowi art. 4la ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) powoływanej dalej jako u.u.s.r. Zgodnie z tym przepisem Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części, a także umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. III SA/Wa 1025/06 Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia należności zgodnie z treścią art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r. przybiera formę decyzji Prezesa KRUS albo upoważnionego przez niego pracownika. Zauważyć przy tym należy, iż Prezes KRUS w myśl art. 2 ust. 2 u.u.s.r. jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, co oznacza, że postępowanie poprzedzające wydanie decyzji, o której mowa wyżej jest postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) dalej powoływanej jako k.p.a. W tym stanie rzeczy obowiązkiem Prezesa KRUS było zastosowanie się do przepisów tej ustawy, zarówno w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak i w postępowaniu prowadzonym w II instancji na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. Wymóg taki wynika wprost z przepisu art. 6 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w art. 107 § 1 k.p.a. Przepis ten wymienia elementy decyzji administracyjnej - do których należy między innymi jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei § 3 cytowanego artykułu stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów III SA/Wa 1025/06 podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Oceniając pod tym względem zaskarżone decyzje stwierdzić należy, że ich uzasadnienia powyższych wymogów nie spełniają. Uzasadnienie decyzji organ I instancji ograniczył do stwierdzenia, że Skarżący wskazują na trudności finansowe spowodowane chorobą. Problemy zdrowotne Skarżących rozpoczęły się we wrześniu 2005r., zatem nie one w ocenie organu stanowiły przyczynę zaległości. Ponadto Skarżąca W.G. posiada stałe źródło utrzymania jakim jest renta chorobowa. Taki sposób uzasadnienia decyzji polegający na użyciu zwrotów, które można by zastosować we wszystkich postępowaniach prowadzonych w zakresie umorzenia należności, niezależnie od występujących w nich stanów faktycznych, świadczy o tym, że w uzasadnieniu tym brak jest jakiejkolwiek indywidualizacji poprzez odniesienie się do wyników przeprowadzonego postępowania. Respektując prawo Prezesa KRUS działającego w ramach uznania administracyjnego, do odmowy umorzenia należności z tytułu składek, nawet wówczas, gdy spełniona zostałaby przesłanka warunkująca to umorzenie, należy stwierdzić, że w takiej sytuacji uzasadnienie decyzji powinno odnosić się do argumentów podnoszonych przez stronę i odwołując się do obowiązującego w tym zakresie stanu prawnego wyjaśniać w tym kontekście powody podjęcia rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia. Przypomnieć należy że to na organie, a nie na stronie ciąży obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.). Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy z kolei przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obciążający organ obowiązek zebrania materiału dowodowego nie III SA/Wa 1025/06 wyklucza jednocześnie, obowiązku strony przedstawienia posiadanych przez nią dokumentów potwierdzających sytuację, w jakiej się znajduje. Dopiero w oparciu o tak ustalony stan faktyczny organ ocenia materiał dowodowy, a ocena ta następuje zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a. Z kolei decyzja wydana w II instancji podkreśla zdarzenia mające wpływ na ustalenie przyczyn zaległości w płaceniu składek, nie zawiera zaś analizy przesłanek umorzenia należności. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż postępowanie odwoławcze polega na ponownym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, która była już przedmiotem rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez organ I instancji, nie zaś jedynie na kontroli zasadności argumentów podniesionych przez stronę w stosunku do orzeczenia tego organu. Wyrażona w art. 15 k.p.a. dwuinstancyjność postępowania wymusza zatem na organie odwoławczym odniesienie się w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji nawet do tych twierdzeń strony, które omówiono już raz w rozstrzygnięciu organu I instancji. W konsekwencji nie jest możliwe zbadanie czy dokonana przez organy obu instancji ocena tego materiału była prawidłowa ze względu na kryteria wskazane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Za wadliwie sformułowane Sąd uznał również rozstrzygnięcia zawarte w sentencjach decyzji wydanych w obu instancjach. Sąd zważył również, iż organy obu instancji przed wydaniem decyzji nie umożliwiły Skarżącym wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przez co nie wywiązały się z obowiązku nałożonego nań przepisem art. 10 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku określone zostały w art. 10 § 2 k.p.a. Żadna z nich nie wystąpiła w niniejszej sprawie. III SA/Wa 1025/06 Z przepisu art. 10 § 1 k.p.a. wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i w konsekwencji o możliwości wypowiedzenia się co do okoliczności wskazanych w tym artykule, które przecież będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Zawarte w treści art. 10 § 1 k.p.a. sformułowanie "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ administracji publicznej, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia. Możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, jest więc dla strony niejako ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się jest uzasadnione koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji publicznej, oczekiwać powinien na jej stanowisko w sprawie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa pozostawiono wyłącznie jej uznaniu. Rzeczą organu jest jej to umożliwić, czego organy w niniejszej sprawie nie uczyniły. Zważyć należało również i to, że niewywiązanie się z obowiązków nałożonych na organy art. 10 § 1 k.p.a. miało wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez nie okoliczności faktycznych za udowodnione i oparcie na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. Zakres, w jakim zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu określono stosownie do art. 152 p.p.s.a.