III SA/Wa 1028/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska, , Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Asesor WSA Grzegorz Czerwiński (spr.), , Protokolant A.M., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi Z.T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia (...) stycznia 2006 r. znak (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia (...) listopada 2005 roku, Nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Z.T. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz opłaty dodatkowej o łącznej kwocie 9117,03 zł. W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, iż między wnioskodawcą, a jego żoną nie istnieje rozdzielność majątkowa. Małżonkowie posiadają udziały w nieruchomościach dla których urządzone są księgi wieczyste KW [...] i KW [...]. Do nieruchomości tych skierowano wnioski o wpis do hipoteki. Rodzina uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę małżonki L.T. w wysokości 1980 zł brutto. Istnienie majątku nieruchomego oraz stałego źródła dochodu stanowi przesłankę negatywną umorzenia należności. Zaległości nie były objęte postępowaniem egzekucyjnym i brak jest postanowienia stwierdzającego bezskuteczność egzekucji. Za odmową umorzenia przemawia również okres jaki ZUS ma na dochodzenie tych należności. Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożył Z.T. nie podnosząc żadnych zarzutów. Decyzją z dnia (...) stycznia 2006 roku, Nr (...) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia (...) listopada 2005 roku podzielając zawarte w niej stanowisko. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył Z.T. podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art.77§1 kpa i wyniku tego dokonania ustaleń faktycznych sprzecznych z materiałem dowodowym. Zarzucił również nie ustosunkowanie się do dowodów przedstawionych przez skarżącego co doprowadziło w rezultacie do błędnej oceny, iż brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Do skargi załączył odpis aktu notarialnego z dnia 14 maja 2004 roku, z którego wynika, że zbył wraz z żoną prawo współużytkowania wieczystego oraz odpis postanowienia Sądu Rejonowego w H (...) z dnia (...) listopada 2005 roku, sygn. akt Dz. Kw Nr (...). Dokumenty te zdaniem skarżącego potwierdzają opisaną przez niego w odwołaniach sytuację majątkową. Twierdzenie ZUS jakoby był współwłaścicielem nieruchomości jest nieuzasadnione. Wraz z żoną posiada udział we współwłasności działki stanowiącej drogę dojazdową nie przedstawiającą w istocie znaczenia materialnego. Tym samym w praktyce nie ma możliwości uzyskania jakiejkolwiek należności w trybie postępowania egzekucyjnego. Również sytuacja rodzinna przemawia za umorzeniem należności. Wykazana została bowiem poważna choroba syna oraz brak środków na utrzymanie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym i procesowym. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art.7 kpa i art.77§1 kpa. Na wstępie podkreślić należy, iż decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozstrzygająca wniosek o umorzenie zaległości jest tzw. decyzją uznaniową, a nie decyzją związaną. Mimo zaistnienia przesłanek do umorzenia zaległości organ administracji może, ale nie musi wydać decyzję o umorzeniu zaległości. Wierzyciel będący podmiotem publicznym jakim jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przeciwieństwie do wierzyciela występującego w stosunkach zobowiązaniowych o charakterze cywilnoprawnym nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną. Sąd administracyjny kontrolując decyzję odmawiającą umorzenia zaległości nie posiada kompetencji do nakazania organowi administracji by zaległości te umorzył. Żaden przepis prawa nie daje sądowi administracyjnemu takich uprawnień. Sądowa kontrola decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek polega na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. W wyroku z dnia 28 kwietnia 2003 roku, sygn. akt II SA 2486/01 (LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli jest inaczej ukształtowany - Sąd bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego względu kontrola sądowa takich decyzji zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych". Organ administracji publicznej wydając decyzję uznaniową ma obowiązek dokładnego uzasadnienia rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia zaległych należności. Z uzasadnienia decyzji musi wynikać, iż pod uwagę wzięte zostały wszystkie podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności. W niniejszej sprawie obowiązek ten nie został przez organy administracji wykonany. Z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca przedstawił dokumenty związane z leczeniem jego syna. Tymczasem z uzasadnienia decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jak i uzasadnienia decyzji ją poprzedzającej nie wynika, by okoliczność ta była przedmiotem analizy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji rozpoznając wniosek o umorzenie zaległych składek winien więc wziąć pod uwagę także tę okoliczność i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Nadto zwrócić należy uwagę organów administracji na obowiązek wynikający z art.10 § 1 kpa. Zgodnie z treścią tego przepisu organy administracji publicznej zobowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przed wydaniem decyzji organ administracji ma więc obowiązek powiadomić stronę postępowania o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym oraz o możliwości wypowiedzenia się wyznaczając stronie odpowiedni termin na dokonanie tych czynności. Decyzja winna być wydawana dopiero po upływie tego terminu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien więc wziąć pod uwagę także obowiązki wynikające dla niego z art.10§1 kpa. Nie mogło natomiast być powodem uchylenia zaskarżonej decyzji przedstawienie przez skarżącego aktu notarialnego nr (...), z którego wynika, że zbył udziały w użytkowaniu wieczystym nieruchomości stanowiących działki gruntu o nr ew. (...) oraz (...). Skarżący przedstawił ten dokument dopiero na etapie postępowania sądowego. Nie sposób więc zarzucać organowi administracji, że nie wziął pod uwagę tego dokumentu przy wydawaniu decyzji skoro o jego istnieniu nie wiedział. Tymczasem skarżący mimo tego, że wiedział z uzasadnienia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) listopada 2005 roku, iż organ administracji powołuje się na fakt posiadania przez wnioskodawcę udziałów w nieruchomościach we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nie wspomniał, iż udziały te zbył. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy okoliczność ta winna być jednak wzięta pod uwagę. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 c i art.152 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2000 roku Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.