III SA/Wa 1030/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Kaute, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Baran (sprawozdawca), sędzia WSA Maciej Kurasz, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi S.M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz S.M. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku S. M. (dalej jako: "skarżący", "zobowiązany") na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] marca 2019 r. nr [...], obejmującego zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2017 r. w kwocie należności głównej 1.806 zł plus należne odsetki za zwłokę. W celu wyegzekwowania dochodzonej należności, zawiadomieniem z dnia 21 marca 2019 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w X. Sp. z o.o. w S.. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] zostało uznane za doręczone zobowiązanemu w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej także "K.p.a.") w dniu 17 kwietnia 2019 r., zaś dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 12 kwietnia 2019 roku. Pismem z [...] grudnia 2019 r. skarżący wniósł zarzuty na podstawie art. 33 § 1 pkt 4 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej także "u.p.e.a."). W powyższym piśmie zwrócił się również na podstawie art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że tytuł wykonawczy został wystawiony na niewłaściwą osobę, bowiem zaskarżany tytuł dotyczył podatku dochodowego od osób fizycznych, który to podatek winien być odprowadzany przed podmioty powierzające pracę (w szczególności Spółkę X. Sp. z o.o.). Ponadto zobowiązany stwierdził, że wierzyciel nie przesłał pisemnego upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku, a żadne dokumenty nie były adresowane na adres zamieszkania zobowiązanego. Postanowieniem z dnia [...] maja 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z dnia 8 czerwca 2020 r. skarżący złożył zażalenie na ww. postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W.. Po rozpatrzeniu zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej jako: "organ drugiej instancji", "Dyrektor") postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r. uchylił przedmiotowe postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] maja 2020 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Po ponownym przeanalizowaniu akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego W. wydał postanowienie z dnia [...] listopada 2020 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że okoliczności braku wymagalności obowiązku lub jego nieistnienia powinny istnieć w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego i trwać w momencie wydawania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jednak sytuacja taka nie miała miejsca w badanej sprawie, gdyż organ egzekucyjny nie doszukał się przesłanek uzasadniających twierdzenie, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym o nr [...] został umorzony bądź wygasł z innego powodu. W aktach sprawy nie ma dokumentów świadczących o uchyleniu aktów prawnych bądź deklaracji będących podstawą wystawienia ww. tytułu wykonawczego. Ponadto obowiązek objęty przedmiotowym tytułem wykonawczym za podatek dochodowy od osób fizycznych za 2017 r. – zdaniem organu pierwszej instancji - nie uległ przedawnieniu w dacie wydania postanowienia. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. zauważył, że wpływ do urzędu zeznania rocznego PIT-37 za 2017 r. opatrzonego podpisem S. M. skutkowało uruchomieniem formalnej kontroli tożsamości osoby, wobec której wystawiono tytuł wykonawczy w celu stwierdzenia, czy w dokumencie stanowiącym jego podstawę prawną wskazano tą samą osobę. Po analizie akt sprawy organ egzekucyjny stwierdził, że zachodzi tożsamość danych S. M. PESEL [...] podpisanego pod zeznaniem rocznym PIT-37 za 2017 r. z danymi widniejącymi na tytule wykonawczym nr [...] wystawionym wobec majątku S. M.. Zatem nie doszło do błędu w określeniu osoby zobowiązanej. Odnosząc się do przesłanki braku doręczenia upomnienia, organ pierwszej instancji stwierdził, że upomnienie zostało doręczone w trybie art. 44 K.p.a. w dniu 13 czerwca 2018 r. na wskazany przez Zobowiązanego w systemie Rejestracji Centralnej adres, tj. W., ul. K. [...]. Stąd zarzut dotyczący braku doręczenia upomnienia poprzedzającego wszczęcie postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny uznał za niezasadny. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego W. zauważył, że adresem wskazanym w zeznaniu podatkowym PIT-37 za 2017 r. złożonym w Urzędzie w dniu 7 maja 2018 r. był adres: ul. K. [...], [...] W., a zatem niezasadny jest zarzut kierowania korespondencji pod niewłaściwy adres. Pismem z dnia [...] grudnia 2020 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W.. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia organ drugiej instancji wskazał, że organ egzekucyjny prawidłowo postanowił odmówić umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Jak bowiem wynika z akt sprawy, obowiązek wynikający z przedmiotowego tytułu wykonawczego pozostaje wymagalny. Dyrektor wskazał nadto, że organ egzekucyjny ponownie rozpatrując sprawę ustosunkował się w zaskarżonym postanowieniu do kwestii błędu co do osoby zobowiązanego. Naczelnik stwierdził, że w tytule wykonawczym nr [...] z dnia 20 marca 2019 r. wskazano osobę, na której ciąży obowiązek świadczenia (podatek dochodowy od osób fizycznych), której dane zgadzają się z danymi zamieszczonymi w deklaracji podatkowej, będącej podstawą powstałego obowiązku podlegającego egzekucji. Podniesienie przesłanki wymienionej w art. 59 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej nie może zmierzać do ustalania osoby zobowiązanego. Nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego, jeżeli zobowiązany kwestionuje zasadność nałożenia na niego obowiązku – stwierdził organ drugiej instancji. W związku z faktem, że zobowiązany wskazał na przesłankę błędu co do osoby zobowiązanego (59 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej), a organ egzekucyjny rozpatrzył powyższe w zaskarżonym postanowieniu, Dyrektor wskazał, że konieczne jest ujęcie ww. artykułu w podstawie prawnej postanowienia. Zatem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. postanowił jednocześnie uzupełnić podstawę prawną zaskarżonego postanowienia o pkt 4 art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej wskazujący przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ organ rozpatrujący zażalenie jest uprawniony do poszerzenia podstawy prawnej i argumentacji rozstrzygnięcia, bez potrzeby jego uchylenia, co według poglądu WSA w Gliwicach (wyrok z dnia 2 czerwca 2009 r. sygn. akt I SA/GL 1115/08) pozostaje w zgodzie z zasadą szybkości postępowania. Odnosząc się do przesłanki braku doręczenia upomnienia organ egzekucyjny prawidłowo stwierdził, że upomnienie o nr [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. zostało doręczone w trybie zastępczym na wskazany przez Zobowiązanego w systemie Rejestracji Centralnej adres, tj. ul. K. [...], [...] W.. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. wskazał jednak, że organ egzekucyjny błędnie wskazał, że przedmiotowe upomnienie zostało uznane za doręczone w dniu 13 czerwca 2018 roku. Wyjaśnił, że zgodnie ze znajdującym się w aktach zwrotnym potwierdzeniem odbioru, przesyłka była awizowana dwukrotnie: po raz pierwszy w dniu 13 czerwca 2018 r. i powtórnie w dniu 21 czerwca 2018 roku. Zatem stosownie do wymogów doręczenia przewidzianych w art. 44 K.p.a., przesyłkę zawierającą przedmiotowe upomnienie należało uznać za doręczoną w dniu 27 czerwca 2018 roku. Powyższe – w ocenie organu drugiej instancji - nie ma znaczenia dla zasadności przesłanki umorzenia określonej w art. 59 § 1 pkt 7 ustawy egzekucyjnej, gdyż przedmiotowy tytuł wykonawczy został wystawiony po uprzednim doręczeniu zobowiązanemu upomnienia i nie ma podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do kolejnego zarzut podniesionego w zażaleniu, Dyrektor wskazał, że zobowiązany miał możliwość dokonać aktualizacji danych po wyprowadzeniu się z miejsca zamieszkania przy ul. K. [...], [...] W., poprzez podanie aktualnego adresu miejsca zamieszkania w składanej deklaracji lub innym dokumencie związanym z obowiązkiem podatkowym lub składając w urzędzie skarbowym zgłoszenie ZAP-3, na co wskazuje ustawodawca w art. 9 pkt 1d ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2019 r. poz. 63 t.j.). Ryzyko nieodebrania korespondencji kierowanej na nieuaktualniony przez zobowiązanego adres zamieszkania obciąża zobowiązanego, bo to w jego interesie jest zapewnienie aktualnych danych w urzędzie skarbowym. Dyrektor wskazał, że w czasie od 13 lipca 2015 r. do 24 listopada 2019 r. skarżący nie dokonywał aktualizacji adresu. Dopiero od dnia 25 listopada 2019 r. jego adres w systemie organu to ul. L. [...], [...] W.. Zatem przedmiotowe upomnienie, zawiadomienie o zajęciu z dnia 21 marca 2019 r. wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostały w sposób prawidłowy wysłane na obowiązujący adres, tj. ul. K. [...], [...] W.. W związku z dopełnieniem wymogów prawidłowego doręczenia przewidzianego w art. 44 K.p.a., organ drugiej instancji uznał powyższe za doręczone i wywołujące skutki prawne, tak jakby zostały odebrane osobiście. Organ drugiej instancji nie zgodził się również z argumentacją zobowiązanego, że organ nie podjął czynności dowodowych zmierzających do ustalenia, czy zobowiązany został skutecznie pouczony przez organ podatkowy o konieczności aktualizowania adresu w toku postępowania. Dyrektor wskazał, że nie można uznać, że obowiązkiem organu jest poszukiwanie prawidłowego adresu zobowiązanego, podczas gdy dysponuje takim adresem w systemie. Trudno bowiem za każdym razem przypuszczać, że wprowadzony do systemu organu adres zobowiązanego może okazać się nieaktualny. Pismem z dnia 25 marca 2021 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Dyrektora, wskazując na naruszenie: 1. art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie przez organ pierwszej i drugiej instancji i w konsekwencji nieumorzenie postępowania egzekucyjnego pomimo, iż osobą zobowiązaną w świetle przepisów prawa do zapłaty podatku dochodowego od uzyskanego przez Stronę wynagrodzenia był pracodawca, tj. firma X. sp. z o.o. i A., tym samym postępowanie niniejszej jest prowadzone w stosunku do niewłaściwej osoby; 2. art. 41 § 1 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i dowolne uznanie, że pisma doręczane przez organ na nieaktualny adres zamieszkania doręczone były skutecznie, pomimo zmiany adresu przed wszczęciem powyższych postępowań, w związku z czym strona nie była zobligowana do aktualizacji adresu, a wręcz nie wiedziała o toczącym się postępowaniu, przez co organ nie mógł przyjąć domniemania dotyczącego doręczenia na nieaktualny adres 3. art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ pierwszej i drugiej instancji wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zbadania istoty rozstrzyganej sprawy oraz do jej załatwienia, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jak również dowolną jego ocenę, przejawiające się w niepodjęciu przez organ pierwszej i drugiej instancji jakichkolwiek czynności dowodowych zmierzających do ustalenia czy zobowiązany został skutecznie pouczony przez organ podatkowy o konieczności aktualizowania adresu w toku postępowania, a także nieustalenie przez organ podatkowy właściwego adresu, pomimo że organ wiedział, że korespondencja wysyłana na ostatni znany organowi adres nie była odbierana; 4. art. 15 w zw. z art. 127 § 1 i 2 i art. 136 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ drugiej instancji przed wydaniem zaskarżonego postanowienia samodzielnego postępowania wyjaśniającego, niezależnego od postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji, w tym w szczególności niesprawdzenie przez organ nadzoru kwestii przedawnienia roszczenia, a oparciu się w tym zakresie wyłącznie na ustaleniach wierzyciela, a także nieustalenie okoliczności dotyczących prawidłowości doręczeń kierowanych na nieaktualny adres. Tym samym Zobowiązany został pozbawiony dwuinstancyjności postępowania zagwarantowanej w treści art. 15 K.p.a. 5. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo wystąpienia licznych naruszeń przepisów postępowania w sytuacji, gdy zakres sprawy konieczny do wyjaśnienia miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Z uwagi na powyższe, Zobowiązany wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia Organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji wraz ze wskazaniem wytycznych. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie sąd wyjaśnia, że zgodnie z treścią art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako: "ppsa") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ppsa). Uwzględnienie skargi może nastąpić również poprzez stwierdzenie nieważności postanowienia - w wypadku ustalenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa). Rozstrzygnięcie sądu nie wymaga w tym wypadku wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy. Jednakże, zgodnie art. 134 § 1 ppsa, sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 135 ppsa, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przytoczone wyżej przepisy art. 134 i 135 ppsa dopuszczają zatem możliwość objęcia sądową kontrolą legalności nie tylko zaskarżonego aktu (postanowienia), ale również wszystkich innych aktów lub czynności, które zostały wydane w ramach tego samego stosunku administracyjnoprawnego, ponieważ użyty w obu tych przepisach termin "sprawa" występuje w znaczeniu materialnym, a nie procesowym. Granice tej bowiem sprawy administracyjnej wyznaczają zakres sądowej kontroli działalności administracji publicznej, o której stanowi art. 1 ppsa, która to kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Skarga jest zasadna. W toku postępowania w sprawie organy uznały, że w sprawie niniejszej nie zachodzą przesłanki umorzenia prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. W szczególności – odnosząc się do twierdzeń skarżącego – uznały, że w sprawie nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego, a skarżącemu zostało doręczone upomnienie, a doręczenie to zostało dokonane w trybie art. 44 kpa. W ocenie sądu, w sprawie niniejszej nie doszło jednak do rozpoznania istoty sprawy. Wbrew bowiem stanowisku organów, treść pism skarżącego, składanych przez niego w toku postępowania, wskazuje na to, że w jego ocenie po jego stronie nie istnieje obowiązek, a nie że w sprawie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego. W piśmie z 2 grudnia 2019 roku skarżący powołał się przepis art. 33 ust. pkt 4 i 7 ustawy egzekucyjnej. Jednakże w punkcie pierwszym petitum tego pisma wskazał, że tytuł został wystawiony wobec niego na skutek błędu. Podniósł przy tym, że przedmiotowe zobowiązanie dotyczy podatku dochodowego odo osób fizycznych, który to podatek winien zostać zapłacony przez podmioty na rzecz których skarżący świadczył pracę tj. spółki X. sp. z o.o. i – jak się wyraził – "wcześniejszych moich pracodawców" (zarzuty k. 8 akt administracyjnych). Takie twierdzenia skarżącego wskazują nie na błąd co do osoby zobowiązanego, lecz właśnie na nieistnienie obowiązku. Takiego zarzutu w toku postępowania w sprawie organy nie rozpoznały. Również w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji skarżący powołał się na przepis art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej. Wraz z podniesieniem zarzutu naruszenia tego przepisu, skarżący wprawdzie podniósł, że postępowanie jest prowadzone w stosunku do niewłaściwej osoby, lecz wskazał przede wszystkim, że "(...) osobą zobowiązaną w świetle przepisów prawa do zapłaty podatku dochodowego od uzyskanego przeze mnie wynagrodzenia w 2017 r. był mój pracodawca, tj. firma X. sp. z o.o. i A.(...)". Z treści zaskarżonego postanowienia organu drugiej instancji wynika, że organ ten nie odniósł się w żaden sposób do powyższych zarzutów skarżącego. Dodatkowo należy wskazać, że w ocenie sądu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na weryfikację stanowiska organów co do prawidłowości doręczenia skarżącemu upomnienia. Organy ustaliły, że upomnienie z 5 czerwca 2018 roku zostało przesłane skarżącemu na adres przy ul. Kresowej 19 w Warszawie. Zdaniem organów jest to adres wskazany przez samego skarżącego w zeznaniu podatkowym PIT-37 za rok 2017. W przedstawionych sądowi aktach sprawy nie ma jednak tego zeznania, co uniemożliwia weryfikację tego stanowiska. Jest to o tyle istotne, że w toku całego postępowania w sprawie, a także w skardze wniesionej do sądu, skarżący konsekwentnie kwestionuje prawidłowość dokonywanych w sprawie doręczeń. Mając na uwadze powyższe, konieczne było uchylenie zaskarżonego postanowienia organu drugiej instancji. W toku dalszego postępowania w sprawie organ odwoławczy uwzględni ocenę prawną przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu. W szczególności – odniesienie się do podnoszonego przez skarżącego nieistnienia obowiązku. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) ppsa, sąd orzekł jak w punkcie 1) sentencji wyroku. O kosztach postępowania sąd orzekł jak w punkcie 2) sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw, z art. 205 § 1 ppsa. Kwotę 100 z zasądzoną z tego tytułu na rzecz skarżącego stanowi uiszczony przez niego wpis od skargi.