III SA/Wa 1052/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Zarządcy [...] S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od lipca do grudnia 2010 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy- Zarządca [...] w restrukturyzacji S.A. z siedzibą w R. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wniosek uzasadniony jest niewypłacalnością spółki. Fakt niewypłacalności został stwierdzony postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z [...] stycznia 2017 r., sygn. akt [...] . Sąd restrukturyzacyjny uwzględniając wniosek spółki z 2 grudnia 2016r. otworzył postępowanie sanacyjne i ustanowił sędziego komisarza oraz zarządcę. Zdaniem wnioskodawcy, brak środków finansowych spółki potwierdzają również dane zawarte w bilansie oraz w rachunku zysków i strat. Z bilansu wynika bowiem, że na dzień 29 listopada 2016 r. wartość aktywów spółki była niższa od wartości jej zobowiązań. Z rachunku zysków i strat na dzień 29 listopada 2016 r. wynika, że spółka odnotowała stratę w wysokości 185.833.992,05 zł. Ze złożonych oświadczeń wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł. Wskazano również cztery rachunki bankowe spółki. Tylko na jednym z nich znajdują się środki w wysokości [...] zł. Do wniosku załączono stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, sprawozdanie za okres od 1 stycznia do 29 listopada 2016 r., wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego z wykazem wierzycieli, postanowienie Sądu restrukturyzacyjnego z [...] stycznia 2017 r. W toku postępowania złożono również: zeznanie podatkowe za 2016 r., sprawozdanie z całkowitych dochodów, sprawozdanie z sytuacji finansowej, sprawozdanie z przepływów pieniężnych, listę faktur sprzedaży za okres od 1 stycznia do 31 marca 2017 r., deklaracje VAT-7, wyciągi z rachunków bankowych, załącznik nr 14 i 15 do wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej "P.p.s.a.") zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji prawa do sądu. Rozpatrując wniosek referendarz sądowy miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły. W ocenie referendarza sądowego, pomimo iż należny w sprawie wpis od skargi wynosi 100.000 zł, a w stosunku do spółki otwarto postępowanie sanacyjne (postanowienie z [...] stycznia 2017 r.), to mimo wszystko nie implikuje to konieczności udzielenia skarżącej pomocy z budżetu państwa. Zauważyć należy, że działania sanacyjne są to czynności prawne i faktyczne, które zmierzają do poprawy sytuacji ekonomicznej dłużnika i mają na celu przywrócenie dłużnikowi zdolności do wykonywania zobowiązań, przy jednoczesnej ochronie przed egzekucją Postępowanie sanacyjne ma polegać na przeprowadzeniu restrukturyzacji poprzez oddłużenie przedsiębiorstwa i wdrożenie działań sanacyjnych, czyli takich czynności prawnych i działań faktycznych, które sprawią, że dłużnik odzyska zdolność wykonywania swoich zobowiązań. We wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego spółka wskazywała na okoliczność utraty zdolności do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Stan niewypłacalności wystąpił [...] listopada 2016 r. i był wynikiem wypowiedzenia przez banki umów kredytowych (wierzytelności wymagalne na rzecz banków wynoszą 74.429.451 zł) oraz wstrzymania zwrotu podatku VAT w łącznej kwocie 165.129.141 zł. Jednocześnie jednak spółka podkreśliła, że pomimo występującej przesłanki niewypłacalności dysponuje majątkiem i zapleczem pozwalającym na kontynuowanie działalności generującej przychody. Wskazała przede wszystkim na umowę zawartą z G. S.A., która daje spółce gwarancje przychodów. Jak prognozuje spółka w 2017 r. osiągnie 2.245.000 zł zysku brutto, a w 2018 r. – 2.678.000 zł i będzie w stanie utrzymać wierzycieli zgodnie ze złożonymi propozycjami układowymi i z powodzeniem kontynuować działalność. Spółka wskazała również, że jej majątek i bieżące jak i przyszłe przychody wystarczą na pokrycie kosztów postępowania sanacyjnego powstałych po dniu jego otwarcia. W tym miejscu wskazać należy, że w istocie należny w sprawie wpis sądowy (100.000 zł) jest obiektywnie bardzo wysoki. Odnosząc jednak jego wysokość do wielkości przychodów, kosztów generowanych przez spółkę, jej majątku i pozostałych wartości kwotowych odnoszących się do sytuacji finansowej spółki, zauważyć należy, że kwota ta nie jest już tak znacząca. Jak wynika z nadesłanych dokumentów kapitał zakładowy spółki wynosi ponad [...] mln zł, wartość środków trwałych – ponad [...] mln zł. Za 2016 r. spółka uzyskała przychód w wysokości 41.504.687,84 zł (zgodnie z CIT-8). Spółka wykazała wprawdzie stratę za 2016 r. w wysokości 12.402.910,59 zł. oraz ujemne kapitały własne w kwocie ponad 150 mln zł, jednak jak sama wyjaśniła tak znaczący niedobór kapitału jest następstwem wyniku finansowego, który za październik 2016 r. wyniósł ponad 185 mln. Spółka wskazuje, że bez uwzględnienia jednorazowych zdarzeń w postaci odpisu aktualizującego należności z tytułu VAT oraz rezerw na to zobowiązanie, rok 2016 zakończył się zyskiem w wysokości ok. 1,9 mln. Co równie istotne, spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Dokonuje sprzedaży opodatkowanej. Przykładowo, w lutym 2017 r. sprzedaż ta wyniosła 297.607 zł (zgodnie z VAT-7). Z kolei saldo na jednym z rachunków bankowych spółki na dzień wniesienia skargi tj. 1 lutego 2017 r. wynosiło ponad 900 tyś zł. Spółka prognozuje przychody ze sprzedaży za 2017 r. w wysokości ponad 30 mln zł. W tej sytuacji, w ocenie referendarza sądowego, zarządca masy sanacyjnej, jest w stanie zgromadzić środki na pokrycie wpisu sądowego w sprawie. Jak już wskazano, spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, a koszty związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym stanowią część jej bieżących wydatków, na których pokrycie posiada ona wystarczające środki. Podkreślić również należy, że nie ma podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem sanacyjnym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Tym samym koszty związane z uczestnictwem spółki w postępowaniu sądowoadministracyjnym są kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez zarządcę masy sanacyjnej na poczet prowadzonego postępowania sanacyjnego, w tym chociażby wynagrodzeniem pełnomocników. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.