III SA/Wa 1069/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Marta Waksmundzka - Karasińska, , po rozpoznaniu w dniu 22 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.O. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2007 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego postanawia: - odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł Skarżąca – S. O. złożyła na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że pozostaje bez pracy "ani żadnej innej działalności, która przynosi dochód". Jedynym źródłem jej utrzymania jest pomoc matki, którą się opiekuje. Zamieszkująca razem ze stroną córka prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i pokrywa jedynie koszty czynszu i prądu. Wnioskodawczyni mieszka w lokalu kwaterunkowym o powierzchni [...], posiada ponadto udział we współwłasności nieruchomości w W. przy ul. [...]. W jej opinii uiszczenie wpisu w kwocie 500 zł przekracza jej możliwości finansowe. Na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową Skarżąca przesłała pismo z dnia 30 lipca 2007 r., w którym wskazała, iż pozostaje bez pracy i nie prowadzi żadnej działalności zarobkowej. Zamieszkująca z nią córka prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i pokrywa tylko koszty utrzymani mieszkania tj. czynsz, prąd, gaz. Poinformowała, że jest współwłaścicielką lokalu handlowego w D. w W., który wynajmuje. Uzyskiwany w związku z tym czynsz w wysokości 500 zł miesięcznie nie wystarcza jednak na pokrycie kosztów administracyjnych płaconych na rzecz administratora. Dodatkowo należności z tytułu czynszu zostały zajęte przez komornika na rzecz jej wierzycieli. Strona nie jest w stanie znaleźć nabywcy na posiadany lokal. Dodatkowo wskazała, iż bez powodzenia poszukuje pracy. Źródłem jej utrzymania jest pomoc matki, którą się opiekuje. Wskazała, że matka i córka odmówiły przedstawienia do wglądu ich zeznań podatkowych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2007 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie argumentując, iż Skarżąca – pomimo wezwania – nie przedstawiła żądanych dokumentów potwierdzających jej sytuację materialną. Pismem z dnia 10 września 2007 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Nie podniosła jednak żadnych nowych okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej, do sprzeciwu nie załączyła też żadnych dokumentów tę sytuację potwierdzających. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się do meritum sprawy Sąd wyjaśnia, że na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będące formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na Skarżącej. Do sądu należy natomiast ocena przytoczonych przez stronę okoliczności. Jedynym wymagalnym kosztem sądowym na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi w wysokości 500 zł. Sąd stwierdził, iż Skarżąca została wezwana przez referendarza sądowego do nadesłania dokumentów potwierdzających jej sytuację materialną w tym m.in. wskazania dochodów osiągniętych w 2007 r. przez nią i osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe; nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2005 i 2006 r.; wskazania wszystkich źródeł utrzymania oraz prac dorywczych i dochodów z nimi związanych; nadesłania zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydawanego przez właściwą jednostkę organizacyjną gminy; nadesłania odpisów wyciągów z rachunków bankowych swoich oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie 3 miesiące, zestawienia aktualnych należności i zobowiązań wobec osób trzecich, szczegółowego wskazania wszystkich źródeł utrzymania oraz ponoszonych wydatków. Pomimo powyższego wezwania Skarżąca nie nadesłała żądanych dokumentów. W to miejsce przesłała wyjaśnienia jedynie w małej części zaspokajające wymogi wystosowanego do niej wezwania. W konsekwencji brak właściwego udokumentowania własnej sytuacji materialnej był powodem odmowy przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego. W opinii Sądu Skarżąca nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na wezwanie udzieliła jedynie lakonicznych wyjaśnień, nie podpierając ich żadnymi dokumentami. Nie nadesłała również swoich zeznań podatkowych za 2005 i 2006 r., wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, zestawienia aktualnych należności i zobowiązań (a takie niewątpliwie posiada, gdyż jak oświadczyła czynsz z wynajmu posiadanego przez nią lokalu został zajęty przez komornika na rzecz jej wierzycieli), informacji o ponoszonych wydatkach i osiąganych dochodach, zaświadczenia o swojej sytuacji życiowej. Nie przedstawiła też powodów braku przedłożenia ww. dokumentów. W odniesieniu do zeznań podatkowych swojej matki i córki wskazała jedynie, iż nie wyraziły one zgody na ich udostępnienie. Również do sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Skarżąca – znając powody odmowy przyznania jej prawa pomocy - nie dołączyła żadnych dokumentów potwierdzających jej sytuację materialną. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która – poddana ocenie Sądu – może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Uchylanie się przez skarżącą od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową w jakiej się znajduje nie jest działaniem, które spowoduje przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ Sąd nie ma do tego podstaw. Mając na uwadze powyższe, w szczególności uznając, iż Skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd działając na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.