III SA/Wa 1070/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska, , Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), Asesor WSA Grzegorz Czerwiński, , Protokolant Anna Mężyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi D.P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] lutego 2006 r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy skargę oddala III SA/Wa 1070/06 UZASADNIENIE D. P. pismem z dnia 22 listopada 2005 r. wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w P. o umorzenie należności z tytułu składek : na ubezpieczenia społeczne , ubezpieczenia zdrowotne , fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych za okres od lutego 1999 r. do lipca 2000 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił D. P. umorzenia zaległości w łącznej kwocie 17252,74 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres od lutego 1999 r. do lipca 2000 r. w tym; na ubezpieczenie społeczne w kwocie 5489,86 zł oraz 8075,10 zł tytułem odsetek i 8,80 zł kosztów upomnienia ; na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 1999 r. do lipca 2000r. w kwocie 1089,99 zł oraz odsetek w kwocie 1572 , 10 zł ; na Fundusz Pracy w kwocie 390,09 zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie 572,80 zł. W toku postępowania organ ustalił, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w okresie od 1 stycznia 1997 r. do 31 lipca 2000 r. i z tego tytułu obowiązany była opłacać składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy . D. P. nie wywiązywał się z tego obowiązku i stał się dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który zgodnie z przepisami naliczał odsetki od zaległych należności. Postępowanie wyjaśniające wykazało, że zobowiązany aktualnie nie pracuje i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 1 stycznia 2003 r. Żona wnioskodawcy także nie pracuje i jest ubezpieczona w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. D. P. mieszka z żoną i teściową w domu stanowiącym wyłączną własność żony. Pracują wspólnie w gospodarstwie rolnym stanowiącym odrębny majątek żony o powierzchni 1,568 ha. Roczny dochód z gospodarstwa w roku 2003 wynosił 1999,32 zł. Małżonkowie mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, w tym jedno w wieku szkolnym, na które pobierają zasiłek rodzinny w kwocie 86 zł miesięcznie. Wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości o pow.0,63 ha zakwalifikowanej jako grunty rolne i pastwiska. D. P. figuruje w centralnej ewidencji pojazdów i kierowców jako właściciel dwóch samochodów - samochodu FSO B. z 1980 r. oraz samochodu Ford. Zakład uznał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia składek w oparciu o przepis art. 28 ust 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ przyjął, że obecna sytuacja finansowa skarżącego jest trudna, nie na tyle jednak aby uzasadniała umorzenie zaległości . Poza tym organ wskazał, że sytuacja zobowiązanego może ulec zmianie np. w przypadku podjęcia zatrudnienia. Poza tym zdaniem zakładu sytuacja finansowa wnioskodawcy i jego rodziny jest charakterystyczna dla wielu rodzin w tamtym rejonie i nie cechuje się wyjątkowością, tym bardziej, iż osiąga on stały dochód z gospodarstwa rolnego. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył D. P. i podniósł w nim, że spłata należności z tytułu składek przekracza jego możliwości finansowe. Sytuację finansową swojej rodziny określił jako ubóstwo. Podniósł, że służące w gospodarstwie budynki gospodarcze ucierpiały wskutek powodzi w roku 2005. Natomiast samochód marki Ford został przez niego sprzedany za kwotę 2500 zł, a uzyskany dochód częściowo przeznaczył na spłatę zadłużenia na rzecz ZUS w kwocie 1600 zł ( wpłata w dniu 24 listopada 2005 r.). Natomiast samochód Fiat został sprzedany w roku 1999 i jedynie wskutek zapomnienia nie został wykreślony z ewidencji. Nadto podniósł, że ma znikome szansę na podjęcie zatrudnienia, gdyż bezrobocie jest bardzo duże. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]lutego 2006 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu podtrzymał twierdzenie, że trudna sytuacja finansowa rodziny D. P. nie uzasadnia umorzenia należności bowiem wprawdzie aktualnie zobowiązany nie osiąga wysokich dochodów , to jego sytuacja finansowa może ulec poprawie w przyszłości np. wskutek podjęcia zatrudnienia. Poza tym podobnie trudna sytuacja finansowa istnieje w wielu rodzinach na obszarze działania oddziału Zakładu. Biorąc pod uwagę fakt, że zobowiązany jest właścicielem gospodarstwa rolnego istnieje możliwość skutecznego prowadzenia egzekucji , bądź zabezpieczenia spłaty należności na rzecz ZUS. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniósł D.P. domagając się umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne . Ponownie wskazał na swoją trudną sytuację finansową związaną z brakiem zatrudnienia , brakiem dochodów i utrzymywaniem się z pracy na niewielkim gospodarstwie rolnym , które stanowi majątek odrębny jego żony, tak samo jak i dom w który zamieszkują wspólnie z teściową. Wskazał, iż Zakład prawidłowo ustalił ,że jego sytuacja finansowa jest zła natomiast wadliwe były ustalenia zakładu co do posiadanych prze zobowiązanego samochodów . Pojazdów tych aktualnie nie posiada a dochód ze sprzedaży jednego przeznaczył w części na spłatę zaległości wobec ZUS. Poza tym podał, że ich wartość nie była duża . Podniósł, że jego małżonka jest w ciąży i oczekuje trzeciego dziecka . Wbrew twierdzeniom organów zdaniem skarżącego nie ma on szans na znalezienie pracy, gdyż posiada tylko wykształcenie zawodowe ( stolarz). Twierdził, że jego rodzina żyje w ubóstwie, poniżej minimum socjalnego a spłata należności stwarzałaby zagrożenie dla bytu rodziny. Tym samym spełnia on warunki do umorzenia, określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - tj. fakt, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie i podtrzymał własną argumentację o braku przesłanek do umorzeniu zaległości z tytułu nieopłaconych składek . Na rozprawie pełnomocnik skarżącego zakwestionował właściwość Prezesa ZUS do wydania zaskarżonej decyzji co skutkować powinno w jego ocenie stwierdzeniem nieważności tego rozstrzygnięcia . Poza tym podniósł, iż Urząd Skarbowy umorzył odsetki od podatku dochodowego z uwagi na trudną sytuację finansową skarżącego, co uczynić powinien także ZUS, a nadto wniósł o umorzenie przynajmniej odsetek od zaległych składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) kontrola sądowa zaskarżonych aktów administracyjnych sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem . W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z póz. zm), aby wyeliminować z obrotu prawnego decyzję wydaną przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w tym zakresie należy stwierdzić, że odpowiada ona prawu. Na wstępie należy podnieść, iż zarzut naruszenia w tej sprawie przepisów o właściwości organów jest niezasadny. Jak wynika z brzmienia art. 83 ust 1. pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. ( Dz. U. nr 137 , poz. 887 , ze zm.) o systemie ubezpieczeń społecznych ( w brzmieniu obowiązującym od 24 sierpnia 2005 r. ) zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących między innymi umarzania należności z tytułu składek. Natomiast art. 83 ust 4 tej ustawy stanowi, że od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zatem zgodnie z tymi przepisami zaskarżoną decyzję wydał w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu . Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. nr 137 , poz. 887 , ze zm. zwaną dalej u.s.u.s.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4 tego artykułu. Art. 28 ust. 2 u.s.u.s. określa jednoznacznie, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3 a, który przewiduje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku takim należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie jednak, czy chodzi o kwestię umorzenia należności z tytułu składek, czy także - w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami - o kwestię umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ustawodawca, używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym nie ma obowiązku umorzenia zaległych składek. Zakład nie ma także obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. lub w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) - tj. stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W takim przypadku, tj. gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie. O tym bowiem, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Przy czym przypomnieć należy, że uznanie administracyjne nie oznacza swobody decyzji dla organu administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 roku sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) - ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi tak w ustawie, jak i przytoczonym rozporządzeniu. O ile art. 28 ust. 2 u.s.u.s. takich dyrektyw nie zawiera w ogóle, uzależniając prawo do umorzenia jedynie od stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, to art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wytyczne, którymi powinien się kierować Zakład podejmując decyzję w tym zakresie, precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis § 3 rozporządzenia stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przesłanką umożliwiającą umorzenie należności jest także w myśl powołanych przepisów przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazane przesłanki wymagają szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Ocena ta musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie jest szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne, a zwłaszcza przy decyzjach negatywnych dla podatnika. W badanej sprawie - zdaniem Sądu - Zakład wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków i przeprowadził analizę sytuacji materialnej skarżącego i jego możliwości płatniczych. W szczególności zasadnie podniósł, że mimo niewątpliwe trudnej sytuacji finansowej skarżącego w chwili obecnej, istnieje szansa na zaspokojenie roszczeń Zakładu w przyszłości. Szansę tą Zakład upatruje w możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia w przyszłości. Biorąc pod uwag zawód skarżącego - stolarz jak i profil prowadzonej wcześniej działalności ( budownictwo) trudno argumentacji tej zarzucić brak logiki . W konsekwencji organ uznał, że okoliczności te sprzeciwiają się umorzeniu należności w świetle przepisów u.s.u.s. Należy zwrócić uwagę, że po wyjaśnieniu kwestii posiadania przez skarżącego dwóch samochodów, organ w zaskarżonej decyzji nie powoływał się przy odmowie umorzenia składek na istnienie majątku ruchomego będącego przeszkodą do umorzenia. Podkreślenia wymaga również, że Zakład wywiązał się z obowiązku nałożonego na niego na mocy przepisu art. 10 § 1 Kpa. Zgodnie z art. 10 § 1 Kpa organ jest obowiązany zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Taki czynny udział w postępowaniu skarżący miał zapewniony i korzystał ze sowich uprawnień procesowych. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona, a nade wszystko Sąd nie mógł nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, czyli np. umorzenia jedynie wymagalnych odsetek od należnych składek. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Zdaniem Sądu organy orzekające prawidłowo oceniły stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącego, uznając mimo niewątpliwie trudnej sytuacji 8 finansowej brak przesłanek do umorzenia należności. Stanowisko to znajduje oparcie w materiale dowodowym sprawy. Ustalono dokładnie sytuację materialną i rodzinną skarżącej, opierając się na własnych danych oraz dokumentach przedłożonych w tym zakresie przez zainteresowanego. W tym stanie rzeczy skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.)