III SA/Wa 1083/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz, po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P.K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 11 października 2017 r. w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie starszego referendarza sądowego P.K. (zwana dalej: "Skarżącą") wystąpiła w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając przedmiotowy wniosek Skarżąca wskazała, że utrzymuje się z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, jednakże koszty tej działalności przewyższają uzyskiwane przychody. Skarżąca przeznacza przychody z działalności gospodarczej również na utrzymanie swojej rodziny. Skarżąca wyjaśniła też, że wszystkie posiadane przez nią nieruchomości zostały zajęte przez organy podatkowe w ramach prowadzonych postępowań zabezpieczających i egzekucyjnych. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema małoletnimi córkami. Jest właścicielem czterech nieruchomości o wartości szacunkowej powyżej 1,5 mln zł. W pierwszym kwartale 2017 roku Skarżąca poniosła stratę z działalności gospodarczej w kwocie 123.898,61 zł. Na stałe zobowiązania miesięczne Skarżącej składają się: spłata kredytu - 60.000 zł, koszty mieszkania i utrzymania - 2.000 zł, leczenie dzieci - 1.000 zł. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz podania dodatkowych informacji dotyczących sytuacji materialnej, Skarżąca wyjaśniła w piśmie z dnia 11 lipca 2017 r., że jedna z jej córek ma orzeczony stopień niepełnosprawności i wymaga specjalnego toku nauki i terapii, co wiąże się z dodatkowymi kosztami. Ponadto Skarżąca posiada zadłużenie z tytułu podatków na kwotę około 8 mln zł. Skarżąca nadesłała przy przedmiotowym piśmie kopie następujących dokumentów: zeznania podatkowego PIT-36L za 2015 r. i 2016 r., bilansu i rachunku zysków i strat za 2016 r., sprawozdania za okres od 1 stycznia do 31 marca 2017 r., deklaracji VAT-7, wyciągu z rachunku bankowego oraz orzeczenia o niepełnosprawności córki. Postanowieniem z dnia 11 października 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że nie wykazała ona spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 7 listopada 2017 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego orzeczenia starszego referendarza sądowego, zarzucając w nim naruszenie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, oraz wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia, poprzez uwzględnienie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonym orzeczeniu referendarza sądowego, jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca wskazała, że nie posiada nieruchomości ani ruchomości, które mogłaby spieniężyć celem pozyskania w ten sposób środków na uiszczenie wpisu od skargi. Wszystkie nieruchomości Skarżącej zostały bowiem zajęte w toku prowadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających. Skarżąca zwróciła też uwagę, że ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, w tym jedno niepełnosprawne, które wymaga ponoszenia stałych wydatków na jego leczenie. Skarżąca wskazała też, że jej mąż nie ma obecnie stałej pracy i z tego względu nie może ona liczyć na jego pomoc w pokryciu kosztów utrzymania rodziny. Ponadto Skarżąca dodała, że w chwili obecnej z uwagi na nieudzielenie jej przez Urząd [...] koncesji na obrót [...], nie prowadzi ona działalności gospodarczej w tym zakresie, wobec czego nie uzyskuje też przychodów z tego źródła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem Skarżącej postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 11 października 2017 r. odpowiada prawu oraz zostało wydane w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Referendarz sądowy słusznie zauważył, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem Sądu powyższa konkluzja jest zasadna i ma oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, iż strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odnotować w tym miejscu również należy, że jedynym kosztem sądowym należnym na tym etapie postępowania jest wpis sądowy od skargi w wysokości 19.577 zł. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić w tym miejscu również należy, że z uwagi na określony przez Skarżącą zakres jej wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych, w niniejszej sprawie, wbrew zarzutom Skarżącej podniesionym w jej sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego, nie mógł znaleźć zastosowania przepis 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., który określa przesłanki przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). W orzecznictwie podkreśla się również, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć bowiem należy, że ze złożonych przez Skarżącą na potrzeby rozpoznania jej wniosku o przyznanie prawa pomocy kopii dokumentów wynika, iż prowadzi ona działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży [...]. Z tego tytułu za 2016 r. uzyskała ona przychód w wysokości 16.455.120,67 zł (koszty wyniosły 16.292.110,72 zł, dochód 163.009,95 zł). Z kolei w 2017 r. w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 31 marca 2017 r. Skarżąca uzyskała przychód w wysokości 1.776.942,38 zł (koszty 1.804.703,09 zł, strata 123.898,61 zł). Tym samym zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego, że porównując należne w sprawie koszty sądowe w wysokości 19.577 zł do wysokości przychodu Skarżącej (za 2016 r. ponad 16 mln zł, za pierwszy kwartał 2017 r. ponad 1,7 mln zł) nie sposób przyjąć, iż powyższa kwota przekracza możliwości finansowe Skarżącej. Odnotować w tym miejscu również należy, że Skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła podnoszonej przez siebie w sprzeciwie okoliczności nie udzielenia jej przez Urząd [...] koncesji na obrót [...], co miałoby wpływ na wysokość przychodów uzyskiwanych obecnie przez Skarżącą. Ponadto nawet ewentualne nieudzielenie Skarżącej koncesji nie oznacza, iż nie może ona prowadzić działalności gospodarczej w innym zakresie. Zgodzić się ponadto należy ze stanowiskiem zaprezentowanym w zaskarżonym orzeczeniu referendarza sądowego, że w świetle poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądów administracyjnych, dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczej istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Jednocześnie zauważyć należy, że koszty sądowe do uiszczenia których Skarżąca jest zobowiązana w niniejszej sprawie nie mogą ustępować pierwszeństwa pozostałym wydatkom Skarżącej opisanym w jej wniosku, w tym również wydatkom związanym z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Z powyższych względów uznać należy, iż Skarżącej zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nie spełniła bowiem przesłanki przyznania prawa pomocy wynikającej z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.