III SA/Wa 1085/10

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 grudnia 2010 r. po rozpoznaniu wniosku doradcy podatkowego M. M. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w sprawie ze skargi T. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić pełnomocnikowi z urzędu – doradcy podatkowemu M.M. – przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu Sąd, postanowieniem z [...] czerwca 2010 r. III SA/Wa 1085/10 przyznał T.D. – dalej jako skarżący - prawo pomocy w postaci ustanowienia doradcy podatkowego i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Krajowa Rada Doradców, pismem z 17 sierpnia 2010 r. poinformowała, że do udzielenia pomocy prawnej skarżącej został wyznaczony doradca podatkowy M.M.. Sąd, zarządzeniem z [...] sierpnia 2010 r., wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100,- zł. Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 31 sierpnia 2010 r. Następnie, Sąd, postanowieniem z [...] września 2010 r., odrzucił skargę ze względu na nieuiszczenie wpisu od skargi w terminie. Pełnomocnik skarżącego, pismem z 25 listopada 2010r., zwrócił się o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, informując zarazem, ze opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Pełnomocnik wskazał, ze zawiadomił skarżącego o konieczności uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100,- zł i skutkach procesowych braku tej czynności. Skarżący odebrał pismo, jednak wpisu nie uiścił, za co pełnomocnik – jak twierdzi - nie ponosi odpowiedzialności. Nadto pełnomocnik wskazał, ze wniosek, pomimo odrzucenia skargi, uzasadnia skutkami procesowymi, jakie powstają po ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, w zakresie odbioru pism i biegu terminów. Pełnomocnik, do pisma o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, załączył kserokopie swojego pisma do skarżącego z 21 sierpnia 2010 r., kserokopię potwierdzenia nadania przesyłki pocztowej oraz kserokopię zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki przez skarżącego. Referendarz sądowy, po rozpoznaniu sprawy wskazuje, że wyznaczony przez Sąd pełnomocnik ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych wydatków na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270/ - dalej jako u.p.p.s.a). Do czynności, o których mowa w tym przepisie, należy – m.in. – reprezentowania przed Sądem I instancji, wniesienie środków odwoławczych albo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Referendarz sądowy wskazuje, że decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, iż Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i, że Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Referendarz sądowy wskazuje, że pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 u.p.p.s.a. należy się wynagrodzenie, w zakresie ustalonym w art. 250 u.p.p.s.a. jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną, a ze względu na opłacanie tego wynagrodzenia ze środków publicznych sąd ma zarazem uprawnienie, jak i obowiązek ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04; post. NSA z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 341/08; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2009 , s. 704). W ocenie referendarza sądowego, badanie faktu udzielenia pomocy prawnej, o której mowa w art. 250 u.p.p.s.a i w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych (...) oznacza nie tylko analizowanie rodzaju i stopnia aktywności działania pełnomocnika, ale też związku tej aktywności z przedmiotem zawisłej sprawy. Istotą pomocy prawnej, pomijając zagadnienia związana z opinią o braku podstaw do wniesienia środka odwoławczego) jest rzetelna i umocowana w dorobku prawnym porada prawna, jak i przystający do wskazanych standardów sposób reprezentacji przez pełnomocnika przed sądem, także przy podejmowaniu działań, od których zależy realizacja prawa skarżącego dostępu do Sądu.. W ocenie referendarza sądowego, brak jest zarazem w u.p.p.s.a. normy, która byłaby podstawą prawną uzasadnienia dla przyznania wynagrodzenia za czynności pełnomocnika, które nie mogą mieć znaczenia dla wyniku sprawy, niezależnie od uznania, iż nieracjonalne byłoby przyznawanie wynagrodzenia za czynności, których nie można zaliczyć do "pomocy prawnej" w konkretnej sprawie. Referendarz sądowy wskazuje, że z chwilą doręczenia pełnomocnikowi skarżącego wezwania do uiszczenia wpisu, tj. w dniu 31 sierpnia 2010 r., rozpoczął się bieg siedmiodniowego terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Obowiązek zapłaty wpisu ciążył na skarżącym, co mógł dokonać także za pośrednictwem pełnomocnika, do którego była – zgodnie z regułami postępowania – kierowana korespondencja. Termin do uiszczenia wpisu mijał z upływem dnia 7 września 2010 r., natomiast przesyłka pocztowa, w której pełnomocnik skarżącego informował go o obowiązku i terminie zapłaty wpisu, została skarżącemu doręczona w dniu 9 września 2010 r. Z zestawienia dat doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, daty doręczenia skarżącemu informacji o obowiązku zapłaty wpisu i daty wymagalności wpisu od skargi wynika, że ograniczone zostało prawo skarżącego do rozpoznania sprawy przez Sąd, także dlatego, że skarżący nie miał możliwości uiszczenia wymagalnych kosztów sądowych w sprawie. Referendarz sądowy przyczyny tego stanu rzeczy dopatruje się w wyborze, przez pełnomocnika, sposobu poinformowania skarżącego o wzmiankowanym obowiązku. Niedopuszczalne jest przyznanie pełnomocnikowi z budżetu Sądu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w sytuacji, kiedy pełnomocnik nie zabezpieczył powzięcia przez stronę informacji o konieczności uiszczenia wpisu od skargi w terminie siedmiu dni – niezależnie nawet od faktu, czy terminowe uiszczenie wpisu było, w konkretnej sprawie, możliwe. Fakt uzależnienia przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia od sposobu prowadzenie sprawy, uregulowany w art. 250 u.p.p.s.a., i związana z tym analiza działania pełnomocnika dokonana podczas zasądzania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, jest konstrukcją, która zabezpiecza pełnię realizacji prawa jednostki do Sądu, uregulowanego zarówno w art. 6 Europejska Konwencja Praw Człowieka (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284), jak też w art. 45 Konstytucji RP. Referendarz sądowy doszukał się w sprawie okoliczności, tj w wybranym przez pełnomocnika sposobie komunikacji ze skarżącym, które mogłyby być przyczyną uznania aktywności pełnomocnika za niezgodną ze standardami działań profesjonalnego pełnomocnika. W szczególności na niezachowanie wskazanych standardów wskazuje wybór przez pełnomocnika sposobu komunikacji ze skarżącym, w sprawach, w których został ustanowiony krótki, bo siedmiodniowy, termin na dokonanie czynności. Skutkiem zastosowania tego sposobu komunikacji mogło być ograniczenie prawa strony, tj skrócenie terminu, na dokonanie danej czynności, bez której sprawa nie mogła być rozstrzygnięta, a w konkretnej sprawie –uniemożliwienie dokonania tej czynności w ogóle. Referendarz sądowy pozostawił poza zakresem rozważań wolę – i możliwość – pełnomocnika skarżącego do udzielenia - w terminie przewidzianym na uiszczenie wpisu sądowego - porady prawnej skarżącemu, w celu zminimalizowania ciężaru związanego z obowiązkiem uiszczenia wpisu, bądź zniesienia tego obowiązku. Decydując o sposobie rozpoznania wniosku o przyznanie wynagrodzenia referendarz sądowy miał na uwadze rodzaj i charakter sprawy zawisłej przed sądem, jak jej etap i czynności, które pełnomocnik podjął, także te w celu zapoznania się z aktami. Referendarz sądowy miał też na uwadze osobiste zaangażowanie pełnomocnika oraz terminowość podjętych przez niego czynności, jak też - zwłaszcza – wybór sposobu komunikacji ze skarżącym w kwestii, od której zależało rozpoznanie skargi. Referendarz sadowy, orzekając o wynagrodzeniu miał także na uwadze złożenie wniosku o przyznanie wynagrodzenia. Stąd, na podstawie art. 250, art. 258 § 2 pkt 8, § 3 u.p.p.s.a., referendarz sądowy stwierdził, jak w sentencji.