III SA/Wa 109/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. Z. – Sz. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2017 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej z inną osobą oraz spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za I kwartał 2013 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata UZASADNIENIE: Skarżąca M. Z. – Sz. wniosła do Sądu, na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że w związku z sytuacją związaną z [...] Sp. z o.o. i oszukaniem Skarżącej, przeżyła [...] i spowodowała w 2014 r. wypadek. Od tej pory przebywa po opieką lekarza [...] i przyjmuje leki. Pracę wykonuje częściowo. W sprawie wymienionej wyżej spółki toczy się postępowanie karne, gdzie obrońcą z urzędu Skarżącej jest adwokat B.. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem (ur. w 2005 r.) Posiada dom w M. oraz mieszkanie o wartości [...] zł obciążone hipoteką około [...] zł (kredyt w CHF). Skarżąca oświadczyła ponadto, że z mężem posiada rozdzielność majątkową, jednak na czas leczenia mąż pomaga w spłacie kredytów (około [...] zł miesięcznie). Skarżąca wskazała, że posiada kredyt hipoteczny zaciągnięty w 2008 r. w kwocie [...] zł. Skarżąca z tytułu umowy o pracę otrzymuje [...] zł miesięcznie oraz z tytułu umowy o dzieło [...] zł miesięcznie. Do swoich wydatków Skarżąca zaliczyła spłatę kredytu hipotecznego – [...]zł, spłatę karty kredytowej – [...] zł, koszty utrzymania domu – [...] zł oraz ubezpieczenie –[...] zł. Skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jej i jej rodziny stan majątkowy. Jednakże mimo doręczenia wezwania [...] lutego 2018 r. żadnych dokumentów, ani oświadczeń nie przedłożyła. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu (referendarza sądowego) dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżąca nie wykonała wezwania referendarza sądowego i żadnych wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożyła. W szczególności Skarżąca nie przedłożyła mimo, że była do tego zobowiązana wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych, dokumentów o posiadanych zobowiązaniach oraz udokumentowania wyliczonych kosztów miesięcznego utrzymania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o informacje znajdujące się w aktach sprawy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby referendarz sądowy miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Z przedłożonych informacji wynika jedynie, że Skarżąca przeszła [...] i leczy się [...]. Posiada dom i mieszkanie o wartości [...] zł, obciążone hipoteką [...] zł. Z mężem Skarżąca posiada rozdzielność majątkową, ale na czas choroby mąż pomaga w spłacie kredytów (około [...] zł miesięcznie) Skarżąca posiada stałe dochody z tytułu umowy o pracę i umowy o dzieło kwocie [...]zł. Natomiast miesięczne koszty utrzymania wynoszą około [...]zł. Z przedstawionych informacji nie wynika zatem, aby Skarżąca znajdowała się w ciężkiej sytuacji materialnej. Jest bowiem w stanie regulować bardzo wysokie koszty utrzymania w kwocie [...] zł miesięcznie. Odnosząc się natomiast do kwestii rozdzielności majątkowej wyjaśnić należy, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, które ma charakter wpadkowy w stosunku do postępowania głównego, ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy, z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka. Nie zmienia tego fakt istnienia między małżonkami rozdzielności majątkowej. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Powyższe sprawia, że sytuacja Skarżącej jest pochodną sytuacji materialnej jej męża, a zatem jej wykazanie jest w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy absolutnie niezbędne. Tymczasem ocena sytuacji majątkowej małżonków nie może być odpowiednio zweryfikowana, gdyż Skarżąca uchyliła się od przedłożenia żądanych dokumentów (np. wyciągu z rachunku bankowego męża Skarżącej, zeznań podatkowych męża itp.), które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest ich sytuacja majątkowa. Nie sposób zatem uniknąć wrażenia że Skarżąca uchyla się od ujawnienia sytuacji majątkowej w której faktycznie się znajduje. Wobec niedostosowania się przez Skarżącą do wezwania z [...] lutego 2018 r., - niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącej, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów usług adwokata. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.