III SA/Wa 1090/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Pinkowski, Sędziowie Asesor WSA Sylwester Golec (spr.), Asesor WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2005 r. sprawy ze skargi J.U. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. III SA/Wa 1090/05 Uzasadnienie Pismem z dnia [...] września 2004 r. skarżący J. U. zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w T. z wnioskiem o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników indywidualnych. Wniosek ten skarżący umotywował trudną sytuacją materialną, którą pogłębia jeszcze jego choroba oraz zły stan zdrowia jego żony. W ocenie wnioskodawcy prowadzona w stosunku do niego egzekucja zaległych składek poprzez zajęcie świadczenia rentowego powoduje, że pozostałe mu po dokonanych w ramach egzekucji potrąceniach, pieniądze nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb w tym również na zakup niezbędnych lekarstw. Decyzją z dnia [...] października 2004 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił J. U. umorzenia należności z tytułu zaległych składek. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że umorzenie składek n podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. jedn. Dz. U. Nr 7, poz. 25 ze zm. w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako u.s.r) dopuszczalne jest w sytuacjach wyjątkowych uzasadnionych ważnymi okolicznościami, kiedy nieopłacenie składek nie było umyślne. Zdaniem organu sytuacja taka może mieć miejsce w "przypadku zdarzeń losowych (takich jak powódź, pożar, susza) odpowiednio udokumentowanych (przez organy administracji państwowej)". Zdaniem organu w sprawie skarżącego tego rodzaju sytuacja nie wystąpiła, a zatem brak było podstaw do uwzględnienia jego wniosku. Pismem z dnia [...] października 2004 r. J. U.wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że Prezes KRUS w swojej decyzji nie odniósł się do przedstawionych przez skarżącego okoliczności, które według jego oceny uzasadniały umorzenie mu zaległych wpłat na rzecz KRUS. Zdaniem skarżącego decyzja ta naruszała art. 41a ust. 1 u.s.r. Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego po ponownym rozpatrzeniu sprawy umorzył skarżącemu zobowiązanie wobec KRUS w kwocie 3 815,10 zł z tytułu odsetek od zaległych składek które na dzień wydania decyzji wynosiły 1 513,84 zł. pod warunkiem zapłaty tych składek do dnia 31 stycznia 2005 r. W uzasadnieniu tej decyzji Prezes KRUS stwierdził, że przedstawione przez J. U. we wniosku o umorzenie okoliczności faktyczne oraz fakt, że kwota odsetek znacznie przekraczała należność główną uzasadniały umorzenie odsetek od zaległych składek. Na tę decyzję J. U. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego. W skardze skarżący zarzucił decyzji Prezesa KRUS brak uzasadnienia prawnego i faktycznego decyzji oraz rozstrzygnięcie sprawy bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS zarzuty w niej podniesione uznał za bezzasadne i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna aczkolwiek nie tylko z powodu zarzutów w niej podniesionych. Skarżący zasadnie podnosił, że zaskarżona decyzja nie zawiera uzasadnienia faktycznego. W ocenie Sądu Prezes KRUS udzielając skarżącemu na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. ulgi w spłacie zaległości wobec KRUS na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. miał obowiązek wskazać zaistniałe w przypadku skarżącego okoliczności faktyczne mieszczące się w zakresie hipotezy art. 41a ust. 1 u.s.r. uzasadniające umorzenie skarżącemu zobowiązania wobec KRUS. Oprócz tego zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. Prezes KRUS obowiązany był do wskazania dowodów potwierdzających te okoliczności. Zaskarżona decyzja nie wskazuje okoliczności faktycznych na podstawie których ją wydano oraz nie wskazuje dowodów potwierdzających istnienie tych okoliczności. Uchybienie to ma o tyle istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, że nie pozwala na stwierdzenie, czy w toku postępowania administracyjnego organ wypełnił wynikający z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy a także obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z wypełnienia tych obowiązków w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz uwidocznienia tego w treści uzasadnienia decyzji art. 107 § 3 k.p.a., nie może zwolnić organu ogólnikowe stwierdzenie, że organ przy wydawaniu decyzji uwzględnił stan faktyczny przedstawiony przez stronę we wniosku o wszczęcie postępowania. W sytuacji, gdy organ w decyzji nie wskazuje podstaw faktycznych oraz potwierdzających je dowodów, adresat decyzji oraz Sąd w toku sądowej kontroli tej decyzji nie są w stanie ustalić czy działanie organu w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego było zgodne z prawem. Ponadto Sąd orzekając na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako p.p.s.a.) poza granicami skargi zważył, że zgodnie z treścią art. 2 ust. 2 u.s.r. Prezes KRUS jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Zgodnie z treścią przepisu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. ilekroć w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o ministrach - rozumie się przez to Prezesa i wiceprezesa Rady Ministrów pełniących funkcję ministra kierującego określonym działem administracji rządowej, ministrów kierujących określonym działem administracji rządowej, przewodniczących komitetów wchodzących w skład Rady Ministrów, kierowników centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra, a także kierowników innych równorzędnych urzędów państwowych załatwiających sprawy, o których mowa w art. 1 pkt 1 i 4 k.p.a W świetle tych przepisów decyzje wydawane przez Prezesa KRUS należy zaliczyć do decyzji, o których mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Z godnie z treścią zdania drugiego tego przepisu do wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją wydaną w pierwszej instancji przez ministra lub inny zrównany z nim na gruncie przepisów k.p.a. organ stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Przepis ten należy interpretować w ten sposób, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy należy stosować wszystkie przepisy działu X k.p.a. dotyczące odwołań, a zatem również przepisy art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. określające rodzaj decyzji wydawanych przez organ odwoławczy. Zatem organ administracji wydając decyzję w oparciu o art. 127 § 3 k.p.a. ma obowiązek rozstrzygnąć sprawę poprzez wydanie jednej z decyzji wymienionych w przepisach art. 138 § 1 pkt 1-3 oraz § 2 k.p.a. W rozpoznanej sprawie po ponownym rozpatrzeniu sprawy została wydana decyzja nieodpowiadająca żadnej z decyzji wymienionych w przepisach art. 138 k.p.a. , gdyż decyzja ta rozstrzygała sprawę co do istoty w sposób odmienny od rozstrzygnięcia zawartego w poprzedzającej ją decyzji, jednakże decyzja ta nie uchylała poprzedzającej ją decyzji. Organ chcąc wydać w sprawie rozstrzygnięcie reformatoryjne na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. obowiązany był uchylić poprzednią swoją decyzję. Zaskarżona decyzja w swoim rozstrzygnięciu nie zawierała zapisu uchylającego poprzedzającą ją decyzje i dlatego należało uznać ją za decyzję, która w sposób istotny dla rozstrzygnięcia sprawy narusza art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W rozpoznanej sprawie organ naruszył art. 10 § 1 k.p.a., gdyż w ogóle w toczącym się postępowaniu odwoławczym nie zastosował przepisu art. 10 § 1 k.p.a. Zdaniem składu orzekającego prawidłowe zastosowanie tego przepisu przez organ administracji winno polegać na wyznaczeniu stronie odpowiedniego terminu do zapoznania się z zebranymi dowodami i wypowiedzenia w sprawie zebranego materiału dowodowego (por. G. Łaszczyca, Cz. Martycz, A. Matan, Postępowanie administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 130 i nast.). Treść przepisu art. 10 § 2 k.p.a. wskazuje wprost, że wykonanie obowiązku wynikający z § 1 tego przepisu nie jest pozostawione uznaniu organu prowadzącego postępowanie i odstąpienie od wypełnienia obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a. dopuszczalne jest jedynie w sytuacjach wyjątkowych określonych w § 2. Zgodnie z art. 10 § 3 k.p.a. organ jest obowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 2 i art. 10 § 1, k.p.a. które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit.c, i art. 152 orzeczono jak w sentencji. Zwrotu kosztów nie zasądzono gdyż skarżący w toku postępowania przed Sądem nie zgłosił wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zgodnie z art. 210 § 1 p.p.s.a. strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Stronę działającą bez adwokata lub radcy prawnego sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie. W niniejszej sprawie skarżący nie brał udziału w rozprawie wobec czego Sąd zwolniony był z obowiązku pouczania go o skutkach niezgłoszenia wniosku w przedmiocie zwrotu kosztów w powyższym terminie.