III SA/Wa 1100/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie asesor WSA Jacek Fronczyk (spr.), asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 2 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] , 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] stycznia 2006r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. K. z dnia [...] stycznia 2006r., powołując się na art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), odmówił umorzenia odsetek od zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu podano, że zadłużenie figurujące na koncie A. K. częściowo zabezpieczone jest hipoteką przymusową. Ulgę, jaką można zastosować w jego przypadku, to spłata zadłużenia w układzie ratalnym, który jest najkorzystniejszą formą realizacji ciążącego zobowiązania finansowego wobec KRUS. W dniu 26 stycznia 2006r. A. K. skierował do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Motywując wniosek podał, że jego sytuacja majątkowo - finansowa jest bardzo trudna, dlatego też odsetki winny zostać umorzone. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku i decyzją z dnia [...] lutego 2006r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. Składając skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A. K. wyraził swoje niezadowolenie z decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, uznając ją za krzywdzącą. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie, wskazując w uzasadnieniu swego stanowiska procesowego na prawidłowość podjętych w sprawie decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, a wydane w sprawie decyzje Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego podlegają uchyleniu, albowiem Sąd stwierdził naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i procedury administracyjnej, co nie pozostało bez wpływu na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j.: Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.). Zgodnie z jego brzmieniem, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z użytego w tym przepisie sformułowania "może umorzyć" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest zatem ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko. Naruszenie przepisów procedury administracyjnej sprawia, że rozstrzygnięcie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nosi cechy dowolności. Warunkiem koniecznym wydania poprawnej decyzji administracyjnej jest poprzedzenie jej prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem administracyjnym. Wymóg taki wynika wprost z przepisu art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Według niego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Działanie takie obejmuje zastosowanie przepisów prawa materialnego i procesowego przy rozpoznawaniu i rozstrzygnięciu sprawy. Organ administracji jest zatem zobowiązany, między innymi, do podporządkowania się regułom prawa procesowego, które przewidują cały ciąg czynności, jakie należy podjąć od chwili wszczęcia postępowania w sprawie do chwili podjęcia rozstrzygnięcia. Z omawianej zasady wynika dla organów prowadzących postępowanie obowiązek zastosowania przepisów prawa procesowego do wszystkich czynności procesowych wykonywanych przez te organy w toku postępowania administracyjnego. Tym samym organy administracyjne stosując prawo procesowe winny przestrzegać wszelkich wynikających z niego zasad i reguł prowadzenia postępowania. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego winien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, pogłębiając jednocześnie zaufanie obywatela do działań organu (art. 8 kpa). W trakcie prowadzonego postępowania każdy organ administracji publicznej jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego i zapewnić jej czynny udział w postępowaniu (art. 9 i art. 10 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Tymczasem prowadzone w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne wskazuje na naruszenie powyższych przepisów procedury, a uzasadnienia obu wydanych decyzji nie spełniają wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. Właśnie w przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, a do takich - co zostało zaznaczone wcześniej - należą decyzje dotyczące umarzania należności z tytułu składek, uzasadnienie spełnia szczególnie ważną rolę, zwłaszcza w kontekście wyrażonej w art. 11 kpa zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób, w miarę możności, doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Brak prawidłowych uzasadnień w obu decyzjach sprawia, że nie tylko strona, ale również weryfikujący sprawę Sąd nie wie, co było powodem odmowy umorzenia odsetek od zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne A. K. Brak wyraźnych wskazań w tym zakresie czyni rozstrzygnięcie Prezesa KRUS niezrozumiałym i w tym sensie dowolnym. Dopiero w odpowiedzi na skargę przedstawiono szerszą argumentację, tłumacząc niejako zajęte przez organ stanowisko. Jednakże tego rodzaju praktyka nie może konwalidować uchybień tkwiących tak w postępowaniu, jak i w samych decyzjach. Organ, jeśli odmawia, to ma tego dokonać z takim uzasadnieniem, by wiadomym było, dlaczego w danej sprawie nie może zastosować instytucji umorzenia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Prezes KRUS jednak tego nie uczynił, dlatego też Sąd uchylił obie wydane w sprawie decyzje. Uznać bowiem należało naruszenie przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez uchybienie przepisom art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Rozpoznając ponownie sprawę, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zobowiązany będzie do wydania decyzji z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.