III SA/Wa 1111/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Golec, Sędzia WSA Marek Kraus (sprawozdawca), Protokolant Agata Rogosz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2010 r. sprawy ze skargi R. J. na postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes Zarządu PFRON) decyzją z dnia [...] sierpnia 2008r. nr [...], określił zobowiązanie R.J. prowadzącemu działalność gospodarcza pod firmą "E" (dalej – Skarżący) za okresy od stycznia do grudnia 2003 r. z tytułu wpłat na PFRON. W motywach decyzji Prezes Zarządu PFRON wskazał, iż Skarżą zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm., dalej powoływanej jako "ustawa o rehabilitacji"), miał obowiązek dokonywania wpłat na PFRON, a z którego to obowiązku nie wywiązał się. W dniu [...] października 2008 r. Prezes Zarządu PFRON jako wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy nr [...], który stał się podstawą egzekucji wszczętej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. Od powyższej decyzji Strona wniosła odwołanie do Ministra Pracy i Polityki Społecznej, który decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. znak: [...] uchylił ww. decyzję Prezesa PFRON i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Pismem z dnia [...] listopada 2008 r. Skarżący, wniósł zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Prezesa Zarządu PFRON Nr [...] z dnia [...] października 2008 r. podnosząc nieistnienie obowiązku ze względu na brak doręczenia ww. decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. Prezes PFRON postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008r. nr [...] nie uznał zarzutu strony. W uzasadnieniu postanowienia Prezes Funduszu PFRON stwierdził, że w jego ocenie doręczenie przedmiotowej decyzji będącej podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego, należy uznać za prawnie skuteczne. Skarżący złożył w dniu [...] grudnia 2008 r. zażalenie na ww. postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania z uwagi na nieprawidłowość doręczenia decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r., uchylonej przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] listopada 2008r., co spowodowało brak wymagalności roszczeń. Ponadto w dniu [...] grudnia 2008 r. na postanowienie wierzyciela wniósł zażalenie w imieniu strony jej pełnomocnik, wnosząc o uchylenie postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zdaniem pełnomocnika uchylenie decyzji przez organ II instancji zniweczyło obowiązek z niej wynikający, wobec czego samo postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O., na wniosek Prezesa PFRON postanowieniem nr [...] z dnia [...] marca 2009 r., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Prezes PFRON postanowieniem z dnia [....] kwietnia 2009 r. nr [...] w sprawie ostatecznego stanowiska wierzyciela, nie uznał zarzutu Strony. W uzasadnieniu utrzymał pogląd o nieprzedawnieniu się zobowiązań mimo uchylenia decyzji określającej wysokość zobowiązania z powodu zastosowania środka egzekucyjnego oraz wskazał o wystąpienie do Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego, czego domagała się Strona. Na powyższą decyzję Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego w szczególności przepisu art. 33 pkt 1 w związku z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. w Dz. U. Nr 110, poz. 968 ze zm. – dalej u.p.e.a.). przez przyjęcie, iż pomimo uchylenia decyzji, która była podstawą tytułu wykonawczego, istniał po stronie Skarżącego obowiązek z niej wynikający. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania. W uzasadnieniu podniósł, że Minister Pracy i Polityki Społecznej w decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. uznał, że całe postępowanie prowadzone przez organ I instancji w sprawie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za okres od stycznia do grudnia 2003 r. dotknięte było wadą w zakresie prawidłowego doręczania. Podniesiono, że uchylenie decyzji przez organ administracyjny wyższego stopnia spowodowało, iż decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego a obowiązek w niej zakreślony nie istnieje. Skoro uchylenie decyzji niweczy obowiązek z niej wynikający to powinien mieć w pełni zastosowanie przepis art. 59 § 1 pkt. 2 u.p.e.a. Skarżący stwierdził, że uchylona decyzja nie istniała w obrocie prawnym, a składki na rzecz strony przeciwnej przedawniają się od daty ich wymagalności tj. od terminu ich płatności. W odpowiedzi na skargę Prezes PFRON wniósł o jej oddalenie i opisał przebieg postępowania w sprawie. Nie podzielił zarzutów oraz argumentacji strony Skarżącej odnośnie charakteru i przedawnienia jej zobowiązań. W piśmie procesowym z dnia 4 listopada 2009 r. Skarżący podtrzymał stanowisko prezentowane w trakcie postępowania oraz wskazał, iż zaistniała istotna okoliczność w sprawie, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 kwietnia 2009 r. o sygn. akt III SA/Wa 3478/08 uchylił decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] i podzielił stanowisko strony, iż decyzja Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] sierpnia 2008r. nr [...] nie może być wykonana w całości, bowiem nigdy nie została wprowadzona do obrotu prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Stosownie natomiast do art. 3 § 2 punkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania takiego postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie, analizowana według powyższych kryteriów, zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Prezesa Zarządu PFRON zawierające ostateczne stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów wniesionych przez Skarżącego w toku postępowania egzekucyjnego. Zarzuty są środkiem zaskarżenia, który służy w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Stanowią one dla zobowiązanego podstawowy środek ochronny przed niezgodnym z prawem skierowaniem i prowadzeniem do jego majątku egzekucji administracyjnej. Podstawy zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zostały enumeratywnie wyliczone w art. 33 u.p.e.a. Skarżący, jako podstawę zarzutu powołał art. 33 pkt 1 wskazując na nieistnienie obowiązku określonego w tytule wykonawczym z powodu niedoręczenia zobowiązanemu przez wierzyciela decyzji Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...]. Dokonując oceny zasadności stanowiska wierzyciela Prezesa Zarządu PFRON zawartego w zaskarżonym postanowieniu wobec zgłoszonych przez Skarżącego zarzutów należy zauważyć, iż egzekwowane należności dotyczą wpłat na PFRON za okres od stycznia do grudnia 2003 r. Obowiązek dokonywania wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wynika z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, natomiast w myśl art. 49 ust. 1 tej ustawy, do wpłat tych stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu PFRON. Prezes Zarządu PFRON wydał na podstawie tych przepisów w związku z art. 21 § 1 pkt 1 i § 3 Ordynacji podatkowej decyzję z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] określającą Skarżącemu wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za poszczególne miesiące 2003 r. W związku z wniesionym odwołaniem Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. znak: [...] uchylił ww. decyzję Prezesa PFRON i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził m.in. że ,, zarówno postanowienie w sprawie wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie, jak i zaskarżona decyzja zostały błędnie zaadresowane mimo, że organ I instancji był w posiadaniu prawidłowego adresu odwołującego się." Natomiast wierzyciel – Prezes Zarządu PFRON w postanowieniu z dnia [...] grudnia 2008 r. w sprawie stanowiska wierzyciela stwierdził, że doręczenie przedmiotowej decyzji będącej podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego, należy uznać za prawnie skuteczne. Stanowisko to zostało podtrzymane przez Prezesa Zarządu PFRON w postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2009 r. w sprawie ostatecznego stanowiska wierzyciela. W związku z powyższym należy stwierdzić, że Wierzyciel Prezes PFRON przyjął odmienne stanowisko, niż wyrażone w decyzji Ministra Pracy i Polityki Społecznej i stwierdził wbrew ocenie organu odwoławczego, iż decyzja została doręczona prawidłowo. Należy wskazać, że w związku z wniesioną skargą od decyzji Ministra Pracy i Polityki Społecznej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 3478/08 uchylił zaskarżoną decyzję . Jednakże oceniając zarzut braku doręczenia powołanej decyzji Sąd stwierdził, że ;, doręczenie, które nie jest skuteczne nie powoduje rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołania. W tej sytuacji organ orzekający w sprawie musi z urzędu dokonać ponownego doręczenia decyzji stronie, a prowadzone postępowanie odwoławcze jest bezprzedmiotowe, z uwagi na brak przedmiotu zaskarżenia ( art. 208 O.p.)". Dalej Sąd uznał, że dalsze rozważania co do istoty sprawy za bezprzedmiotowe, z uwagi na brak w obrocie prawnym decyzji stanowiącej przedmiot odwołania Strony. W związku z powyższym jednoznaczne jest, iż decyzja Prezesa PFRON z dnia [...] sierpnia 2008 r. nie była w obrocie prawnym, a stanowisko wierzyciela przeczyło zarówno ustaleniom dokonanym przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej jaki stanowisku wyrażonym w powołanym wyroku WSA. Zgodnie z art. § 1 pkt 3 u.p.e.a. tytuł wykonawczy zawiera treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek; Natomiast jak wynika z akt sprawy jako podstawę prawną należności objętych tytułem wykonawczym z dnia [...] października 2008 r. wskazano decyzję z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] . Skoro organ odwoławczy uznał, że decyzja stanowiąca podstawę wystawienia tytułu wykonawczego nie znalazła się w obrocie prawnym, to wierzyciel Prezes Zarządu PFRON winien uwzględnić wyrażoną ocenę, a tym samym nie był uprawniony do zaprezentowania odmiennego stanowiska. Pomimo, iż obowiązek zapłaty wynikał z przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a decyzja określająca wysokość z tytułu wpłat na PFRON ma charakter deklaratoryjny ( wbrew wadliwemu stanowisku strony Skarżącej dotyczącej ustalającego charakteru wymienionej decyzji ), to brak tej decyzji w obrocie prawnym spełnia przesłankę uwzględnienia zarzutu na podstawie art. 33 pkt 2 u.p.e.a. ze względu na brak wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jednocześnie należy wskazać, że pismem z dnia [...] stycznia 2009 r. skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. wierzyciel wniósł o umorzenie postępowanie egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] października 2008r. nr [...] i które to postępowanie zostało umorzone przez organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r. na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Należy zaznaczyć, że Skarżący zgłaszając zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym wskazał na nieistnienie obowiązku określonego w tytule wykonawczym z powodu niedoręczenia decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. Fakt niedoręczenia decyzji określającej zobowiązanie z tytułu wpłat na PFRON powoduje brak wymagalności obowiązku, a nie jego nieistnienie. Jednakże postępowanie Prezesa Zarządu PFRON świadczy o pewnej niekonsekwencji wierzyciela, który z jednej strony nie uznaje zarzutu zobowiązanego, który sprowadza się do braku wymagalności zobowiązania, a z drugiej strony na tej samej podstawie wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu wierzyciel nie uwzględniając w wydanym stanowisku braku w obrocie prawnym decyzji określającej wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON, a stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego naruszył powołany przepis art. 33 pkt 2 u.p.e.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie fakt, iż postępowanie egzekucyjne prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] października 2008r. nr [...] zostało umorzone przez organ egzekucyjny, to ponowne wydanie stanowiska przez wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów stało się bezprzedmiotowe. W związku z tym, iż naruszenie wskazanych przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy dotyczy rozstrzygnięć wydanych w obu instancjach Sąd postanowił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylić zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezesa Zarządu PFRON z dnia 11 grudnia 2008 r. w sprawie stanowiska wierzyciela. O niewykonalności postanowień orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.