III SA/Wa 1118/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2007 r. sprawy ze skargi W.Ł. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego oddala skargę 1. Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r. Nr [...] Minister Finansów na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); zwana dalej "k.p.a." oraz art. 17, art. 18 i art. 23 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. z 2005 r. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.); dalej u.p.e.a., po rozpatrzeniu zażalenia z dnia [...] października 2006 r. W. L. (dalej "strona" lub "skarżąca"), postanowił utrzymać w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] w sprawie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego. 2. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za lata od 2000 do 2002 oraz z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów ewidencjonowanych za ten sam okres prowadził egzekucję do majątku skarżącej stosując środki egzekucyjne, o których mowa w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Między innymi zawiadomieniem z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności skarżącej z tytułu wynagrodzenia za pracę, o czym skarżącą powiadomiono w dniu [...] czerwca 2003 r., co wynika z potwierdzenia odbioru. 3. Pismem z dnia [...]września 2006 r. skarżąca złożyła wniosek o wstrzymanie egzekucji zaległości podatkowych do czasu rozstrzygnięcia spraw w Sądzie Karnym. Wskazała, że ciążące zaległości podatkowe są wynikiem działań pełnomocnika, który wystawiał fikcyjne faktury. Jako uzasadnienie wniosku wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jej miesięczne pobory wynoszą 519 zł. Po opłaceniu mieszkania (350 zł) nie ma środków na zakup leków, na życie i porady prawne. 4. Postanowieniem z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w L. na podstawie art. 23 § 6 u.p.e.a., odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego, uznał bowiem, iż w sprawie nie występują szczególnie uzasadnione przypadki do wstrzymania prowadzonego postępowania egzekucyjnego. 5. Na powyższe postanowienie skarżąca w dniu [...] października 2006 r. złożyła zażalenie do Ministra Finansów. W zażaleniu ponownie podniosła, iż ciążące zaległości podatkowe są wynikiem działań pełnomocnika, który wystawiał fikcyjne faktury. Wskazała także, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Otrzymywane wynagrodzenie za pracę nie pozwala na normalne życie, nie ma pieniędzy na porady prawne, na sprawy w sądach. 6. Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. uzasadniając, iż w sprawie nie występują szczególnie uzasadnione przesłanki do wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Stosownie do art. 23 u.p.e.a. organy sprawujące nadzór nad egzekucją administracyjną uprawnione są do wstrzymania, na czas określony, czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego, w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Powołany przepis nie zawiera katalogu szczególnie uzasadnionych przypadków, dlatego organ nadzoru dokonuje na podstawie zebranego materiału dowodowego oceny, czy w sprawie zaistniały okoliczności do wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Wstrzymanie postępowania egzekucyjnego zależy zatem od uznania organu nadzoru, który po przeprowadzeniu analizy materiału dowodowego nie stwierdził występowania w sprawie szczególnie uzasadnionych przypadków do wstrzymania postępowania egzekucyjnego. W jego ocenie okoliczności wskazane przez skarżącą nie mają charakteru "szczególnych i wyjątkowych". Wprawdzie podnoszone przez skarżącą okoliczności dotyczące sytuacji finansowej zasługują na poważne potraktowanie, to nie mogą stanowić podstawy do wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Organ nadzoru zwrócił uwagę, że poprzez wstrzymanie postępowania egzekucyjnego sytuacja finansowa skarżącej nie ulegnie poprawie, ponieważ wstrzymanie postępowania egzekucyjnego spowoduje jedynie przesunięcie w czasie zapłaty egzekwowanych zaległości, a w konsekwencji wzrost kwoty zaległości poprzez wzrost odsetek za zwłokę. Uznał również, że wskazane przez skarżącą działania pełnomocnika nie stanowią przesłanki do wstrzymania postępowania egzekucyjnego, ponieważ udzielenie pełnomocnikowi pełnomocnictwa do prowadzenia spraw związanych z działalnością gospodarczą nie oznacza przeniesienia odpowiedzialności na pełnomocnika za powstałe zaległości podatkowe. Zgodnie z art. 26 ustawy - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.) podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Fakt wszczęcia postępowania karnego w stosunku do pełnomocnika nie skutkuje zwolnieniem skarżącej z obowiązku uregulowania należnych zobowiązań podatkowych. 7. W dniu [...] maja 2007 r. skarżąca wniosła skargę do Sądu. Podniosła w niej ponownie, iż padła ofiarą oszustwa gospodarczego, a egzekwowane zaległości są wynikiem działań pełnomocnika, który pod jej nazwiskiem prowadził działalność gospodarczą na swój rachunek, wystawiał fikcyjne faktury, fałszował jej podpisy na deklaracjach VAT. Wskazała także, że prowadzona egzekucja spowodowała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie stać jej na normalne życie, porady prawne, z wynagrodzenia za pracę po potrąceniu kwot na egzekwowane zaległości podatkowe pozostaje na życie kwota 650 zł. Ponadto zarzuciła, iż za powstałe zaległości podatkowe winę ponosi również [...] Urząd Skarbowy w L., który nie powiadomił organów ścigania o popełnionych przez pełnomocnika nieprawidłowościach. 8. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jego oddalenie. 9. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.") lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). 10. Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena zgodności z prawem postanowienia Ministra Finansów z dnia [...] marca 2007 r. utrzymującego w mocy postanowienie z dnia [...] października 2006 r., w którym Dyrektor Izby Skarbowej w L. odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Strona skarżąca w skardze nie wskazała, jakie przepisy zostały przez Ministra Finansów naruszone. Ograniczyła się do przedstawienia stanu faktycznego i jego własnej, subiektywnej oceny, co w żaden sposób nie może podważyć legalności zaskarżonego postanowienia. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia prawidłowości zastosowania art. 23 § 6 u.p.e.a. zwrócić należy uwagę, że skarżąca zasadność zastosowania tego przepisu wywodziła w istocie z trzech okoliczności, tj. działań pełnomocnika podejmowanych ze szkodą dla skarżącej (w jej ocenie stałą się ofiarą przestępstwa gospodarczego), prowadzonego z naruszeniem zasad postępowania wymiarowego przez [...] Urząd Skarbowy w L. oraz trudnej sytuacji materialnej. Minister Finansów stwierdził, że powyższe okoliczności nie wypełniają normy art. 23 § 6 u.p.e.a. i nie przemawiają za wydaniem rozstrzygnięcia, którego strona się domagała. 11. Zgodnie z art. 23 § 6 u.p.e.a. organy sprawujące nadzór mogą, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wstrzymać na czas określony, czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne prowadzone przez nadzorowany organ. Przede wszystkim wskazać należy, iż celem unormowania przewidzianego w art. 23 § 6 u.p.e.a. jest w istocie rzeczy możliwość uwzględnienia w toku postępowania egzekucyjnego zaistniałych indywidualnych okoliczności, uzasadniających czasowe zaprzestanie prowadzenia egzekucji, stanowiące odstępstwo od zasady możliwe najszybszego wykonania zobowiązania, co uzasadnione jest chociażby z uwagi na koszty postępowania egzekucyjnego. Ustawodawca w żaden sposób nie określił przy tym, jakiego rodzaju przypadki uznał za szczególnie uzasadnione w rozumieniu art. 23 § 6 u.p.e.a., ocenę w tym względzie pozostawiając organom orzekającym w konkretnej sprawie. Nie ulega jednak wątpliwości, że okoliczności uzasadniające wstrzymanie postępowania egzekucyjnego w trybie tego przepisu muszą mieć charakter wyjątkowy w tym znaczeniu, że powinny odbiegać od występujących powszechnie. Minister Finansów prawidłowo wskazał na "wyjątkowość", jako istotną cechę zdarzeń (okoliczności) uzasadniających wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Uprawnione też było odwołanie się do sytuacji spowodowanych działaniem czynników, na które zobowiązana nie miała wpływu, niezależnych od sposobu jej postępowania, a wynikających ze zdarzeń losowych. Podkreślenia wymaga, że stosowana w przedmiotowej sprawie instytucja jest zbudowana przy zastosowaniu tzw. "uznania administracyjnego". "Uznanie administracyjne" jest zaś konstrukcją prawną pozwalającą organowi na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Organ sprawujący nadzór nad egzekucją może zatem, ale nie musi, dokonać wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Uznanie to jest ograniczone zwrotem niedookreślonym, jakim jest użyty w treści przepisu zwrot "szczególnie uzasadnione przypadki". W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści takie zwroty, stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiemu lub innemu zwrotowi niedookreślonemu, może, lecz nie musi prowadzić do pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślenia wymaga również kwestia, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny okoliczności, lecz w możliwości negatywnego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu występowania przesłanki przewidzianej w przepisie o charakterze uznaniowym. Kontrola sądowa rozstrzygnięć uznaniowych sprowadza się do zbadania, czy organy działały w granicach prawa i czy rozważyły wszystkie zgłoszone okoliczności w sposób przekonywający. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, oba te kryteria zostały spełnione. 12. Trudna sytuacja materialna skarżącej oraz działanie na jej szkodę pełnomocnika jako podstawowe argumenty mające przemawiać za wstrzymaniem postępowania egzekucyjnego, zasadnie nie zostały zakwalifikowane przez organy orzekające jako mieszczące się w "szczególnie uzasadnionych przypadkach" wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Istotą bowiem egzekucji jest jej dolegliwość i jak najszybsze wyegzekwowanie należnych zobowiązań. Do wszczęcia tego postępowania dochodzi w przypadku braku dobrowolnej zapłaty zaległości ciążących na zobowiązanym. Z samej istoty postępowania egzekucyjnego wynika jego uciążliwość dla podmiotu wobec którego to postępowanie jest prowadzone. Równocześnie ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa zasady gwarantujące poszanowanie minimum egzystencji, których istotą jest aby w trakcie egzekucji nie zabierać tych dóbr i wartości, które są niezbędne zobowiązanemu do życia (wskazano w niej kwoty pieniężne oraz wyliczono przedmioty niepodlegające egzekucji). Ponadto, słusznie podkreślił organ, że wstrzymanie postępowania egzekucyjnego powoduje jedynie przesunięcie w czasie zapłaty zaległości dochodzonych w tym postępowaniu poprzez wzrost odsetek za zwłokę, a ta okoliczność nie wpływa korzystnie na sytuację finansową zobowiązanej. Prawidłowo oceniono również, iż działanie ze szkodą dla strony pełnomocnika, nie wypełnia hipotezy przepisu art. 23 § 6 u.p.e.a. Szkoda jej wyrządzona może zostać zrekompensowana skarżącej w innych właściwych trybach i nie są to procedury przewidziane w postępowaniu egzekucyjnym, które jest prowadzone wobec dłużnika. Poza sporem pozostaje, że dłużnikiem w niniejszej sprawie jest skarżąca. Reasumując, brak w niniejszej sprawie przesłanek do wstrzymania postępowania egzekucyjnego, co z kolei zobligowało właściwe organy do odmowy wstrzymania tego postępowania. 13. Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących prawidłowości postępowania prowadzonego przez [...] Urząd Skarbowy w L., Sąd zwraca uwagę, że przedmiotem zaskarżenia w rozpoznanej sprawie było postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2007 r. wydane w przedmiocie wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Z tej racji skarżąca nie mogła skutecznie w tak nakreślonych ramach stawiać zarzutów odnoszących się do innego postępowania. Chybiona zatem była argumentacja skargi odnosząca się do kwestii związanych sposobem przeprowadzenia postępowania podatkowego i działalnością organu podatkowego. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Granice te wyznacza skarżąca wskazując zaskarżony akt. Zakres rozstrzygnięcia organu, na które skarżąca wniosła skargę do Sądu wyznacza granice sprawy, w ramach której orzeka Sąd. Skarżąca wniosła skargę na postanowienie odmawiające wstrzymania czynności egzekucyjnych, a zatem tylko to postanowienie i poprzedzające jego wydanie postępowanie, mogły być przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie. Oznacza to, że tak jak organy orzekające - Sąd nie mógł w rozpatrywanej sprawie badać prawidłowości innych działań i czynności organów podatkowych. 14. Zdaniem Sądu, organ nadzoru oraz organ odwoławczy prawidłowo dokonały analizy okoliczności podnoszonych przez skarżącą, a postępowanie prowadziły zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W zaskarżonym do Sądu postanowieniem Minister Finansów w sposób wyczerpujący omówił stan faktyczny sprawy, motywy którymi kierował się wydając swoje rozstrzygnięcie, a także przepisy prawa które stanowiły jego podstawę prawną. Sąd nie dopatrzył się, aby we wskazanym zakresie ocena organów wykraczała poza dozwoloną prawem zasadę swobodnej oceny dowodów. Okoliczności podnoszone przez skarżącą charakteru takiego nie mają. Sąd podziela w tym względzie stanowisko organów nadzoru. 15. Skoro zatem zaskarżone postanowienie nie naruszało przepisów prawa, Sąd działając w oparciu o art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.