III SA/Wa 1129/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędzia WSA Dariusz Dudra, Asesor WSA Sylwester Golec, Protokolant Pan Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2005 r. sprawy ze skargi Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2002r. nr [...] Izba Skarbowa w W. działając na podstawie art. 38 ust.2 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 268 z późn. zm.) uznała w całości skargę M. L. za słuszną i uchyliła zaskarżone przez nią postanowienie z dnia [...] stycznia 2002r., utrzymane nim w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W.- [...] z dnia [...] maja 2001r. oraz umorzyła postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec M. L. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego dnia [...] grudnia 1999r. przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny w W. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia wskazała, iż opłata za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, o której mowa w art. 90e ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (tj. Dz. U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62 ze zm.; dalej u.d.u.) jest zobowiązaniem o charakterze publicznoprawnym, o czym wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 kwietnia 2000r. sygn. K 23/99. Zgodnie z ust. 2 pkt.2 cyt. artykułu należności z tytułu opłat przedawniają się z upływem trzech lat od dnia powstania obowiązku ubezpieczenia. Biorąc pod uwagę charakter opłaty należy uznać, że do biegu terminu przedawnienia powyższego zobowiązania nie będzie miał zastosowania art. 123 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.; dalej k.c.), jak błędnie wskazała Izba w zaskarżonym przez M.L. postanowieniu. Skoro ustawa o działalności ubezpieczeniowej nie precyzuje okoliczności czy przesłanek, które powodowałyby zawieszenie lub przerwanie biegu terminu wskazanego w art. 90e ust. 2 pkt 2 u.d.u., to należy uznać, że opłata za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych może być dochodzona tylko w ciągu trzech lat od dnia powstania obowiązku ubezpieczenia. Podjęte przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny jak i organ egzekucyjny czynności zmierzające do wyegzekwowania tego zobowiązania nie miały wpływu na bieg terminu przedawnienia. Izba stwierdziła, iż w przedmiotowej sprawie opłata za niedopełnienie przez panią L. obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej przedawniła się z dniem [...] października 2000r. Wprawdzie w dniu [...] grudnia 1999r Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny wystawił tytuł wykonawczy przeciwko pani L. i wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przesłał go do [...] Urzędu Skarbowego W. [...], jednakże organ egzekucyjny dopiero w dniu [...] stycznia 2001 r. skierował przedmiotowy tytuł do przymusowego ściągnięcia wymienionych w nim należności i w dniu [...] lutego 2001r. doręczył go pani L. Czynności podjęte przez organ egzekucyjny nastąpiły w momencie, gdy zobowiązanie uległo już przedawnieniu. Z tego względu Izba uznała wniesiony przez panią L. w dniu [...] marca 2001 zarzut nieistnienia obowiązku za zasadny i w związku z tym umorzyła prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne. W skardze na powyższe postanowienie wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego wniósł o jego uchylenie. Wskazał, iż obowiązek ubezpieczenia za 1997r. objęty tytułem wykonawczym wystawionym wobec M. L. powstał w ostatnim dniu odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń tj. [...] grudnia 1996r., stąd przedawnienie należności z tytułu opłaty za jego niedopełnienie nastąpiłoby po upływie 3 lat - w dniu [...] stycznia 2000r. Zarówno u.d.u., jak i jej przepisy wykonawcze nie podają przyczyny przerwania biegu przedawnienia w egzekwowaniu tych należności. Zasadne byłoby przyjęcie przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń majątkowych zawartych w k.c. – w tym art. 123 § 1 k.c. Bezpośrednią czynnością, która zmierza do wyegzekwowania roszczeń i przerywającą tym samym bieg przedawnienia, jest złożenie wniosku wraz z tytułem egzekucyjnym, do właściwego organu administracyjnego publicznej – w rozpatrywanej sprawie - [...] Urzędu Skarbowego W.- [...]. W rozpatrywanej sprawie wniosek wierzyciela wraz z tytułem wykonawczym wpłynął do organu egzekucyjnego przed upływem terminu przedawnienia. Pełnomocnik Funduszu za nietrafny uznał zarzut dotyczący przedawnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Organ egzekucyjny mógł podjąć i prowadzić egzekucję przed 2001 r. celem jej wykonania, w oparciu o obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa i uzyskaną wypowiedź wierzyciela. Ponadto stwierdził, iż organ egzekucyjny nie posiada uprawnień do merytorycznej oceny zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w W. wniosła o jej oddalenie podtrzymując argumentacje zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 z póżn. zm.) z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz.368 z późn. zm.), zaś weszła w życie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.). Zgodnie z art. 97 §.1 ustawy Przepisy wprowadzające(...) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W rozpatrywanej sprawie wniesiona skarga dotyczy wydanego przez Izbę Skarbową w W. postanowienia w sprawie zgłoszonych przez M. L. zarzutów - dotyczących wszczętego i prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego. Wniesione zarzuty oparte były o przesłankę przedawnienia dochodzonej na drodze postępowania egzekucyjnego należności, a więc podstawę wskazana w art. 33 pkt 1 u.p.e.a. Według obowiązującego w chwili ich wniesienia stanu prawnego, zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie wskazanej w art. 33 pkt 1-6 organ egzekucyjny rozpatrywał po uzyskaniu wypowiedzi wierzyciela, zgodnie natomiast z § 2 cyt. przepisu organ egzekucyjny wydawał w sprawie zarzutów postanowienie, a jeżeli uznał zarzuty za uzasadnione, wydawał postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego (art.56) lub o umorzeniu tego postępowania (art.59) albo o zastosowaniu innego mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. W wyrażonym stanowisku wierzyciela Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny nie uznał wniesionych przez M. L. zarzutów za uzasadnione. Na tym tle wskazać należy, iż w obowiązującym w chwili rozpatrywania wniesionych zarzutów brzmieniu art. 34 u.p.e.a. brak było uregulowania wiążącego organ egzekucyjny stanowiskiem wierzyciela. Co za tym idzie, organ egzekucyjny nie był związany uzyskanym stanowiskiem wierzyciela i wobec przekonania o zasadności wniesionych zarzutów oraz istnieniu przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego związanych z przedawnieniem dochodzonej należności, mógł w ich uwzględnieniu wydać postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Dopuszczając możliwość podjęcia przez Izbę Skarbową w W. zaskarżonego rozstrzygnięcia należy poddać ocenie zasadność przyjętej w nim argumentacji. O szczególnym charakterze sankcji za nie wywiązanie się z obowiązku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, przewidzianej w art. 90e ust. 1 u.d.u. wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 kwietnia 2000r. (sygn. akt K 23/99, OTK 2000/3/89). W orzeczeniu tym Trybunał odnosząc się do administracyjnego charakteru egzekucji należności z tytułu nie uiszczonej opłaty o której mowa w art. 90e ust. 1 u.d.u. wskazał, iż w przypadku umów ubezpieczenia obowiązkowego konstrukcja cywilnoprawna została uzupełniona ingerencją organu administracji państwowej. Realizacja tych umów ma bowiem istotne znaczenie dla zapewnienia ochrony ubezpieczeniowej bądź to ważnym składnikom majątku trwałego, bądź też - co istotniejsze - osobom poszkodowanym. Szczególny charakter sankcji przewidzianej w art. 90e ust. 1 u.d.u. wiąże się z tym, iż Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, który nie jest organem administracji publicznej ma przyznaną prawem kompetencję do ustalenia opłaty - będącego władczą czynność faktyczną, w stosunku do należności, której obowiązek uiszczenia powstał z mocy prawa, na skutek niedopełniania obowiązku zawarcia umowy. W poczynionych rozważaniach Trybunał wskazał, iż "(...)Należy zatem jednoznacznie stwierdzić, że pomiędzy podmiotem zobowiązanym do zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego a Ubezpieczeniowym Funduszem Gwarancyjnym nie zachodzi stosunek cywilnoprawny. Jedynie z chwilą wypłaty odszkodowania funduszowi przysługuje regres do sprawcy, ale tylko w tym zakresie zawiązuje się pomiędzy stronami stosunek zobowiązaniowy. Nie ma on nic wspólnego z opłatą, o której mowa w art. 90e ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej." Wobec stanowiska wyrażonego w cyt. wyroku Trybunału Konstytucyjnego niemożliwe jest zdaniem Sądu stosowanie do kwestii związanych z opłatą, o której mowa w art. 90e ust. 1 u.d.u. przepisów prawa cywilnego. Funduszu nie łączy bowiem ze zobowiązanym do uiszczenia opłaty, stosunek cywilnoprawny, ale stosunek oparty na władczych kompetencjach przyznanych Funduszowi przepisami ustawy. Co za tym idzie, nie można stosować przepisu art. 123 § 1 k.c. odnoszącego się do przerwania biegu przedawnienia roszczeń wynikających ze stosunków cywilnoprawnych. W związku nie wymienieniem przypadków w jakich bieg przedawnienia należności z tytułu przedmiotowej opłaty ulega przerwaniu w treści samej ustawy o działalności ubezpieczeniowej, przyjąć należy, iż celem ustawodawcy było by bieg ten nie ulegał przerwaniu i należności z tytułu opłaty w każdym przypadku przedawniały się po 3 latach od dnia powstania obowiązku ubezpieczenia. Odnosząc powyższe ustalenia do rozpatrywanej sprawy wskazać należy, iż rozstrzygnięcie Izby Skarbowej nie narusza prawa. Zarówno bowiem wystawienie tytułu wykonawczego przez Fundusz w dniu [...] grudnia 1999r., jaki i doręczenie go skarżącej dopiero w dniu [...] lutego 2001r. i wszczęcie w tym dniu postępowania egzekucyjnego nie miały wpływu na bieg przedawnienia należności z tytułu opłaty, która obciążała M. L. Wobec faktu przedawnienia dochodzonej należności organ II instancji zasadnie przyjął, iż zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniesionych zarzutów i umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z dyspozycją art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w myśl której przyczyną umorzenia postępowania egzekucyjnego jest niewymagalność obowiązku, jego umorzenie lub wygaśnięcie z innych powodów. Skoro termin dochodzenia przedmiotowych należności uległ przedawnieniu - wygasło zobowiązanie, a w konsekwencji zaistniała podstawa do umorzenia postępowania egzekucyjnego, Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji.