III SA/Wa 1130/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi R. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rewizji podatku od spadków i darowizn postanawia 1. przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W piśmie z 20 maja 2010 r. R. R. (dalej - "Skarżący" lub "Wnioskodawca") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie pełnomocnika z urzędu, z uwagi na bardzo trudną sytuację finansową jego rodziny. Wnioskodawca wskazał, że wie, iż Sąd rozpatrując sprawę bada, czy organ postępował zgodnie z prawem, ale w jego ocenie, adwokat może wytłumaczyć mu pewne kwestie i pomoże mu w napisaniu pisma do Sądu. Skarżący nie zna prawa i dlatego potrzebuje adwokata, choćby w fazie wstępnej. Ponadto Wnioskodawca oświadczył, że uzyskuje dochód w wysokości 1.280 zł netto. Na jego utrzymaniu pozostaje żona i uczący się syn. Wyjaśnił, że mieszka w domu jednorodzinnym, który jest własnością jego żony i jej siostry. Żona wnioskodawcy od wielu lat nie pracuje. Zajmuje się chorym na [...] synem. Koszt miesięcznego leczenia syna wynosi 200 zł. Do pisma załączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności syna z 16 października 2008 r. Pismem z 26 maja 2010 r. Referendarz sądowy wezwał Skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu Skarżący wskazał, iż wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Oświadczył, że nie potrafi właściwie napisać pisma procesowego. Pełnomocnik mógłby mu pomóc w znalezieniu nieprawidłowości. Ponownie oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe żoną i osiemnastoletnim, uczącym się synem. Do swojego majątku zaliczył: dom o pow. ok. 100 m² - własność żony i jej siostry (w tym domu zamieszkuje Skarżący z żona i trójką dzieci oraz siostra żony), dom o pow. ok. 100 m² ("ruina"), działka 513 m² w W. (odziedziczona; Skarżącemu i jego siostrze od końca 2009 r. przysługuje prawo wieczystej dzierżawy, przy czym formalności, z uwagi na brak środków nie zostały załatwione). Skarżący oświadczył, że gdyby nie fakt, iż mieszkają z siostrą żony i dziećmi, które prowadzą swoje gospodarstwo domowe, nie stać by ich było na opłacenie bieżących rachunków. Do wniosku Skarżący załączył wyciąg z rachunku bankowego oraz informację PIT-11 za 2009 r. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - P.p.s.a.), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 §1 powołanej ustawy, czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. W rozpoznawanej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata tj. w zakresie całkowitym. Przepis art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle tego przepisu, strona obowiązana jest wykazać, że nie posiada jakichkolwiek możliwości współuczestniczenia w kosztach postępowania sądowego, na które składają się koszty sądowe oraz wynagrodzenie fachowego pełnomocnika. Z oświadczeń złożonych przez Wnioskodawcę wynika, iż jedynym źródłem utrzymania jego trzyosobowej rodziny jest wynagrodzenie za pracę Skarżącego w wysokości 1286 zł netto. Wnioskodawca nie posiada oszczędności, majątku ruchomego, ani nieruchomości, z tytułu których mógłby uzyskiwać jakiś dochód. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że Wnioskodawca wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Sytuacja majątkowa Skarżącego jest trudna i z posiadanych środków pieniężnych nie jest on w stanie - bez uszczerbku utrzymania koniecznego - ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata. Dokonując natomiast oceny danych zawartych we wniosku oraz na podstawie akt sprawy uznać należy, iż Skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja finansowa dawała podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. również w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W szczególności wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jedynym elementem kosztów sądowych jest wpis od skargi w wysokości 100 zł. Z kolei z analizy wyciągu z rachunku bankowego Skarżącego wynika, iż miesięcznie (np. za kwiecień 2010 r.) spłaca on raty za TV (w [...] Bank) w wysokości 43, 90 zł, za aparat fotograficzny 133,20 zł (w [...] Bank) oraz opłaca rachunki za telefony w wysokości - 172,22 zł ([...]) oraz 189,41 zł ([...]). Skoro, mimo trudnej sytuacji finansowej, Skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytów gotówkowych w wysokości ok. 200 zł oraz opłaca rachunki telefoniczne na kwotę ponad 350 zł miesięcznie, to w ocenie Referendarza sądowego, jest również wstanie poczynić oszczędności na partycypowanie w kosztach wszczętego postępowania. Zdaniem Referendarza sadowego, tylko potrzeba zachowania stanu utrzymania koniecznego rodziny uzasadnia zastosowanie tak szczególnego środka pomocy publicznej, jakim jest prawo pomocy. Wydatki na potrzeby zbędne dla tego stanu nie mogą być w jakimkolwiek stopniu preferowane. W przedmiocie tym wypowiedział Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 czerwca 2006 r. sygn. akt I OZ 805/06. W ocenie NSA, "kosztów zakupu komputera, czasopism specjalistycznych oraz wydatków na abonament telefonii komórkowej nie można uznać za koszty utrzymania koniecznego dla rodziny. Przez wydatki konieczne należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (żywność, mieszkanie, ubrania). Do tych wydatków można również zaliczyć wydatki na kształcenie, jednakże tylko w takim zakresie, w jakim od ich poniesienia zależy możliwość kontynuowania nauki." Innymi słowy, finansowe współuczestniczenie w sprawie sądowej musi odbywać się kosztem wydatków niemających wpływu na stan egzystencji osoby fizycznej. W tym miejscu wskazać również należy, iż w postanowieniu z 11 grudnia 2009 r. sygn. akt II FZ 423/09 Naczelny Sad Administracyjny stwierdził, iż "spłata pożyczek w wysokości przekraczającej 100 zł komercyjnym instytucjom finansowym bądź wobec osób znajomych nie posiada pierwszeństwa przed należnościami na rzecz Skarbu Państwa jakim jest wpis sądowy". Ponadto, należy mieć na uwadze, że wprawdzie Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie z żoną i synem, jednakże w tym samym domu mieszka również siostra żony Wnioskodawcy oraz dwójka jego dorosłych, samodzielnych dzieci, które partycypują w kosztach utrzymania domu. Podsumowując, w ocenie Referendarza sądowego, Skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji Referendarz sądowy postanowił przyznawać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie ustanowienia adwokata oraz odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 246 §1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.