III SA/Wa 1130/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Kurasz, po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rewizji podatku od spadków i darowizn ustalonego od nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem spadku postanawia 1. przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad 100 zł. W piśmie z 20 maja 2010 r. R. R. (dalej: "Skarżący" lub "Wnioskodawca") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie pełnomocnika z urzędu, z uwagi na bardzo trudną sytuację finansową jego rodziny. Wnioskodawca wskazał, że wie, iż Sąd rozpatrując sprawę bada, czy organ postępował zgodnie z prawem, ale w jego ocenie, adwokat może wytłumaczyć mu pewne kwestie i pomoże mu w napisaniu pisma do Sądu. Skarżący nie zna prawa i dlatego potrzebuje adwokata, choćby w fazie wstępnej. Ponadto Wnioskodawca oświadczył, że uzyskuje dochód w wysokości 1.280 zł netto. Na jego utrzymaniu pozostaje żona i uczący się syn. Wyjaśnił, że mieszka w domu jednorodzinnym, który jest własnością jego żony i jej siostry. Żona wnioskodawcy od wielu lat nie pracuje. Zajmuje się chorym na [...] synem. Koszt miesięcznego leczenia syna wynosi 200 zł. Do pisma załączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności syna z [...] października 2008 r. Pismem z 26 maja 2010 r. Referendarz sądowy wezwał Skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu Skarżący wskazał, iż wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Oświadczył, że nie potrafi właściwie napisać pisma procesowego. Pełnomocnik mógłby mu pomóc w znalezieniu nieprawidłowości. Ponownie oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe żoną i osiemnastoletnim, uczącym się synem. Do swojego majątku zaliczył: dom o pow. ok. 100 m² - własność żony i jej siostry (w tym domu zamieszkuje Skarżący z żona i trójką dzieci oraz siostra żony), dom o pow. ok. 100 m² ("ruina"), działka 513 m² w W. (odziedziczona; Skarżącemu i jego siostrze od końca 2009 r. przysługuje prawo wieczystej dzierżawy, przy czym formalności, z uwagi na brak środków nie zostały załatwione). Skarżący oświadczył, że gdyby nie fakt, iż mieszkają z siostrą żony i dziećmi, które prowadzą swoje gospodarstwo domowe, nie stać by ich było na opłacenie bieżących rachunków. Do wniosku Skarżący załączył wyciąg z rachunku bankowego oraz informację PIT-11 za 2009 r. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2010 r. Referendarz sądowy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 14 lipca 2010 r. do WSA w Warszawie wpłynął sprzeciw Skarżącego na powyższe postanowienie. Skarżący ponownie podkreśla w nim swoją trudną sytuację finansową (leczenie syna, konieczność utrzymania niepracującej żony oraz regularną spłatę rat kredytów konsumpcyjnych). Dodatkowo wskazuje, że wydatki związane z kupnem aparatu fotograficznego "mają związek z utrzymaniem moim (Skarżącego) i mojej żony w niedalekiej przyszłości", podkreślając zasadność tego wydatku. Nie zgadza się z tezami orzeczniczymi NSA zawartymi w uzasadnieniu postanowienia z 25 czerwca 2010 r. Skarżący jednak stwierdza, że jest w stanie uiścić kwotę 100 zł, o której wspomniano w uzasadnieniu ww. postanowienia, jednak nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W myśl art. 260 zdanie pierwsze p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia, co niemożliwym czyni wypowiedzenie się Sądu co do jego treści. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata, tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle tego przepisu, strona obowiązana jest wykazać, że nie posiada jakichkolwiek możliwości współuczestniczenia w kosztach postępowania sądowego, na które składają się koszty sądowe oraz wynagrodzenie fachowego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dlatego też zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach, uwzględniając z jednej strony wysokość obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym, z drugiej zaś strony - wysokość środków, którymi ona dysponuje. Z wniosku Skarżącego oraz przedstawionych przez niego danych o sytuacji finansowej wynika, że jedynym źródłem utrzymania jego trzyosobowej rodziny jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1286 zł netto. Wnioskodawca nie posiada oszczędności, majątku ruchomego, ani nieruchomości, z tytułu których mógłby uzyskiwać jakiś dochód. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy Sąd uznał, że Skarżący wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Sytuacja majątkowa Skarżącego jest trudna i z posiadanych środków pieniężnych nie jest on w stanie - bez uszczerbku utrzymania koniecznego - ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata oraz pełnych kosztów sądowych. Dokonując natomiast oceny danych zawartych we wniosku oraz na podstawie akt sprawy uznać należy, iż Skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja finansowa dawała podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. również w zakresie pełnego zwolnienia od kosztów sądowych. W szczególności wskazać należy, że Skarżący w sprzeciwie przyznał, że jest w stanie uiścić wpis od skargi w wysokości 100 zł, ale nie jest w stanie ponosić pełnych kosztów postępowania. Analiza wyciągu z rachunku bankowego Skarżącego wskazuje, iż miesięcznie (np. za kwiecień 2010 r.) spłaca on raty za TV (w [...] Bank) w wysokości 43, 90 zł, za aparat fotograficzny 133,20 zł (w [...] Bank) oraz opłaca rachunki za telefony w wysokości - 172,22 zł ([...]) oraz 189,41 zł ([...]). Skoro, mimo trudnej sytuacji finansowej, Skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytów gotówkowych w wysokości ok. 200 zł oraz opłaca rachunki telefoniczne na kwotę ponad 350 zł miesięcznie, to w ocenie Sądu, jest również wstanie poczynić oszczędności na uiszczenie kosztów sądowych w wysokości 100 zł. Sąd również wskazuje, że Skarżący prowadząc wspólne gospodarstwo domowe jedynie z żoną i synem, jednakże w tym samym domu mieszka również siostra żony Wnioskodawcy oraz dwójka jego dorosłych, samodzielnych dzieci, które partycypują w kosztach utrzymania domu. W związku z powyższym w ocenie Sądu Skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść kwoty 100 zł kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd zatem postanowił przyznawać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie ustanowienia adwokata oraz zwolnić Skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 245, art. 246 §1 pkt 1 i 2 oraz art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.