III SA/Wa 1133/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (sprawozdawca), sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Protokolant specjalista Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi P. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. (dawniej: H. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A.) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych oddala skargę Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec H. Sp. z o. o. S.K.A. (obecnie: P. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W., dalej jako Skarżąca) na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w dniu 12.08.2014 r. nr [...] obejmującego podatek od towarów i usług za II kwartał 2014 r. Zawiadomieniem z dnia 12.08.2014 r. nr [...] dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności, będącego bankiem, w [...] S.A. Powyższe zajęcie do Banku doręczono w dniu 12.08.2014 r. natomiast odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu przesłano do zobowiązanej listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, który został doręczony 14.08.204 r. Bank, realizując dokonane zajęcie w dniu 19.08.2014 r., przekazał środki pieniężne z rachunku bankowego zobowiązanego, które częściowo pokryły powstałe koszty egzekucyjne, następnie w dniu 20.08.2014 r. bank przekazał kolejne środki pieniężne, które pozwoliły na całkowitą realizację egzekwowanego obowiązku. Pismem z dnia 25 września 2014 r Pełnomocnik Skarżącej wystąpił z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających Skarżącą w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr SM [...].na łączną kwotę 657.225,20 zł. Pismem z dnia 30 października 2014 r. Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I Instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła wadliwość formalnoprawną polegającą na naruszeniu przepisu art. 7 i art. 8 kpa w związku z zastosowaniem przepisu art. 64c § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 - ze zm., dalej jako u.p.e.a.) i obciążeniem Spółki kosztami egzekucyjnymi w kwocie 657.225,20 zł w okolicznościach, w jakich przepisy stanowiące podstawę ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych pozostają w oczywistej opozycji do art. 2 Konstytucji RP. Zdaniem Spółki przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. naruszają standardy konstytucyjne. Pozostają w oczywistej kolizji z zasadą zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, wynikającą z art. 2 Konstytucji RP Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] lutego 2015r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, iż w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego zawiadomieniem z dnia 12.08.2014 r. dokonał (w trybie art. 80 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Od tej czynności tytułem kosztów pobiera się 5% kwoty egzekwowanej należności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.). Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 64 § 4 ww. przepisu opłaty za zajęcia, o których mowa w § 1 pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane. Obowiązek uiszczenia powyższej opłaty zgodnie z art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Organ podniósł, iż jednocześnie z przesłaniem spółce zawiadomienia o zajęciu, które doręczone zostało w dniu 14.08.2014 r., organ egzekucyjny zawiadomienie doręczył dłużnikowi zajętej wierzytelności tj. [...] w dniu 12.08.2014 r. Odpis przedmiotowego tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanej Spółce w dniach 14.08.2014 r. W związku z dokonanymi czynnościami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny naliczył opłatę manipulacyjną w wysokości 1 % kwoty egzekwowanych należności objętej przedmiotowym tytułem wykonawczym, oraz 5% kwoty egzekwowanej należności tytułem dokonanego zajęcia prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego co dało łączną kwotę kosztów egzekucyjnych w wysokości 657.225,20 zł. (6% od kwoty należności głównej w kwocie 10.900.000,- zł wraz z odsetkami w kwocie 53.753,42 zł) Organ stwierdził, iż w świetle uregulowań art. 64c § 1-4 u.p.e.a. bezsporne jest, że koszty egzekucyjne ponoszone są przez zobowiązanego, od którego egzekwowana jest należność. Zasadność takiej regulacji nie budzi wątpliwości, albowiem konieczność zastosowania egzekucji administracyjnej związana jest z uchylaniem się przez zobowiązanego od wykonania ciążących na nim obowiązków. Wyjaśnił, iż z powyższego uregulowania wynika, że gdy egzekucja została wszczęta i była prowadzona zgodnie z prawem, tzn. gdy egzekucja była dopuszczalna, obciążenie zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego jest w pełni uzasadnione. Organ wskazał, iż Spółka, zarzucając brak zasadności żądania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, nie wskazała żadnego z wymienionych przypadków stanowiących podstawę odstąpienia od obciążenia zobowiązanego należnymi kosztami egzekucyjnymi. Dyrektor Izby Skarbowej w W. zauważył, iż Organ egzekucyjny wszczyna postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego stwierdzającego istnienie i wymagalność obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. Za dokonane w toku postępowania egzekucyjnego czynności pobiera opłaty na zasadach i w wysokości określonej w art. 64 § 1 u.p.e.a. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ściśle określają wysokość opłaty za dokonanie określonych czynności. Wysokość opłat nie jest uzależniona od rzeczywistych kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny w związku z dokonaniem określonej czynności ani od długości okresu prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Podnoszone w zażaleniu kwestie braku zasadności zapłaty kosztów egzekucyjnych nie znajdują uzasadnienia w świetle obowiązujących przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ uznał, iż zarzut nieproporcjonalnej wysokości kosztów egzekucyjnych w stosunku do całości zaległości nie znajduje uzasadnienia, bowiem ustalenie kwot tych kosztów następuje na podstawie opłat przewidzianych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nietrafny jest również zarzut niewspółmierności kosztów egzekucyjnych w odniesieniu do nakładu pracy organu egzekucyjnego bowiem dokonując naliczenia kosztów, organ ten nie ma żadnego wpływu na ich wysokość. Wysokość kosztów nie jest uzależniona od nakładu pracy lecz od wysokości zaległości objętej tytułem wykonawczym i od wysokości opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną wynikającą z przepisów ustawy. Dyrektor Izby Skarbowej odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 2u.p.e.a., które według Pełnomocnika zobowiązanej pozostają "w oczywistej kolizji" z art. 2 Konstytucji RP wskazał, iż nie posiada uprawnień do oceny zgodności przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z ustawą zasadniczą. Należności objęte postępowaniem egzekucyjnym były należne i wymagalne, postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i prowadzone w sposób prawidłowy, dokonane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne były skuteczne, spowodowały więc powstanie kosztów egzekucyjnych, które obciążają zobowiązanego. W skardze na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...].10.2014 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżąca wskazała na naruszenie przepisów art. 7 i 8 kpa w związku z zastosowaniem przepisu art. 64c § 1 u.p.e.a. i obciążeniem Skarżącego kosztami egzekucyjnymi w kwocie 657.225,20 zł. Zdaniem Skarżącej przyjęta konstrukcja przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., przewidującego stosunkową opłatę za czynności egzekucyjne, jak również przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a. stanowiącego o stosunkowej opłacie manipulacyjnej, dotknięta jest istotną wadą legislacyjną. Przywołane przepisy, ani też żadne inne regulacje nie wprowadzają górnej granicy tych opłat, czym naruszają standardy konstytucyjne, bowiem pozostają w oczywistej kolizji z zasadą zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, wynikającego z art. 2 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga musiała zostać oddalona, gdyż jej zarzuty nie są zasadne. Na wstępie należy zauważyć, że zagadnieniem wysokości i zasad poboru opłat egzekucyjnych należności pieniężnych zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny. W wyroku z dnia 6 maja 2010r. sygn. akt II FSK 2135/08 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził brak podstaw do twierdzenia o niezgodności z Konstytucją RP art. 64 § 1, § 6 i § 8 oraz art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej. W uzasadnieniu powołanego wyroku NSA stwierdził, że określając wysokość oraz zasady poboru opłat egzekucyjnych należności pieniężnych art. 64, art. 64c i art. 64d u.p.e.a. ustawodawca kierował się specyfiką stosowania poszczególnych środków egzekucyjnych. Zakładał zatem zróżnicowane nakłady związane ich zastosowaniem oraz stopień dolegliwości dla zobowiązanego. Przy naliczaniu opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej nie przewidziano możliwości decyzyjnej organu egzekucyjnego uwzględniającego indywidualne kryteria. Przewidziano natomiast podstawę naliczenia opłat wskazując, iż jest to pobrana należność (art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), kwota egzekwowanej należności (art. 64 § 1 pkt 2-6, 14 i § 6 u.p.e.a.) oraz wartość szacunkową ruchomości zobowiązanego (art. 64 § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Przewidziano ponadto opłaty kwotowe w stosunku do wyraźnie określonych czynności egzekucyjnych (art. 64 § 1 pkt 9 i 10 u.p.e.a.). Wyliczenie to, zdaniem NSA, wskazuje na wprowadzone zróżnicowanie wysokości opłat, powiązane ze specyfiką poszczególnych czynności egzekucyjnych oraz poszczególnymi kosztami w ich stosowaniu przez organ egzekucyjny. Omówione regulacje NSA uznał za mieszczące się w ramach przyznanej ustawodawcy swobody stanowienia prawa odpowiadającego celom politycznym i gospodarczym (uzasadnienia wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 maja 2005 r. Sygn. P 6/04 publik. OTK-A z 2005 r., Nr 5, poz. 50 oraz z dnia 8 maja 2006 r. Sygn. akt P 18/05 publik./ OTK-A z 2006 r., Nr 5, poz. 53). W związku z cytowanym orzeczeniem konieczne jest podsumowanie, że regulacje ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w kwestii kosztów egzekucyjnych są kompleksowe. Sposób określania kosztów w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym mieści się w granicach uprawnień ustawodawcy, jednocześnie ustawodawca nie jest związany w tym zakresie żadnymi dyrektywami co do wyboru sposobu ich określenia. Zawarte w powołanej ustawie rozwiązania, określające wysokość kosztów tego postępowania w oderwaniu od efektywności prowadzonej egzekucji, nie są sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP) ani z zasadą równości (art.32 ust. 1 Konstytucji RP.). Na marginesie tylko warto wspomnieć, że na temat wysokości kosztów i sposobu ich ustalania (w postępowaniu cywilnym) wypowiadał się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 17 maja 2005 r. w sprawie P 6/04. Stwierdził w nim m.in., że nie neguje prawa ustawodawcy do "oderwania" wszelkich należności komorników od nakładu ich pracy i skuteczności dokonywania egzekucji. Powyższe stanowisko Trybunału Konstytucyjnego pozwala wyprowadzić wniosek, że sposób określania kosztów w postępowaniu egzekucyjnym, w tym także w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, mieści się w granicach uprawnień ustawodawcy i nie jest niezgodny z Konstytucją RP. W ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ustawodawca przyjął zasadę, że koszty tego postępowania nie mają związku z efektywnością postępowania. Obciążają zobowiązanego już w momencie, gdy swoim zachowaniem polegającym na uchylaniu się od obowiązków, doprowadził do konieczności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (doręczenie odpisu tytułu wykonawczego). Tym samym ustawodawca na zobowiązanego przerzucił ryzyko ponoszenia wszelkich kosztów powstałych w toku postępowania egzekucyjnego, niezależnie od efektywności tego postępowania i wydatków organu egzekucyjnego z tym postępowaniem związanych. Należy podkreślić, że stosunku do podatników, którzy realizują swoje obowiązki w terminie, nie może być wszczęte postępowanie egzekucyjne, tym samym nie narażają się oni na koszty wynikające z postępowania egzekucyjnego. Koszty postępowania egzekucyjnego ponoszą tylko ci podatnicy, którzy uchylają się od obowiązków i swoim zachowaniem doprowadzają do wszczęcia tego postępowania. Odrębną kwestią, niemożliwą do rozstrzygnięcia bez odpowiedniej inicjatywy ustawodawczej, rodzącą się na gruncie rozpoznawanej sprawy, jest ocena racjonalności i adekwatności kwestionowanych w skardze przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne nie wymaga od organów podejmowania żadnych skomplikowanych czynności (bo np. sprowadza się do dwóch czynności – zajęcia rachunku bankowego oraz doręczenia zawiadomienia o zajęciu rachunku i odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu), może budzić uzasadnione wątpliwości Podatnika. Niemniej jednak, w ocenie Sądu, ze względu na powołane wyżej wyroki Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, badanie tej kwestii w sprawie niniejszej jest zbędne. Podsumowując należy stwierdzić, iż ustawodawca nie powiązał kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji z jego efektywnością ani realnymi nakładami pracy organu egzekucyjnego. Zrozumiałe są wątpliwości Skarżącego, gdyż w jego wypadku koszty te są bardzo wysokie. Jednakże stanowisko organów w sprawie, zarówno co do sposobu wyliczenia kosztów postępowania, jak i co do wysokości, ma oparcie w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Póki przepisy te obowiązują w powoływanym brzmieniu, czynności organów muszą zostać uznane za prawidłowe. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Stan faktyczny w niniejszej sprawie nie jest między stronami sporny. Zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a. koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, bowiem w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzą przesłanki, które obciążałyby odpowiedzialnością za koszty egzekucji wierzyciela lub organ egzekucyjny. W ocenie Sądu koszty postępowania egzekucyjnego zostały naliczone w sposób prawidłowy, w oparciu o trafnie powołane w postanowieniu przepisy. W zaskarżonym postanowieniu organ należycie i wyczerpująco wyraził swoje stanowisko w sprawie, stosując właściwe przepisy. Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę uznając ją za bezzasadną.