III SA/Wa 1143/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za lipiec 2014r. na poczet zaległości podatkowych w tym podatku za listopad 2013 r. postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie M.B. (zwana dalej: "Skarżącą") wystąpiła w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, w związku z zamierzonym przez nią wniesieniem skargi kasacyjnej od wyroku tut. Sądu z dnia 8 marca 2016 r. Uzasadniając przedmiotowy wniosek Skarżąca wskazała, że obecnie nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, gdyż nie posiada żadnego dochodu ani oszczędności. Z informacji przekazanych przez Skarżącą wynika, że stan jej obecnych oszczędności wynosi mniej niż 80 zł, co nie wystarcza nawet na wniesienie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Skarżąca od początku roku uzyskała przychód z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej w wysokości 3.100 zł, który nie pozwala jej na pokrycie podstawowych wydatków na utrzymanie wynoszących 3.339,19 zł miesięcznie. Z tego względu Skarżąca pokrywała w 2016 r. wydatki na swoje bieżące utrzymanie z oszczędności oraz pożyczek. Skarżąca podniosła również, że w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1144/15 Dyrektor Izby Skarbowej nie zwrócił jej kosztów postępowania w wysokości 100 zł. Nie otrzymała ona również zwrotu podatku za 2015 r. w wysokości 1.070 zł. Skarżąca oświadczyła ponadto, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Posiada polisy na życie na łączną kwotę 30.000 zł oraz akcje i udziały o wartości 125.000 zł. Posiada ponadto spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o pow. 50,16 m² i wartości ok. 450.000 zł oraz samochód osobowy marki [...] , rok prod. 2005. Do przedmiotowego wniosku Skarżąca załączyła swoje zeznania podatkowe za 2014 r. i 2015 r., wyciąg z rachunku bankowego oraz deklaracje VAT-7. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 23 czerwca 2016 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł oraz opłacić wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w celu wniesienia skargi kasacyjnej. W piśmie z dnia 18 lipca 2016 r. stanowiącym sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego Skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu pominięcie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia zasadności jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu przedmiotowego sprzeciwu Skarżąca wskazała, że referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu pominął fakt, iż jej przychód uzyskany w 2016 roku nie pozwala nawet na pokrycie bieżących kosztów utrzymania. Skarżąca wyjaśniła również, że tak niska wysokość przychodu z prowadzonej działalności gospodarczej spowodowana jest utratą klientów, wynikającą z faktu, iż działali oni na jej szkodę. Ponadto odnosząc się do kwestii zakupu szafki i lampy, do której nawiązał referendarz sądowy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, Skarżąca wskazała, że są to przedmioty, które były jej niezbędne w codziennym życiu i prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca stwierdziła też, że posiadany przez siebie samochód osobowy wykorzystuje na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej i z tego względu nie może go sprzedać. Posiadane mieszkanie służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych Skarżącej. Natomiast posiadane polisy ubezpieczeniowe, akcje i udziały stanowią zabezpieczenie Skarżącej w razie wypadku i na życie i nie może ona obecnie ich sprzedać. Skarżąca przedstawiła również w uzasadnieniu sprzeciwu kalkulację kosztów jej utrzymania oraz kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, wskazując że gdyby referendarz sądowy sporządził w zaskarżonym postanowieniu taką kalkulację, to mógłby dokonać prawidłowej oceny jej sytuacji materialnej. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu zażalenia skarżącej wniesionego na powyższe postanowienie WSA postanowieniem z dnia 10 listopada 2016 r. , sygn.. akt I FZ 306/16, uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał WSA do ponownego rozpoznania. NSA wskazał, że w sprawie niedostatecznie została wyjaśniona kwestia związana z możliwością spieniężenia przez Skarżącą posiadanych przez nią udziałów. Wykonując zalecenia NSA, na podstawie zarządzenia z dnia 24 listopada 2016r. wezwano Skarżącą do wskazania – w terminie 7 dni – okoliczności przemawiających za stanowiskiem Skarżącej o istnieniu obiektywnej przeszkody umożliwiającej dokonanie sprzedaży posiadanych przez nią udziałów, akcji i polisy na życie. Skarżąca odpowiadając na powyższe wezwanie wyjaśniła, że umowa na nabycie akcji , udziałów oraz polis a także ich zbycie miała charakter tymczasowy, tj. pierwszy termin upływał 2 grudnia 2016 r., w związku z czym zostały one zbyte przez Skarżącą na początku grudnia 2016 r. Skarżąca wyjaśniła, że przychody z ich zbycia zostały przeznaczone na spłatę pożyczek oraz kosztów remontu mieszkania. Skarżąca wyjaśniła ponadto, że jej sytuacja materialna uległa pogorszeniu w związku z czym przedstawiła aktualne oświadczenie majątkowe oraz deklaracje podatkowe i wyciągi z rachunków bankowych za okres od maja do listopada 2016 r. W związku z oświadczeniem Skarżącej o pogorszeniu jej sytuacji majątkowej, Sąd przy piśmie z dnia 10 stycznia 2017 r. wezwał Skarżącą do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego oraz dochodów. Odpowiadając na powyższe wezwanie Skarżąca poinformowała, że nie posiada dokumentów potwierdzających wysokość środków uzyskanych ze zbycia akcji, udziałów i polis, a ponadto wyjaśniła, że zostały one zbyte ze stratą. Skarżąca przedstawiła ponadto wyciągi z rachunku bankowego oraz wydruk z konta bankowego z dnia 8 listopada 2016 r. potwierdzającego wysokość darowizny otrzymanej przez Skarżącą od siostry. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a.", w brzmieniu które zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015r., poz. 658) znajduje zastosowanie w odniesieniu do postępowań sądowych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Skarżąca wniosła w niniejszej sprawie o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, tj. w zakresie całkowitym. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, w tym ustanowienia pełnomocnika, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. W ocenie Sądu, Skarżąca nie wykazała w niniejszej sprawie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca, pomimo uzyskiwania obecnie niskich przychodów z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, posiada bowiem chociażby akcje i udziały o wartości [...] zł. Skarżąca wskazywała, że w 2016 r. pokrywała koszty jej bieżącego utrzymania oraz prowadzonej działalności gospodarczej z tychże właśnie oszczędności. W ocenie Sądu, wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą pokrywane przez Skarżącą z posiadanych oszczędności nie mogą mieć pierwszeństwa przed wydatkami związanymi z kosztami wszczętego przez nią postępowania sądowego. Skarżąca winna pokryć obie te kategorie wydatków w pierwszej kolejności z posiadanych oszczędności. Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). W ocenie Sądu, już sam fakt zbycia przez Skarżącą akcji i udziałów o wartości [...] zł nakazuje uznać, że Skarżąca miała możliwość pokrycia kosztów związanych z uiszczeniem wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Odnosi się to również do kosztu wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w celu wniesienia skargi kasacyjnej. Ponadto, jak wynika z oświadczenia Skarżącej w listopadzie 2016 r. uzyskała środki finansowe od siostry w wysokości 26.438,94 zł. Odnosząc się do oświadczeń Skarżącej, iż środki uzyskane ze zbycia akcji udziałów i polis zostały przeznaczone na konieczny remont mieszkania, a środki uzyskane od siostry na zakup okien połaciowych, zauważyć należy, że przeznaczenie posiadanych przez Skarżącą środków pieniężnych na powyższe cele nie mogło korzystać z pierwszeństwa w stosunku do kosztów postępowania jakie musi ona ponieść w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, nie ma powodów, dla których posiadane oszczędności nie mogły zostać wykorzystane także na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Koszty te nie mogą być bowiem stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej jest w takiej sytuacji pochopne przerzucenie ciężaru poniesienia kosztów ze skarżącej na Budżet Państwa, tym samym ogół obywateli Ponadto podkreślić należy, że Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako aktywny przedsiębiorca. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17 grudnia 2014 r. (I FZ 459/14) w takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. W ocenie Sądu, Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł oraz opłacić wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w celu wniesienia skargi kasacyjnej. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.