III SA/Wa 1149/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Asesor WSA Maciej Kurasz,, Protokolant Alicja Bogusz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2008 r. sprawy ze skargi R.W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości R. W. w związku uregulowaniem zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za 2001r. w wysokości 58.771,68 zł, którą zmuszony był w znacznej części pożyczyć od rodziny, zwrócił się 21 czerwca 2007r. m.in. z wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wskazał, że osłabienie koniunktury na rynku doprowadziło do likwidacji prowadzonej działalności. Wyjaśnił, że nie jest zatrudniony i utrzymuje się z prowadzonego przez żonę małego sklepu z obuwiem z O., w którym jest zarejestrowany jako osoba współpracująca. Swoją sytuację rodzinną określił jako dramatyczną. Dom, w którym mieszka wraz dwójką uczących się dzieci wystawiono na licytację u komornika sądowego. Jedyne źródło utrzymania stanowi więc sklep, a pożyczone pieniądze na uregulowanie składek muszą być zwrócone. Z banku nie uzyska żadnej pożyczki. Nie spodziewa się więc, aby jego sytuacja materialna uległa polepszeniu. Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. postanowieniem z [...] sierpnia 2007r. na podstawie art. 19 § 4 i art. 64e ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej powoływana "u.p.e.a.") odmówił stronie umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 1.930,80 zł, powstałych w wyniku zajęcia wynagrodzenia za pracę na podstawie tytułów wykonawczych z [...] grudnia 2003r., o nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]. W uzasadnieniu wskazał, iż nie dopatrzył się spełnienia żadnego z warunków, który stanowiłby przesłankę umorzenia kosztów egzekucyjnych (art. 64 e § 2 u.p.e.a.). Za odmową umorzenia kosztów egzekucyjnych przemawia wpłacenie przez dłużnika 7 czerwca 2007r. na poczet zaległości z tytułu składek dużej sumy. Zdaniem organu strona została zgłoszona przez małżonkę do ubezpieczeń społecznych jako osoba współpracująca i z tego tytułu czerpie dochody. Jest również właścicielem dwóch nieruchomości. Dyrektor stwierdził, że naprawienie szkody przez dokonanie wpłaty wynikającej z wyroku sądu, nie zwalnia płatnika z uregulowania całości zadłużenia z tytułu składek wraz z należnościami pochodnymi. W sprawie nie można też stwierdzić nieściągalności dochodzonego obowiązku. Płatnik nie wykazał ponadto, aby uregulowanie kosztów egzekucyjnych spowodowało znaczny uszczerbek na sytuacji finansowej jego i rodziny. Strona w zażaleniu z 20 września 2007r. wniosła o uchylenie ww. postanowienia i umorzenie kosztów egzekucyjnych. W jej ocenie naprawienie szkody, którą poniósł ZUS i dokonanie wpłat powinno być okolicznością przemawiającą za umorzeniem kosztów egzekucyjnych. Poniesienie tego wydatku 12 i 14 czerwca 2007r., a nie jak twierdzi organ 7 czerwca 2007r., wpłynęło na sytuację finansową strony. Działalność żony przynosi bardzo małe dochody, wystarczające ledwie na utrzymanie rodziny. Strona nie czerpie dochodu z tej działalności i nie składa rozliczeń. Z załączonych dokumentów wynika, że dochód roczny małżonki za 2006r. (PIT-36), po opodatkowaniu wyniósł 3131 zł. Wspólnie z żoną posiada jedną nieruchomość, zajętą przez komornika sądowego i przeznaczoną w niedługim czasie do licytacji. Zachodzą więc okoliczności świadczące o nieściągalności kosztów egzekucyjnych - przesłanka z art. 64e u.p.e.a., na dowód czego strona dołączyła kserokopię zaświadczenia o dokonaniu wpisu do rejestru dłużników niewypłacanych. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z [...] grudnia 2008r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, w podstawie prawnej wskazując art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako "k.p.a.") oraz art. 18 i art. 64 e § 1 i 2 u.p.e.a. W uzasadnieniu wyjaśnił, że skierowanie dochodzenia zaległości na drogę postępowania egzekucyjnego generuje koszty egzekucyjne, które na równi z należnością główną i odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie podlegają egzekucji. Przepisy u.p.e.a. zasadniczo nakładają na zobowiązanego ciężar poniesienia kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania, przewidują również możliwość udzielenia ulg w zakresie ich zapłaty. Zobowiązany bowiem uprawniony jest przy spełnieniu określonych warunków do wnioskowania o umorzenie kosztów egzekucyjnych (art. 64e u.p.e.a.) lub o rozłożenie ich na raty (art. 64f u.p.e.a.). Z art. 64e § 1 u.p.e.a. wynika fakultatywność orzeczenia przez organ egzekucyjny w przedmiocie umorzenia kosztów. Świadczy o tym użycie słowa "może". Nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje organ egzekucyjny, który ma uprawnienie do odstąpienia od dochodzenia kosztów od zobowiązanego w całości lub części, jednakże nie jest do takiej decyzji zobligowany. Odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki do ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Organ powinien jednak, celem właściwego rozstrzygnięcia danego przypadku, kierować się treścią art. 7 i art. 77 k.p.a., a zatem w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy sprawy, rozważając wszelkie aspekty sprawy. Zdaniem organu dokonanie przez stronę wpłaty na poczet zaległości w składkach w wysokości 58.771,68 zł., w wykonaniu wyroku Sądu Rejonowego z 7 czerwca 2005r. sygn. akt V K 500/04 nie stanowi argumentu przemawiającego za orzeczeniem zgodnie z wolą wnioskodawcy. Zadośćuczynienie udało się wyegzekwować dopiero wyrokiem sądowym. Zdaniem organu koszty egzekucyjne w wysokości 1.930,80 zł w zestawienie z dokonaną przez stronę wpłatą -58.771,68zł nie stanowią znaczącej wielkości, tym bardziej, że do zapłaty doszło tuż przed złożeniem wniosku o umorzenie kosztów. Nie może być zatem mowy o nieściągalności obowiązku. Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko organu pierwszej instancji, że osoba zgłoszona jako współpracownik żony prowadzącej działalność może z tego tytułu czerpać dochody. Jest również właścicielem nieruchomości. Strona nie wykazała więc, że zapłata kosztów egzekucyjnych wpłynie na znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, powodując znaczny uszczerbek finansowy. Organ odwoławczy wyjaśnił także, że koszty egzekucyjne powstały w związku z niewywiązaniem się przez stronę z obowiązków na nim ciążących, jako płatnika składek, tym samym nie jest możliwe przerzucenie skutków własnej nierzetelności na budżet Państwa. Powodowałoby to dalece uprzywilejowanie położenia strony względem innych podmiotów, które nie godząc w przepisy prawa, wywiązują się z zobowiązań podatkowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 kwietnia 2008r. strona wniosła o uchylenie ww. postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W., podkreślając, że nie kwestionuje uznania administracyjnego co do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Stwierdziła jednak, że prawo organu do umorzenia kosztów nie może być zrównane z dowolnością przy podejmowaniu decyzji w tym zakresie. Spłacenie należności podstawowej nie jest równoznaczne z wypłacalnością dłużnika. Uregulowanie blisko 60.000 zł stało się możliwe wyłącznie dzięki pomocy rodziny, a skromne dochody małżonki skarżącego z pewnością nie starczyłyby na pokrycie nawet niewielkiej części zadłużenia. Dysproporcja wynikająca z realnych możliwości finansowych skarżącego i uregulowanie ww. zobowiązania, przesądza o rzeczywistym i znacznym uszczerbku majątkowym oraz związanym z tym pogorszeniem się sytuacji życiowej jego i rodziny. Strona zakwestionowała ponadto zasadność powołania przez organ odwoławczy okoliczności posiadania nieruchomości, która jest obciążona licznymi zajęciami egzekucyjnymi, co wyklucza walor majątkowy jako przesłanki odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych. Dyrektor Izby Skarbowej w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim bądź do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1, 2 P.p.s.a.). Na wstępie Sąd stwierdza, że wprawdzie prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu o potrzebie należytego zastosowania w sprawie dotyczącej umorzenia kosztów egzekucyjnych dyspozycji art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., nie mniej jednak akta sprawy świadczą o tym, że nie przestrzegał on tego przepisu w sposób prawidłowy, w szczególności w kontekście rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy z uwagi na przesłanki wskazane w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. Sąd podziela stanowisko organu, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Tym samym możliwe jest zarówno umorzenie, jak i odmowa umorzenia tychże kosztów w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki do umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Powyższe nie zwalnia jednak organu od dokonania ocen, które odpowiadałyby zasadom logicznego rozumowania i były do zaakceptowania w świetle akt sprawy. Konieczne jest zatem w sprawie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych na wniosek strony dokonanie ocen odpowiadających treści art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., mieszczących się w swobodnej a nie dowolnej ocenie dowodów, przy jednoczesnym rozważaniu całego materiału dowodowego. Zdaniem Sądu błędne jest stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w W., zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie mamy do czynienia z "nieściągalnością obowiązku" w związku z tym, że przed złożeniem wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych strona uiściła kwotę ok. 60.000zł. Po pierwsze dlatego, że w kontekście przesłanki stwierdzenia nieściągalności obowiązku dochodzonego od zobowiązanego, wskazanej w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., należałoby się zastanowić nad rozważeniem okoliczności podnoszonej przez stronę – umieszczenie jej w rejestrze dłużników niewypłacalnych, jak również faktycznej możliwości zaspokojenia egzekucyjnego z posiadanych przez nią składników majątkowych oraz możliwościach finansowych (uzyskiwania dochodów). Organ w tym zakresie stwierdził jedynie, że strona może czerpać dochody oraz podniósł, że posiada nieruchomość. Sam fakt możliwości czerpanie przez stronę dochodów nie oznacza, że strona dochody takie osiąga, jak również, że dochody przez nią osiągane pozwalają na egzekwowanie należności w postaci kosztów egzekucyjnych, a tylko wówczas możliwe byłoby stwierdzenie ściągalności bądź nieściągalności obowiązku. Zdaniem Sądu szerszej analizy wymagała również kwestia posiadania przez stronę nieruchomości, z której możliwe jest wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych. W tym kontekście organ egzekucyjny nie odniósł się do stwierdzenia strony skarżącej o zajęciu komorniczym tejże nieruchomości, co z punktu widzenia wyżej wskazanej przesłanki nieściągalności ma również znaczenie. W tym zakresie nie można również mówić o należytym wypełnieniu dyspozycji art. 77 § 1 k.p.a. – rozważenia całego materiału dowodowego sprawy. Rację ma strona twierdząc w skardze, że niewystarczające jest stwierdzenie posiadania przez stronę nieruchomość, konieczna jest ocena czy nieruchomość ta ma walor majątkowy, uzasadniający stwierdzenie przesłanki nieściągalności obowiązku, o którego umorzenie strona występuje. Powyższe wskazuje, że organ odwoławczy w sposób należyty nie rozważył materiału dowodowego sprawy, jak również nie ocenił go z punku jednej w przesłanek, o których mowa w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., czego zaakceptować niemożna z uwagi na treść art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z lit. a) P.p.s.a. Sąd stwierdza ponadto, że jakkolwiek prawidłowe jest stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w W., że rolą strony jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, to ocena czy przesłanka ta wystąpiła, czy też nie należy do organu. W tym zakresie organ odwoławczy winien kierować się zarówno logicznym rozumowania, jak również doświadczeniem życiowym. Zdaniem Sądu dla oceny wystąpienia wyżej opisanej przesłanki niewystarczające jest stwierdzenie przez Dyrektora Izby Skarbowej, że strona we wniosku o umorzenie mówi o trudnej sytuacji rodziny, a w zażaleniu o nieściągalności obowiązku. Zdaniem Sądu strona podczas toczącego się postępowania usiłowała wykazać, że pożyczenie znacznych środków od rodziny wskazuje na jej trudną sytuację finansową, która uniemożliwia zapłatę należnych kosztów egzekucyjnych, zestawiając tą okoliczność z brakiem dochodów. Organ powinien zatem ocenić czy ww. stwierdzenia są logiczne, zgodne z doświadczeniem życiowym oraz czy wypełniają przesłankę z art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. – wykazania, że zobowiązany nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. W zaskarżonym postanowieniu oceny tej zabrakło. Zdaniem Sądu organ z punktu widzenia powyższej przesłanki winien również ocenić nieosiąganie przez stronę dochodów. Sąd w tym miejscu stwierdza, że dopiero po dokonaniu powyższych ocen możliwe było podjęcie rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia, bądź nie kosztów egzekucyjnych. Tym samym nie można uznać, że organ w sposób prawidłowy zastosował uznanie administracyjne, o którym pisze w zaskarżonym postanowieniu, wynikające z art. 64 e § 2 pkt 1 u.p.e.a. Zdaniem Sądu przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy należało również rozważyć przesłanki wynikającej z art. 64 e § 2 pkt 2 u.p.e.a. w szerszym kontekście niż podnoszona przez organ odwoławczy – okoliczności powstania kosztów egzekucyjnych (niewywiązywanie się przez stronę w terminie z ciążących na niej zobowiązaniach). W orzecznictwie sądowym wielokrotnie podkreślano, że ważny interes publiczny należy badać również jako dyrektywę nakazująca mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego ogółu mieszkańców oraz konieczność korzystania przez stronę w okresie późniejszym z pomocy państwa (por. np. wyroki NSA z: 31 października 2001r., sygn. akt III SA 660/99, 22 kwietnia 1999r., sygn. akt SA/Sz 850/98). Sąd mając powyższe na względzie uznał, że zasadne było uwzględnienie skargi na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. Orzeczenie z punktu drugiego sentencji ma uzasadnienie w dyspozycji art. 152 P.p.s.a. Sąd nie wydał postanowienia o kosztach, gdyż strona nie wniosła żądania w tym zakresie.