III SA/Wa 115/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Płusa, Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2006 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] października 2005 r., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. K., utrzymał w mocy decyzję własną z [...] sierpnia 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] sierpnia 2005 r., odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 28.537,60 zł w tym na: ubezpieczenia społeczne za listopad 1998 r. w kwocie 161,30 zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie 289,50 zł, ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia 1999 r. do kwietnia 2001 r. w kwocie 9.843,18 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 1999 r. do kwietnia 2001 r. w kwocie 1.880,32 zł, Fundusz Pracy za okres od stycznia 1999 r. do kwietnia 2001 r. w kwocie 706,40 zł oraz odsetek z zwłokę naliczonych na dzień 17 maja 2005 r. w kwocie 15.656,90 zł. W uzasadnieniu organ przedstawił swoje ustalenia będące wynikiem prowadzonego postępowania stwierdzając, że zobowiązana prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 1 września 1998 r. do 24 kwietnia 2001 r., na jej koncie figuruje zaległość za okres: listopad 1998 r., od stycznia 1999 r. do kwietnia 2001r. Ponadto S. K. aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej i pobiera świadczenie przedemerytalne w kwocie 864,85 zł netto. Zobowiązana pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem, który jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Państwu K., pomocy finansowej udziela dorosły syn prowadzący odrębne gospodarstwo domowe. Lokal zamieszkiwany przez zobowiązaną i jej męża jest mieszkaniem spółdzielczym. Zobowiązana nie posiada zaległości podatkowych, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, a przedłożona przez nią dokumentacja medyczna wskazuje na problemy zdrowotne oraz konieczność dalszego leczenia. Z przedstawionej przez zobowiązaną umowy sprzedaży wynika, iż małżonkowie K., 13 czerwca 2005 r. sprzedali przysługujące im prawo wieczystego użytkowania działki o powierzchni 19 m- wraz z własnością posadowionego na niej garażu, udział wynoszący 2/500 części w użytkowaniu wieczystym działki o powierzchni 9158 m- oraz wzniesione na tej działce urządzenia stanowiące drogę dojazdową, uzyskując łączną kwotę 12.000 zł. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na art. 28 ust. 2, 3 i 3a art. 29 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), zwaną dalej u.s.u.s. i stwierdził, iż w ocenie organu nie zachodzą przesłanki umorzenia należności. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie mogą być umorzone w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy, z zastrzeżeniem ust. 3a, gdy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes strony. Zgodnie zaś z art. 32 tej ustawy do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w zakresie m.in. ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne. Podniesiono, iż w sprawie wzięto pod uwagę zarówno argumenty powołane przez stronę, tj. wysokość świadczenia emerytalnego, problemy zdrowotne i związane z tym wydatki jak i okoliczność, że w dniu złożenia wniosku o umorzenie należności, wnioskodawczyni nie dysponowała jeszcze dochodem w kwocie 12.000 zł uzyskanym ze sprzedaży prawa wieczystego użytkowania gruntu wraz z własnością garażu oraz udziału w użytkowaniu wieczystym oraz współwłasności urządzeń stanowiących drogę dojazdową do nieruchomości. W stosunku do zobowiązanej brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma możliwość dochodzenia należności w trybie przymusowego dochodzenia egzekucyjnego wyznaczonego przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 z późn. zm.). Organ podniósł również, iż biorąc pod uwagę aktualną sytuację finansową zobowiązanej, jednorazowa wpłata całej należności przekracza jej aktualne możliwości płatnicze. Organ wskazał, że zobowiązana ma możliwość stopniowej spłaty zadłużenia w systemie ratalnym, dostosowanym do jej możliwości płatniczych. Podkreślono ponadto, że strona korzystająca z tej ulgi uzyskuje korzyść w postaci wstrzymania biegu odsetek za zwłokę. Zgodnie bowiem z art. 29 ust. 2 u.s.u.s. od składek rozłożonych na raty nie nalicza się odsetek za zwłokę począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. K. podniosła, swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną. Stwierdziła, że choruje na nadciśnienie, niedotlenienie mózgu oraz zaawansowane zwyrodnienie stawów kolanowych, co powoduje trudności w poruszaniu się. Podniosła, iż po dokonaniu opłat i zakupie leków, niewiele pozostaje jej na utrzymanie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując sprawę ponownie powołał argumentację, która wcześniej stanowiła treść decyzji pierwszoinstancyjnej ponadto stwierdzając, że mąż wnioskodawczyni - B. K. posiada samochód marki Citroen BX 16, rok produkcji 1998, a uzyskany dochód w kwocie 12.000 zł - zgodnie z wyjaśnieniami skarżącej -przeznaczony został na pokrycie pożyczki zaciągniętej u szwagierki. Organ stwierdził, iż w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy nie stwierdzono przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślono również, że składki na ubezpieczenie społeczne mają charakter należności publicznoprawnych i dlatego Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobligowany jest do zachowania szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. K. podniosła swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną, wskazując argumenty wcześniej stanowiące treść odwołania od decyzji organu pierwszej instancji i wniosła "o umorzenie zaległości". Wyjaśniła, iż samochód marki Citroen Bx 16 wyprodukowany został w 1988 r., a nie w 1998 r. jak podano w decyzji. Samochód jest niezbędny skarżącej do przemieszczania się z powodu choroby. Skarżąca wyjaśniła, że jej obecna sytuacja materialna uległa pogorszeniu, bowiem otrzymała pismo odmawiające przyznania prawa do emerytury z dniem 1 grudnia 2005 r., zaś ze sprzedaży samochodu może otrzymać 1000-1200 zł. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko zawarte w skarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu podano, iż skarga jest nieuzasadniona i brak jest podstaw prawnych do uchylenia zaskarżonej decyzji ze względu na jej uznaniowy charakter. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu zaskarżonego aktu. Istotą sprawy jest odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W sprawie ustalono, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 1 września 1998 r. do 24 kwietnia 2001 r. w zakresie handlu artykułami spożywczymi. Artykuł 28 ust. 1 u.s.u.s. stanowi, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis ten wylicza kolejno przypadki, w których należności z tytułu składek mogą być umarzane. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy : 1 ) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm.), 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Prawidłowa jest ocena prawna i faktyczna zawarta w decyzjach Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że w przypadku strony skarżącej nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma bowiem możliwość dochodzenia należności w trybie postępowania egzekucyjnego - strona skarżąca posiada bowiem stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego. Sąd podkreśla, że oceniał sytuację faktyczną strony skarżącej na dzień wydawania decyzji. Podniesiony w skardze zarzut, że z dniem 1 grudnia 2005 r. stronie skarżącej odmówiono prawa do emerytury może być przedmiotem kolejnego wniosku o umorzenie zaległości. Orzekający w dniu 31 października 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł przy orzekaniu uwzględnić decyzji odmawiającej prawa do emerytury. Sąd przyjął za prawidłowe ustalenia poczynione przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z których wynika, że S. K. w 2004 r. uzyskała dochód w wysokości 11.296,10 zł, że nie korzysta z pomocy społecznej oraz że w 2005 r. małżonkowie K. uzyskali dochód w kwocie 12.000 zł ze sprzedaży nieruchomości. Mąż strony skarżącej jest osobą bezrobotną. Strona korzysta z pomocy finansowej syna. Zaświadczenia lekarskie potwierdzają, że strona skarżąca leczy się i niewątpliwie ponosi w związku z tym wydatki. Prawidłowe jest zatem stanowisko organów, że sytuacja finansowa strony nie jest łatwa i że strona skarżąca nie posiada możliwości jednorazowego uiszczenia całości zadłużenia. Dlatego też prawidłowo pouczono stronę, że może podjąć próbę stopniowej spłaty wskazanych zaległości i zawrzeć umowę ratalną. Dłużniczka spłacając zadłużenie zgodnie z warunkami umowy uzyskuje korzyść polegającą na wstrzymaniu biegu odsetek za zwłokę. Organ rozpatrujący wniosek strony w zakresie udzielenia wskazanej ulgi bierze pod uwagę możliwości finansowe dłużnika, co umożliwia określenie kwoty raty na poziomie gwarantującym systematyczną spłatę. Sąd wyjaśnia stronie skarżącej, że art. 28 ust. 2 ustawy daje organowi możliwość wydania decyzji uznaniowej dotyczącej umorzenia lub odmowy umorzenia należności z tytułu składek. A zatem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie tegoż artykułu i w odniesieniu do zebranego materiału w sprawie mógł według swego uznania podjąć decyzję w sprawie. Podnieść przy tym należy, że decyzja taka, jako akt władztwa administracyjnego nie może oznaczać dowolności działania organów administracji publicznej. Musi być również tak sporządzona, by była zrozumiała dla jej adresata. Wydane decyzje spełniają powyższe wymagania. Należy też wyjaśnić, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego z jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekając na podstawie przepisów cytowanego wyżej rozporządzenia zobligowany jest również do uwzględniania przesłanek uzasadniających umorzenie i do jednoczesnego wzięcia pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Prawidłowe jest stanowisko Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że ważny interes osoby zobowiązanej musi być w każdym przypadku konfrontowany z interesem ogólnospołecznym, biorąc pod uwagę przeznaczenie składek na ubezpieczenia społeczne czy ubezpieczenia zdrowotne. Składki na ubezpieczenia społeczne mają charakter należności publicznoprawnych i dlatego Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobligowany jest do zachowania szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Wyjaśnić również należy, że sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej w podejmowaniu decyzji, natomiast rozpoznając skargi, między innymi na decyzje administracyjne, badają czy odpowiadają one prawu i czy organ administracji publicznej, prowadząc postępowanie nie naruszył obowiązujących zasad procedury. Już chociażby z tego względu skarga nie mogła zostać uwzględniona skoro strona żądała rozstrzygnięcia merytorycznego - umorzenia zadłużenia. Jednakże stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwaną dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, badając sprawę, wychodzi poza granice skargi wyznaczone przez zawarte w niej konkretne zarzuty, nie przekraczając jednocześnie granic rozpoznania określonych w art. 1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: uchyla ten akt w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem na podstawie powołanych przepisów, Sąd zbadał prawidłowość toczącego się postępowania administracyjnego oraz legalność wydanych na jego podstawie decyzji i nie stwierdził naruszenia prawa. Sąd stwierdza, iż organ prawidłowo zebrał materiał dowodowy w sprawie i na tej podstawie ustalił sytuację materialną i rodzinną strony. Skarżąca natomiast - jak wynika z materiału aktowego sprawy - miała możliwość, na podstawie art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) wzięcia czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a także miała możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji, co potwierdziła podpisując oświadczenie w tym zakresie, 3 sierpnia 2005 r. Wydane decyzje, aczkolwiek zdaniem skarżącej krzywdzące, zawierały wszystkie wymagane przepisem art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. elementy, a uzasadnienie odniosło się do ustaleń faktycznych i prawnych. Na wynik rozpoznawanej sprawy nie miała wpływu oczywista pomyłka dotycząca roku produkcji posiadanego samochodu, ani też decyzja odmawiająca prawa do emerytury , bowiem jest to nowy dowód, który pojawił się po wydaniu decyzji będących przedmiotem rozpoznania przez Sąd. Nowe dowody mogą być natomiast podnoszone przez stronę w nowym postępowaniu, zarówno w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności jak i postępowaniu w trybie umowy ratalnej. Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja posiadała wady skutkujące jej uchyleniem, bowiem została wydana zgodnie z przepisami, będącymi jej podstawą jak też po ustaleniu całokształtu materiału dowodowego. Należy też wyjaśnić stronie skarżącej, że umorzenie należności z tytułu składek nie rodzi tylko i wyłącznie korzystne skutki dla zobowiązanego, który jest zwolniony z zapłaty określonej kwoty, ale i skutki niekorzystne. Okres działalności zarobkowej, za który nie opłacono składek pomniejsza tzw. "staż ubezpieczeniowy", warunkujący prawo i wysokość świadczeń z tytułu niezdolności do pracy i dożycia wieku emerytalnego. Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zatem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych miał podstawy, by odmówić umorzenia należności. Z tego względu, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.