III SA/Wa 115/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, Sędziowie Sędzia WSA Maciej Kurasz (sprawozdawca), Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Protokolant Ewa Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie uchylające czynności egzekucyjne oddala skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: "Dyrektor Izby Skarbowej"), działając na podstawie art. 134 w zw. z 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 , poz. 1071 ze zm. – dalej: "K.p.a.") oraz art. 18 i art. 58 § 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. (dalej: "Naczelnik Urzędu Skarbowego") z dnia [...] września 2009 r. w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych. Z akt spawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne w stosunku do J. Z. (dalej: "Skarżący") na podstawie własnego tytułu wykonawczego o nr [...] z dnia [...] lipca 2009 r. W tytule wykonawczym wskazano jako rodzaj należności podatek od towarów i usług w kwocie należności głównej 53739,00 zł za marzec 2009 r. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny skierował zawiadomienie z dnia [...] lipca 2009 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem do Banku P., celem zajęcia rachunku bankowego należącego do dłużnika. Powyższe zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono Skarżącemu za pośrednictwem poczty w dniu 10 sierpnia 2009 r., tego samego dnia zawiadomienie doręczono do centrali banku. W odpowiedzi na powyższe Bank P. pismem z dnia 18 sierpnia 2009 r. poinformował, że na rachunku bankowym prowadzonym na rzecz Skarżącego brak jest środków umożliwiających zrealizowanie przedmiotowego zajęcia. W dniu 20 sierpnia 2008 r. pismem z dnia 17 sierpnia 2009 r. Skarżący złożył wniosek o odblokowanie konta zajętego w banku. Wniosek został umotywowany toczącym się postępowaniem w sprawie rozłożenia na raty zadłużenia wymienionego w tytule wykonawczym, oraz zarzutem skierowanym co do słuszności kwoty wskazanej w przedmiotowym tytule wykonawczym. W dniu [...] września 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego w związku z wydaną w dniu [...] września 2009 r. decyzją o rozłożeniu na raty zaległości w podatku od towarów i usług za I kwartał 2009 r. czyli zaległości dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym. Następnie w dniu [...] września 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego po rozpatrzeniu wniosku z dnia 17 sierpnia 2009 r. wydał postanowienie w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych. W uzasadnieniu niniejszego postanowienia organ egzekucyjny podkreślił, że uchylenie dokonanej czynności egzekucyjnej ma charakter wyjątkowy i stanowi doraźną pomoc udzieloną podatnikowi ze względu na jego ważny interes jakim jest płynność finansowa firmy. W w/w postanowieniu poinformowano zobowiązanego również o tym, że uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych nie powoduje umorzenia należnych za nie kosztów egzekucyjnych. Pouczono również Skarżącego o siedmiodniowym terminie do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie. Postanowienie doręczono zobowiązanemu 16 września 2009 r. W dniu 6 października 2009 r. do Urzędu Skarbowego wpłynęło zażalenie Skarżącego z dnia 22 września 2009 r. na postanowienie w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnej (nadane w placówce pocztowej w dniu 24 września 2009 r.), uzupełnione pismem z dnia 28 września 2009 r. (wpływ do urzędu skarbowego w dniu 5 października 2009 r.). W zażaleniu Skarżący wnioskował o umorzenie kosztów egzekucyjnych oraz zakwestionował kwotę należności wskazaną w tytule wykonawczym. Podkreślił, że wnosi zażalenie na nieumorzenie kosztów egzekucyjnych powstałych wskutek wystawienia tytułu egzekucyjnego w sposób nieuzasadniony i na niewłaściwą kwotę. Ponadto według Skarżącego tytuł wykonawczy został wystawiony bezpodstawnie i z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w związku z powyższym według Skarżącego przedmiotowy tytuł wykonawczy nie mógł być realizowany i generować kosztów egzekucyjnych, jakimi ma być obciążony podatnik. Jak wyżej wspomniano Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] września 2009 r. w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych. Wyjaśnił, że zgodnie z dyspozycją przepisu art. 17 § 1 u.p.e.a. rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. Podkreślił, że przedmiotem sprawy jest zażalenie na postanowienie z dnia [...] września 2009 r. w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych wydane w trybie art. 58 §2 i § 3 u.p.e.a., który stanowi że na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym. Postanowienie to doręczono Skarżącemu w dniu 16 września 2009 r. w trybie art. 43 K.p.a. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że przesyłkę odebrał w tym dniu pełnoletni domownik M. Z. Postanowienie zawierało stosowne pouczenie co do możliwości i terminu wniesienia ewentualnego zażalenia. W związku z powyższym Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że zgodnie z dyspozycją wynikającą z art. 17 § 1 u.p.e.a., termin do złożenia środka zaskarżenia liczony w myśl zasad określonych w art. 57 K.p.a., upływał z dniem 23 września 2009 r., tj. siódmego dnia od otrzymania postanowienia. Skarżący zaś przedmiotowe zażalenie wysłał do Urzędu Skarbowego w dniu 24 września 2009 r., co wynika z pieczęci daty nadania umieszczonej na kopercie, w której znajdowało się niniejsze zażalenie, a więc po upływie terminu do jego wniesienia. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał na fakt, że Skarżący w zażaleniu umieścił uwagę w brzmieniu: "zażalenie w powyższej formie przesyłam już teraz ze względu na 7 dniowy termin do jego złożenia, natomiast uzasadnienie (,..)prześlę w terminie do końca września". Oznacza to zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, że Skarżący był świadomy terminu w jakim winien złożyć zażalenie, pomimo tego nie dotrzymał niniejszego terminu. Z uwagi na powyższe, w ocenie organu nawet gdyby zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, w okolicznościach niedochowania określonego ustawą terminu, nie może być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia. Dyrektor Izby Skarbowej zwrócił uwagę, że warunkiem skuteczności czynności procesowej - a więc między innymi wniesienia zażalenia - jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność zażalenia. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej z akt sprawy nie wynika, aby Skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na zasadach określonych w art. 58 K.p.a. Wyjaśnił, że termin do wniesienia zażalenia jest terminem prawa procesowego i w określonych przez ustawę sytuacjach może zostać przywrócony. Zgodnie z tym przepisem w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Stwierdzenie dopuszczalności podjęcia jakiejkolwiek czynności prawnej przez Skarżącego uzależnione jest każdorazowo od dokonania przez właściwy organ - z urzędu - wstępnej oceny, czy spełnia ona podstawowe warunki formalne. Jednym z nich i jednocześnie podstawowym jest dotrzymanie terminu do jej dokonania (w tym przypadku wniesienia zażalenia). W omawianej sprawie warunek ten nie został spełniony. Skarżący pismem z dnia 14 grudnia 2009 r. zaskarżył postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2009 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. Wniósł o: - uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2009 r.; - przywrócenie terminu do złożenia zażalenia zgodnie z art. 58 § 1 i 2 K.p.a. i rozpatrzenie zażalenia w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych; - zwrot pobranych pieniędzy na konto firmowe; - umorzenie kosztów egzekucyjnych w całości; - zwrot kosztów bankowych związanych z przekazaniem pieniędzy do Urzędu Skarbowego w wysokości 146,60 zł. Skarżący w uzasadnieniu skargi podniósł, iż w dniu 8 grudnia 2009 r. otrzymał w/w postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, dowiadując się jednocześnie, że zażalenie zostało złożone po terminie. Postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] września 2009 r. w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnej odebrała synowa i przekazała je Skarżącemu w dniu 20 września 2009 r. informując, że zostało ono odebrane od listonosza w dniu 17 września 2009 r. W związku z taką informacją, termin do wniesienia zażalenia upływał 24 września 2009 r. Skarżący dołączył oświadczenie synowej, potwierdzające podanie mu błędnej daty odebrania pisma. Ze względu na krótki okres czasu do końca terminu na złożenie zażalenia Skarżący wysłał tylko krótkie pismo, zobowiązując się do przekazania uzasadnienia do końca września. Skarżący - mając złe informacje o dacie odebrania pisma - był przekonany, że zażalenie złożył w terminie. Przekroczenie terminu nie wynika z jego winy. Zdaniem Skarżącego dodatkowym argumentem przemawiającym za przywróceniem terminu jest fakt, że Dyrektor Izby Skarbowej potrzebował więcej czasu na załatwienie sprawy niż wyznaczony w art. 35 § 3 K.p.a. ze względu na konieczność wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Skarżący ponadto wskazał, że podstawą uchylenia czynności egzekucyjnych przez organ egzekucyjny powinien być fakt, że tytuł został wystawiony bezpodstawnie, z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego i egzekucyjnego. Jako taki nie mógł być realizowany i tym samym nie mógł generować dodatkowych kosztów egzekucyjnych. Uzasadniając swoje stanowisko Skarżący podniósł, że wystawiając tytuł wykonawczy organ egzekucyjny nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 7 K.p.a., tj. nie wyjaśnił faktycznego stanu zadłużenia wystawiając tytuł na kwotę 53.739 zł nie będącą zadłużeniem i od tej kwoty naliczał koszty egzekucyjne. Poza tym nie uwzględniono słusznego interesu podatnika, który już w dniu 22 kwietnia 2009 r., tj. 4 miesiące przed otrzymaniem tytułu wykonawczego, wystąpił o rozłożenie należnego podatku VAT na raty i będąc w stałym kontakcie z Urzędem Skarbowym nie mógł spodziewać się zablokowania konta i uniemożliwienia prowadzenia działalności. Wystawiając tytuł wykonawczy podatnikowi, który nie uchylał się od wykonania obowiązku występując o rozłożenie zaległości na raty organ egzekucyjny naruszył art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej, w związku z czym wystawienie tytułu było niezasadne, a koszty nienależne. Skarżący informował urząd o zmianie kwoty zaległości oraz o wystąpieniu o przyznanie rat. Składając wniosek o odblokowanie konta wraz z zarzutami w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego Skarżący - jak informuje w skardze - dołączył 12 załączników wykazujących bezpodstawność postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargę należało oddalić. Zgodnie z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, wydając wyrok na podstawie akt sprawy. W rozpoznanej sprawie przedmiotem skargi jest postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych. Ocena legalności postanowienia opiera się przede wszystkim na zbadaniu, czy prawidłowo organ uznał, iż w sprawie doszło rzeczywiście do uchybienia terminu. Należy wskazać, że zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a. rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. W myśl art. 58 §2 i § 3 u.p.e.a., na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym. Na podstawie art. 43 K.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] września 2009 r. w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych wynika, iż przesyłkę odebrał w tym dniu dorosły domownik. Należy wyjaśnić, że powołany wyżej art. art. 43 K.p.a. wskazuje na jedną z form tzw. doręczeń zastępczych, kiedy to przesyłka nie zostaje doręczona bezpośrednio do rąk jej adresata, lecz przyjmuje się fikcję prawną, iż takie doręczenie nastąpiło. Przepisy regulujące doręczenia zastępcze mają na celu umożliwienie prawidłowego przebiegu postępowania zwłaszcza w przypadkach, gdy dokonanie doręczenia samemu adresatowi jest utrudnione np. z uwagi na jego nieobecność pod wskazanym adresem. Sam fakt doręczenia zgodnie z obowiązującymi przepisami wywołuje skutki prawne, nawet jeżeli jego następstwem nie jest zapoznanie się lub zrozumienie przez adresata treści pisma. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z 13 listopada 1996 r. sygn. akt III RN 27/96 (OSNAP Nr 11/1997, s. 187) status “domowników" adresata pisma (art. 43 K.p.a.) mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. Natomiast osoby obce adresatowi nie są jego domownikami, nawet gdy mieszkają w tym samym mieszkaniu (np. jako lokatorzy lub sublokatorzy), chyba że zostały przez adresata włączone do wspólnoty domowej i prowadzą z nim (jego rodziną) wspólne gospodarstwo. W przeciwnym razie osoby takie należy traktować jako sąsiadów adresata i o fakcie doręczenia im przeznaczonej dla niego przesyłki poinformować zainteresowanego przez umieszczenie odpowiedniego zawiadomienia na drzwiach jego mieszkania, względnie izby w jego mieszkaniu. Z powyższego orzeczenia wynika, iż zdaniem SN o statusie domownika decyduje jedna z następujących dwóch przesłanek: pozostawanie wobec adresata pisma w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa (niezależnie od faktu prowadzenia z adresatem wspólnego gospodarstwa domowego) lub przystąpienie przez osobę obcą do wspólnoty domowej adresata i prowadzenie z nim wspólnego gospodarstwa. Nie ulega więc wątpliwości, że w niniejszej sprawie odbierająca korespondencję synowa Skarżącego M. Z. posiadała status dorosłego domownika i doręczenie zastępcze zostało prawidłowo przeprowadzone. Odnosząc się do argumentu Skarżącego, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnej odebrała jego synowa i przekazała w dniu 20 września 2009 r. informując, iż zostało ono odebrane od listonosza w dniu 17 września 2009 r. Sąd pragnie zwrócić uwagę na formalizm postępowania administracyjnego. Należy podnieść, że czynności materialno-techniczne doręczenia uregulowane w K.p.a. są sformalizowane, i to aż do granic kazuistyki unormowań, co jest nieodzowne z uwagi na konieczność ścisłego określenia faktów powodujących skutek prawny. Ścisłe przestrzeganie tych wymagań formalnych należy do obowiązków organu administracyjnego, albowiem od skuteczności doręczenia zależą w wielu przypadkach uprawnienia procesowe lub materialnoprawne stron i innych uczestników postępowania, jak również od daty doręczenia określonych pism ciążyć będą na nich obowiązki, zaniechanie wykonania których może pociągać za sobą zastosowanie środków przymusu procesowego, a nawet sankcji karnych" (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 1996, s. 256). W związku z powyższym Sąd stwierdza, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] września 2009 r. w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych zostało doręczone Skarżącemu w dniu 16 września 2009 r. w trybie zastępczym na podstawie art. 43 K.p.a. Zatem zgodnie z dyspozycją wynikającą z art. 17 § 1 u.p.e.a., termin do złożenia środka zaskarżenia liczony w myśl zasad określonych w art. 57 K.p.a., upływał z dniem 23 września 2009 r., tj. siódmego dnia od otrzymania postanowienia. Skarżący zaś przedmiotowe zażalenie wysłał do Urzędu Skarbowego w dniu 24 września 2009 r., co wynika z pieczęci daty nadania umieszczonej na kopercie, w której znajdowało się niniejsze zażalenie, a więc po upływie terminu do jego wniesienia. Prawidłowo zatem Dyrektor Izby Skarbowej uznał, iż w sprawie doszło do uchybienia terminu. Sąd zgodził się z Dyrektorem Izby Skarbowej, że Skarżący był świadomy terminu w jakim winien złożyć zażalenie. Sąd pragnie podkreślić, że w związku obiektywnym uchybieniem terminu do wniesienia zażalenia Skarżący mógł wnieść o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na zasadach określonych w art. 58 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne. Skarżący jednak nie skorzystał z tego uprawnienia i nie wniósł o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na zasadach określonych w art. 58 K.p.a. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.