III SA/Wa 1172/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka, po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego postanawia: odmówić przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 6 grudnia 2007 r., J. S. (zwany dalej "Skarżącym") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że ze względu na sytuację majątkową nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego oraz pełnomocnika. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem, posiada dom mieszkalny o powierzchni 100 m2, gospodarstwo rolne o powierzchni 3,7 ha. Z oświadczenia wynika także, iż jego żona nie pracuje i nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych, a Skarżący uzyskuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 1.970 zł wraz z dodatkiem (1,6 zł brutto / 1h). Dodatkowo Skarżący wskazał, że obciążają go spłacane raty 2 kredytów bankowych w łącznej wysokości 550 zł miesięcznie. Ponadto płaci podatek od nieruchomości w wysokości 200 zł rocznie, ponosi koszt dojazdu do pracy - około 150 zł miesięcznie, koszt leczenia syna stanowi wydatek w wysokości 200 zł miesięcznie, a utrzymanie mieszkania kosztuje 600 zł miesięcznie. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływanej jako "ppsa") Skarżący został wezwany do przedstawienia informacji i nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego oraz dochodów. Powyższe wezwanie doręczono w dniu 16 stycznia 2008 r., aczkolwiek Skarżący na pismo to nie odpowiedział. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2008 r. referendarz sądowy tutejszego Sądu odmówił Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Na powyższe postanowienie, z dochowaniem siedmiodniowego terminu ustawowego, Skarżący wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu ponownie podniósł, że nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny ponieść wydatków związanych z kosztami niniejszej sprawy. Identycznie jak na urzędowym formularzu PPF wskazał na osiągane dochody oraz ponoszone wydatki. Do sprzeciwu dołączył rachunki za telefon komórkowy i wywóz odpadów oraz dowód zapłaty podatku rolnego. Jednocześnie Skarżący oświadczył, że pozostała dokumentacja znajduje się w kartach sprawy o sygn. akt V SA/Wa 1861/07. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje; Wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie zarówno w całości, jak i w części. Zgodnie z art. 260 zdanie pierwsze ppsa w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego. Jest ono traktowane - pod względem skutków prawnych - jako nieistniejące. W punkcie wyjścia przypomnieć należy, że celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Zgodnie z art. 245 § 1 ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego (który jest kolejny wnioskiem o przyznanie prawa pomocy) oraz złożonych przez niego oświadczeń, Sąd uznał, że stan materialny wnioskodawcy nie pozwala na jego uwzględnienie. Posiadanie majątku nieruchomego, tj. gospodarstwa rolnego wielkości 3,7 ha przy jednoczesnym braku wyjaśnień co do sposobu jego wykorzystywania (zob. pkt 8 wezwania z 10 stycznia 2008 r., k. 100), jak również wywiązywanie się ze zobowiązań publicznoprawnych (zapłata podatku rolnego), jak i prywatnoprawnych (spłata kredytów bankowych w łącznej wysokości 550 zł miesięcznie, czy też zapłata rachunków za telefon komórkowy w kwocie przekraczającej 200 zł), czy wreszcie korzystanie z kart kredytowych, zdaniem Sądu wykluczają możliwość stwierdzenia, że Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych, co stanowi przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jednocześnie zauważyć należy, że do daty wydania niniejszego postanowienia tytułem opłat sądowych Skarżący wniósł kwotę 520 zł (420 zł wpis i 100 zł opłata kancelaryjna), co w ocenie Sądu, świadczy, iż Skarżący wbrew temu co twierdzi, posiada zdolność sfinansowania swojego udziału w toczącym się postępowaniu sądowym. Istotnym jest przy tym, że na obecnym etapie postępowania Skarżący, nie jest zobowiązany do ponoszenie jakichkolwiek kosztów sądowych. Z analizy sytuacji majątkowej Skarżącego nie wynika zaś, by zapłata połowy kwoty wpisu od skargi (tj. 210 zł), w przypadku, gdyby Skarżący zdecydował się na wniesienie skargi kasacyjnej przekraczała możliwości płatnicze Skarżącego. Podkreślenia wymaga, że Skarżący w żaden sposób nie wykazał również, że podejmował we własnym zakresie działania zmierzające do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i że działania te nie powiodły się z uwagi na to, że nie był on w stanie spełnić jego żądań finansowych. Należy przy tym zauważyć, że istnieje możliwość takiego ułożenia stosunków łączących stronę z reprezentującym jej interesy pełnomocnikiem, iż zapłata należnego za udzieloną przez niego pomoc prawną wynagrodzenia nastąpi po zakończeniu postępowania sądowego. Jak już wspomniano Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się osoby, które pozbawione są środków do życia bądź dysponują środkami bardzo ograniczonymi, zaspokajającymi tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Skarżący wywiązuje się ze swoich zobowiązań i to zarówno publicznoprawnych, jak i prywatnoprawnych, przy czym nie wszystkie z tych ostatnich - w ocenie Sądu - wiążą się z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (np. opłaty za telefon komórkowy czy też obsługę karty kredytowej). W ocenie Sądu, szczególnie ostatnie z ww. wydatków nie mogą być stawiane w pierwszej kolejności przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Odnośnie odesłań Skarżącego do materiałów zawartych w aktach innej zawisłej przed tutejszym Sądem sprawy - sygn. akt V SA/Wa 1861/07, należy zauważyć, że w sprawie tej w dniu 23 stycznia 2008 r. Skarżącemu także odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 254 § 1 oraz art. 260 ppsa, Sąd postanowiono jak w sentencji.