III SA/Wa 1183/14

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi E.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca E. M. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Wskazała, że jest osobą samotną, ma [...] lata i utrzymuje się z emerytury wynoszącej 915,94 zł netto. Z emerytury tej prowadzona jest egzekucja. Skarżąca opisała okoliczności w jakich utraciła na rzecz córki posiadany wcześniej majątek. Powołała się także na zły stan zdrowia. Podała, że na koszty miesięcznego utrzymania składają się: rata kredytu hipotecznego (325,42 zł), czynsz (417,67 zł), prąd (78,72 zł), bilet miesięczny (55 zł), podatek od nieruchomości (22,75 zł) i leki (200 zł). Łącznie koszty te wynoszą 1.099,56 zł. Do tej pory pomocy w utrzymaniu udzielali Skarżącej ojciec i córka. Skarżąca wyjaśniła, że w 2011 r. otrzymała w spadku udział w nieruchomości w M. oraz mieszkanie. Spadek ten przyjęła z myślą o poprawie sytuacji finansowej. Tymczasem okazało się, że mieszkanie jest do kapitalnego remontu, zaś odziedziczone nieruchomości zadłużone. Zadłużenie to udało się spłacić dzięki sprzedaży działki spadkowej. Z uzyskanej z tej sprzedaży kwoty Skarżąca uregulowała także podatek od spadków i darowizn. Do spłaty pozostał jeszcze kredyt hipoteczny, koszty procesowe w wysokości 5.400 zł. Potrzebne są też środki na remont mieszkania. Skarżąca podniosła, iż mimo uregulowania zaległości podatkowej emeryturę za marzec br. otrzymała w niższej wysokości. W efekcie nie ma środków na utrzymanie. Sytuację komplikuje fakt, iż Skarżąca nie może już liczyć na pomoc ojca i córki, gdyż oboje wydają znaczne kwoty na leczenie. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przedstawiła sposób, w jaki wydatkowała kwotę uzyskaną ze sprzedaży działki spadkowej. Wskazała mianowicie, że zapłaciła w całości podatek od spadku, zapłaciła współwłaścicielce zaległy podatek od nieruchomości oraz uregulowała zadłużenie z tytułu czynszu za mieszkanie spadkowe. Pozostało jej jeszcze zobowiązanie z tytułu odsetek, przy czym negocjuje ich umorzenie. Od maja 2014 r. Skarżąca otrzymuje emeryturę w pełnej wysokości, tj. 1.325,38 zł netto. Podała, że w kwietniu 2014 r. córka przekazała jej 1.000 zł na leczenie i jedzenie. Skarżąca wymieniła koszty utrzymania (bez lekarstw i żywności), które wynoszą łącznie 1.179,13 zł, co oznacza że na jedzenie pozostaje jej 146,25 zł. Skarżąca wskazała, że z uwagi na stan odziedziczonego mieszkania nie jest ono wynajmowane. Za mieszkanie to opłaca niższy czynsz oraz energię elektryczną co dwa miesiące. Skarżąca przedłożyła potwierdzenie zapłaty zaległego podatku od spadku, oświadczenie współwłaścicielki o braku zobowiązań wraz z wykazem zaległości, zaświadczenie o uregulowaniu zobowiązania wobec Wspólnoty Mieszkaniowej, notę odsetkową, potwierdzenia wypłaty emerytury, dokumenty obrazujące wydatki, zaświadczenie o udzieleniu pożyczki hipotecznej wraz z załącznikami, dokumenty w sprawie ciążącego na Skarżącej zadłużenia z tytułu kosztów procesu o odwołanie darowizny, wyciągi bankowe, faktury na zakup lekarstw. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona bowiem została jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Stanowi o tym art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Z przepisu tego wprost wynika, że ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych przesłanek spoczywa na stronie. Owo wykazanie polegać będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że poniesienie kosztów postępowania nie jest możliwe. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 13 marca 2014 r. (sygn. akt I FZ 70/14) treść powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy przejawiającej się głównie w dostarczeniu wszelkich żądanych dokumentów źródłowych, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązek takiej właśnie współpracy z Sądem nakłada na stronę przepis art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie Skarżąca przedłożyła – na wezwanie referendarza sądowego – szereg dokumentów obrazujących jej sytuację materialną i zdrowotną. Referendarz sądowy nie neguje, że sytuacja ta jest trudna. Skarżąca utrzymuje się mianowicie z emerytury wynoszącej 1.325,38 zł. Z kwoty tej pokrywa bieżące wydatki, takie chociażby jak czynsz za dwa mieszkania, opłata za energię elektryczną, podatek od nieruchomości, opłata za wieczyste użytkowanie, rata kredytu, bilet miesięczny. Łącznie wydatki te wynoszą 1.179,13 zł. Z powyższego wynika zatem, że praktycznie cały uzyskiwany dochód przeznaczany jest na bieżące utrzymanie Skarżącej. Okoliczność ta nie może jednak sama w sobie skutkować automatycznym przyznaniem jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Nie można bowiem tracić z pola widzenia tego, że 26 lutego 2014 r., a zatem w czasie gdy Skarżącej znana już była treść zaskarżonej przezeń decyzji, sprzedała ona działkę spadkową. Jak wynika z nadesłanych materiałów z uzyskanych środków Skarżąca zapłaciła współwłaścicielce tej działki zaległy podatek od nieruchomości w kwocie 1.325 zł, uregulowała zobowiązanie wobec Wspólnoty Mieszkaniowej w kwocie 18.843,55 zł z tytułu opłat za czynsz i fundusz remontowy oraz przelała na konto urzędu skarbowego zaległy podatek od spadków i darowizn w wysokości 83.163,70 zł. Z powyższego wynika zatem, że Skarżąca wydatkowała łącznie 103.332,25 zł. Nie jest natomiast jasne jaką kwotę Skarżąca uzyskała. Informacji tej referendarz sądowy próżno szukał w aktach sprawy. Bez niej trudno jest zaś stwierdzić czy wszystkie uzyskane ze sprzedaży środki zostały rozdysponowane na poczet istniejącego zadłużenia. Ponadto po lekturze nadesłanych materiałów referendarz sądowy powziął wątpliwości czy w wykazie ponoszonych wydatków Skarżąca ujęła wszystkie ciążące na niej zobowiązania. Otóż w skardze i w formularzu PPF wskazała, że pozostał jej jeszcze do spłaty kredyt hipoteczny oraz koszty procesowe w wysokości 5.400 zł. Pozycje te wymieniła także w piśmie z 14 maja 2014 r. Dodała również, że ma jeszcze zobowiązanie z tytułu odsetek naliczonych od zaległego czynszu za mieszkanie spadkowe w wysokości 1.622,36 zł. Tymczasem z wyciągów bankowych wynika, że oprócz kredytu hipotecznego Skarżąca spłaca inne jeszcze kredyty. W lutym i w marcu br. przelała mianowicie na poczet rat kredytu nr [...] i [...] kwoty odpowiednio 88,39 zł i 101,89 zł oraz 63,36 zł. Co ciekawe także przelew, jakiego na konto Skarżącej dokonała jej córka w dniu [...] marca 2014 r. oznaczony został jako "E. M. 3 kredyty za marzec 2014 rok". Zastanawiająca jest też widniejąca na wyciągach bankowych za luty i marzec br. kwota dostępnego salda wynosząca odpowiednio -104.506,19 zł i -2.365,55 zł. Co ciekawe wielkości te nie figurują już na wyciągu za kwiecień br. mimo, iż na należącym do Skarżącej koncie nie dokonywano w tym czasie żadnych znaczących operacji. Podkreślić jeszcze raz należy, że referendarz sądowy nie kwestionuje trudnej sytuacji, w jakiej znajduje się obecnie Skarżąca, niemniej opisane wyżej niejasności nie dały podstawy do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania. W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.