III SA/Wa 120/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Krystyna Chustecka, Sędziowie sędzia WSA Bożena Dziełak, asesor WSA Alojzy Skrodzki (spr.), Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2006 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę UZASADNEINIE Pismem z dnia 1 czerwca 2005 roku M. S. (dalej "Skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Zakład") o umorzenie zaległych odsetek i rozłożenie należności głównej na raty z tytułu zadłużenia wobec Zakładu z uwagi na jego trudną sytuację materialną. Decyzją z dnia [...] września 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm. dalej jako "u.s.u.s."), należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a ta w sprawie nie występuje. Dodatkowo Zakład wskazał, że u.s.u.s. dopuszcza także możliwość umorzenia należności pomimo braku całkowitej ich nieściągalności. Jednakże możliwość ta dotyczy jedynie składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i tylko wówczas, gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zakład wskazał na szczegółowe warunki umarzania należności, odwołując się do przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365). W ocenie Zakładu analiza możliwości płatniczych zgodnie z dostarczoną przez Skarżącego dokumentacją, pozwala stwierdzić, że brak jest przesłanek do umorzenia zadłużenia, gdyż nie zachodzą okoliczności określone w w/w przepisach. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usługowo-handlowym, z której uzyskuje dochód, na utrzymaniu Skarżącego pozostaje tylko jedna osoba, Skarżący nie przedstawił jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej jego aktualną sytuację finansową, a ponadto mimo wezwań Zakładu nie przedłożył wymaganej dokumentacji rozliczeniowej, co wyklucza możliwość ustalenia prawidłowych sald kont płatnika, a w konsekwencji należności, które mogłyby zostać umorzone. Skarżący w dniu 4 października 2005 r. wniósł wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy podnosząc, iż Zakład wydając decyzję, przyjął błędną interpretację przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Decyzją z dnia [...] listopada 2005r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, (zwany dalej "Prezesem Zakładu"), utrzymał w mocy decyzję Zakładu odmawiającą umorzenia należności z tytułu zaległych odsetek, gdyż w ocenie organu powołane przez Skarżącego okoliczności nie dają podstaw do zmiany decyzji. Organ zaznaczył, że w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, oraz nie stwierdzono istnienia ważnego interesu Skarżącego określonego w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne albowiem Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, i ponadto nie przedstawił dokumentacji potwierdzającej jego złą sytuację finansową, co uniemożliwia ocenę istnienia podstaw umorzenia we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie zgodził się z powyższą decyzją i w dniu 22 grudnia 2005 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zaznaczył w skardze, że Zakład, wydając decyzję, przyjął błędną interpretację przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący podniósł, że prośbę swą o umorzenie zaległych odsetek motywuje trudną sytuacją finansową swoją i swojej rodziny. Podkreślił, że jego dochód w 2004 r. wyniósł 1.416,16 zł, natomiast w roku 2005 nie osiągnął żadnego dochodu, a ma na utrzymaniu trzyletnią córkę oraz żonę, która jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Podniósł ponadto, że zakończył prowadzenie działalności gospodarczej, którą utrzymywał tak długo mimo małej dochodowości, ze względu na zwiększenie szansy na znalezienie pracy. W jego ocenie jego obecna sytuacja spełnia warunki z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ze względu na całkowitą nieściągalność zadłużenia, a dalsze roszczenia Zakładu spowodują pozbawienie go i jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w wydanych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Odnosząc się do meritum sprawy należy wskazać, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należne składki (zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s., pod pojęciem "należności z tytułu składek" mieszczą się także odsetki za zwłokę) mogą być umorzone w przypadku wystąpienia całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm.), 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne." Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza również przypadki umorzenia składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej ściągalności - § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 141 poz. 1365). W takim przypadku umorzenie jest możliwe o ile zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności wobec zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny. Jednakże i w tym przypadku przepis określa rodzaj okoliczności, uzasadniających taką decyzję, wskazując, iż może to nastąpić w przypadkach niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia albo też przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania przez niego opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co uniemożliwia uzyskiwanie dochodu. Mając taki stan prawny Sąd stwierdza, że decyzja wydana na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. jest rodzajem decyzji o charakterze uznaniowym wobec czego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może oceniać dokonane ustalenia pod kątem istniejącej podstawy prawnej. Treść art. 28 ust. 1 u.s.u.s. wprost stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem jego ust. 2-4. Oznacza to, że decyzja w tym zakresie należy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który może - na warunkach określonych tym przepisem - umarzać należności składkowe. Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a pozwalającego na umorzenie, w uzasadnionych przypadkach, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, także pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s jest czytelny i nie budzi na tle wykładni gramatycznej wątpliwości interpretacyjnych. Jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. jak również w § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. wyraźnie wskazują na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności jak też w przypadku, gdy brak jest całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku należności mogą być umorzone. W związku z powyższym, trudno się zgodzić ze skarżącym, który powołując się w skardze na stronie pierwszej na zapisy wynikające z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. wskazuje, że umorzenie następuje, gdy zobowiązany wykaże trudną sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwiającą mu dokonanie zapłaty należności. Z zapisu cyt. § 3 wynika, że nawet po spełnieniu przesłanek zawartych w nim, Zakład może ale nie musi umorzyć należności. Natomiast, stosownie do powołanych przepisów, Sąd zbadał prawidłowość toczącego się postępowania administracyjnego, którego ramy nakreśla przepis art. 123 u.s.u.s. - wprowadzając zasadę stosowania do postępowań o umorzenie należności przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zmianami zwanej dalej "k.p.a."). Sąd nie stwierdził naruszenia prawa. Skarżący miał możliwość złożenia wszystkich dokumentów, które jego zdaniem, miały znaczenie dla sprawy. Zgodnie z obowiązującymi przepisami to Skarżący ma obowiązek i ma w tym interes prawny, aby przedstawić wszystkie dokumenty, które potwierdzają jego aktualną sytuację finansową i aktualne możliwości płatnicze. Skarżący nie wykazał do dnia wydania decyzji, że nie prowadzi już działalności gospodarczej, nie przedstawił dokumentów potwierdzających jej zakończenie. Ponadto Sąd zauważa, że na kontach bankowych firmy Skarżącego były przeprowadzane operacje finansowe, które potwierdzają, że Skarżący dysponował środkami finansowymi. Z akt sprawy wynika, że sytuacja finansowa Skarżącego była odmienna niż przedstawiał ją w swoich wnioskach Skarżący. Z akt sprawy wynika, że Skarżący opłacał inne należności publicznoprawne, gdyż na jego koncie nie widnieje żadna zaległość podatkowa. Skarżący jako prowadzący działalność gospodarczą winien był tak gospodarować środkami finansowymi, aby móc opłacać wszystkie ciążące na nim zobowiązania, a nie robić to wybiórczo. Dodatkowo pismem z dnia 27 lipca 2005 r. Zakład wezwał Skarżącego do uzupełnienia dokumentacji rozliczeniowej. Skarżący, jak to wynika z akt, nie wykonał tego wezwania, co uniemożliwiło Zakładowi ustalenie prawidłowych sald kont Skarżącego, a w konsekwencji ustalenie zaległości, które mogłyby zostać umorzone. Skarżący był też wezwany do zapoznania się z materiałami dowodowymi i do złożenia oświadczeń dotyczących tego materiału. Z prawa tego nie skorzystał. W związku z tym należy przyjąć, że organ podjął wszelkie wymagane prawem czynności, w związku z czym nie można czynić mu zarzutu naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Wydane decyzje, aczkolwiek zdaniem Skarżącego krzywdzące i mylnie interpretujące przepisy dotyczące kwestii umorzenia zaległości, zawierały wszystkie wymagane przepisem art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. elementy a uzasadnienie odniosło się do ustaleń faktycznych i prawnych. Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń wykazał, że nie zachodzi w tej sprawie żaden z wymienionych w przepisach ustawy jak też rozporządzenia, przypadków. Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja posiadała wady, skutkujące jej uchyleniem, bowiem została wydana zgodnie z przepisami, będącymi jej podstawą prawną jak też po ustaleniu i rozpoznaniu całokształtu materiału dowodowego. Wyjaśnić również należy, że sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej w podejmowaniu decyzji, gdyż zgodnie z cytowanymi przepisami nie kształtują wydanymi wyrokami praw i obowiązków stron postępowania administracyjnego. Z tego względu Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę jako nieuzasadnioną.