III SA/Wa 1200/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Asesor WSA Dariusz Turek (spr.), Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2006 r. sprawy ze skargi. P. B.. -" na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należnych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz skarżącego kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedsiębiorstwo P. “B." pismem z dnia 17 czerwca 2003 r. złożyło odwołanie od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ( PFRON) do Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. W piśmie wskazano, iż firma nigdy nie zatrudniała osób niepełnosprawnych i nie wiedziała, że ma obowiązek składać deklarację i dokonywać wpłat na PFRON. Przedsiębiorstwo dowiedziało się o obowiązku w czasie kontroli Urzędu Kontroli Skarbowej. Podniesiono także, że w okresie, za który mieliby płacić i tak nie mieli pieniędzy. W chwili na złożenie odwołania spłacenie kwoty 50 909, 76 zł jest niewykonalne, gdyż miesięczny przychód jest dwukrotnie mniejszy od żądanej wpłaty. W piśmie z dnia 30 września 2004 r. PFRON zwrócił się do firmy “B.", podając stan prawny regulujący możliwość ubiegania się o pomoc finansową i zobowiązał stronę do wskazania, na podstawie którego z wymienionych aktów domaga się udzielenia pomocy we wniosku z 17 czerwca 2003 r. Jednocześnie zwrócono się o nadesłanie informacji uzupełniających wniosek. Pouczono także stronę, iż nie dotrzymanie 14 dniowego terminu od otrzymania pisma spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Pismem z dnia 21 października 2004 r. firma “B." nadesłała żądane informacje i dokumenty. Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. Prezes Zarządu PFRON po rozpatrzeniu wniosku z dnia 17 czerwca 2003 r. oraz w nawiązaniu do decyzji określającej wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON z dnia [...] maja 2003 r. postanowił odmówić P. “B." umorzenia należnych wpłat w kwocie 26 967, 40 zł oraz odsetek w kwocie 24 270, 03 zł za okres od stycznia do grudnia 2000r." W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z art 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (DZ. U. Nr 8, poz. 60- tekst jednolity z 2005 r.) zwanej dalej O.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć zaległości z tytułu wpłat wraz z odsetkami za zwłokę. Fundusz przeprowadził analizę materiału dowodowego. Stwierdzono, iż “wyłączenie z zakresu regulacji ( Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielenia pomocy w zakresie niektórych ulg i zwolnień podatkowych w ramach pomocy de minimis (Dz. U. Nr 94, poz. 900 ) pomocy udzielanej dla działalności związanej z eksportem". Jednym z przedmiotów działalności strony jest eksport, który może grozić zakłóceniem konkurencyjności, zatem stwierdzono, iż brak jest podstaw do udzielenia ulgi na podstawie art 67 § 1 O.p. P. “B." złożyło pismem z dnia 8 lipca 2005 r. odwołanie od powyższej decyzji. Wskazano, że uzasadnienie jest zbyt ogólnikowe, firma ma uzasadniony interes, gdyż nie umorzenie zaległości może spowodować zlikwidowanie działalności. Ponadto strona podała, że pismem z dnia 17 czerwca 2003 r. odwoływała się od wcześniejszej decyzji do właściwego Ministra i do chwili obecnej nie otrzymała odpowiedzi. Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, iż podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowi art 67 § 1 i § 2 O.p. W ocenie Ministra nie zachodzą przesłanki do zastosowania ulg w przedmiotowej sprawie. Trudności finansowe nie stanowią o obowiązku umorzenia. Strona nie udowodniła groźby utraty zarobkowania ani likwidacji przedsiębiorstwa. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko i problemy w gospodarce kraju dotykają wszystkich prowadzących działalność gospodarczą. Podniesiono również, że ważnym interesem publicznym jest zgromadzenie funduszy na rzecz niepełnosprawnych. Umorzenie zaległości jest prawem, a nie obowiązkiem organu. Strona nie może przenosić skutków swych niepowodzeń na PFRON. Strona może zwolnić się z obowiązku wpłat poprzez zatrudnienie odpowiedniej liczby niepełnosprawnych. P “B." pismem z dnia 6 lutego 2006 r. złożyła skargę na ww decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazano, iż organ wziął pod uwagę tylko swój ważny interes publiczny pomijając ważny interes strony w postaci stworzenia warunków do zatrudnienia pracowników. Egzekwowanie sumy zadłużenia jest równoznaczne z likwidacją firmy. Strona podnosi również, że podstawą prawną winien być art 67 § 1 a O.p. a nie art 67 § 1 O.p. Decyzja jest wadliwa, bo nie wskazano jakie przepisy organ zastosował w niniejszej sprawie. Organy nie przeprowadziły właściwego postępowania wyjaśniającego stanu prawnego jak i faktycznego przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) dalej powoływanej jako p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. Zgodnie z art. 67 § 1 O. p. w brzmieniu obowiązującym przez nowelizacją, która weszła w życie 1 września 2005 roku, organy mogą umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Użycie słowa "może" oraz wskazanie kryteriów "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego", stanowiących niezdefiniowane klauzule generalne, powoduje, iż rozstrzygnięcie organu w tym zakresie podejmowane jest w oparciu o uznanie administracyjne. W danej sprawie organ może, a nie musi udzielić ulgi w spłacie zaległości, oceniając istnienie lub nieistnienie wskazanych przesłanek i wybierając konsekwencje prawne tej sytuacji. Uznanie administracyjne nie oznacza swobody decyzji dla organu administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) - ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi jako ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Ocena ta, a zwłaszcza istnienie ważnego interesu podatnika musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Uzasadnienie decyzji spełnia więc szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a zwłaszcza przy decyzjach negatywnych dla podatnika. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowaną w art.124 O.p. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wymogi, co do treści uzasadnienia decyzji zostały określone w art. art. 210 § 4 O.p. Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że uzasadnienie decyzji wydanej przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej powyższych wymogów nie spełnia. Na podstawie tak sformułowanego uzasadnienia Sąd nie był w stanie ocenić prawidłowości całościowego postępowania w sprawie, dokonanych na jego podstawie ustaleń i w konsekwencji końcowego rozstrzygnięcia, które zostało zaskarżone. W ocenie Sądu doszło do naruszenia art. 210 O.p., co skutkowało uchyleniem decyzji. Organ w uzasadnieniu decyzji ma obowiązek przedstawić ustalony stan faktyczny i prawny w sposób możliwy do skontrolowania poczynionych ustaleń i wniosków wysnutych ze stanu faktycznego przy dokonywaniu subsumpcji prawa. W niniejszej sprawie w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej jak i drugiej instancji nie wyjaśniono istotnych kwestii, które mogą rzutować na wynik sprawy. Takie znaczenie może mieć ustalenie, czy pismo z dnia 17 czerwca 2003 r. jest odwołaniem od decyzji Prezesa Zarządu PFRON, jak tytułuje je strona, czy też jest wnioskiem o umorzenie zaległości, jak traktują je organy. Skarżący pismo z dnia 17 czerwca 2003 r. zatytułował odwołanie od decyzji Prezesa Zarządu PFRON do Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Prezes Zarządu PFRON w decyzji pierwszej instancji z dnia [...] czerwca 2005 r., stwierdził, że: po rozpatrzeniu wniosku z 17 czerwca 2003 r. i w nawiązaniu do decyzji określającej wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON z dnia [...] maja 2003 r., postanawia odmówić umorzenia zaległości. W odwołaniu od powyższej decyzji strona wskazała, że pismo z dnia 17 czerwca było odwołaniem od decyzji wcześniejszej, na które nie otrzymała odpowiedzi. W uzasadnieniach obu decyzji nie zamieszczono informacji dlaczego pismo zatytułowane - odwołanie, potraktowano jako wniosek o umorzenie. Nie odniesiono się też w drugiej instancji do żądania strony zawartego w odwołaniu o wyjaśnienie, dlaczego pismo z dnia 17 czerwca 2003 r. nie jest uznane za odwołanie. Mając na uwadze powyższe, nie można stwierdzić jednoznacznie, czy pismo z dnia 17 czerwca 2003 r. jest odwołaniem, czy wnioskiem o umorzenie. Uznanie, że pismo jest odwołaniem powoduje, że właściwym do rozpoznania byłby organ drugiej instancji, a nie Prezes Zarządu PFRON, również decyzja zapadła wskutek odwołania miałaby inną treść niż decyzja o odmowie umorzenia zaległości. W aktach sprawy brak jest dokumentów świadczących o terminowości wniesienia ewentualnego odwołania, czy terminowości nadesłania pisma przez stronę będącego odpowiedzią na pismo organu z dnia 30 września 2004 r. W obu wypadkach spóźnienie się strony powodowałoby określone skutki dla sprawy. Nie odniesiono sie także do tych kwestii w uzasadnieniu. Organy obu instancji nie podały, na podstawie jakich kryteriów ustaliły stan prawny, na który powołują się w zaskarżonych decyzjach. W piśmie z dnia 30 września 2004 r. PFRON informuje stronę o szeregu podstaw, które umożliwiają ubieganie się o ulgi w zadłużeniu, bez podania art 67 O.p. i żąda odpowiednich dokumentów, a następnie w oderwaniu od powyższego decyzja drugiej instancji opiera się jedynie na art 67 O.p. bez wyjaśnienia, czemu służyło pismo z 30 września 2004 r. ani dlaczego inne podstawy wskazane przez organ nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Powołanie się na inną podstawę prawną powodowałoby inne kryteria według, których oceniano by wniosek strony. Zarzut nieuwzględnienia właściwego stanu prawnego sformułowano w skardze. Zauważyć także należy, iż pismo strony z dnia 17 czerwca 2003 r. rozpatrywane było blisko 30 miesięcy, nie poinformowano nawet strony o przyczynach opóźnienia ani o terminie załatwienia sprawy. Stanowi to naruszenie zasady zaufania do organu wyrażonej w art. 123 O.p. Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i odnieść się do podniesionych kwestii przez Sąd w celu zapewnienia prawidłowego toku postępowania, które będzie warunkowało załatwienie niniejszej sprawy. Wobec tego, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.