III SA/Wa 1201/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędziowie asesor WSA Sylwester Golec, sędzia WSA Jerzy Płusa (spr.), Protokolant Grzegorz Potiopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2005 r. sprawy ze skarg K. O. na decyzje Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...], [...], [...] i [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargi Zaskarżonymi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzjami z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...], [...], [...], [...] Minister Finansów, po rozpatrzeniu odwołań K. O. - skarżącego w niniejszych sprawach, utrzymał w mocy swoje decyzje z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...], [...], [...], [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznych decyzji Izby Skarbowej B. z dnia [...] kwietnia 2001 r. nr [...], [...], [...], [...] w sprawie podatku od towarów i usług za maj, czerwiec, lipiec i grudzień 1997 r. Jak wynika z uzasadnień zaskarżonych decyzji, Izba Skarbowa w B. decyzjami z dnia [...] kwietnia 2001 r. utrzymała w mocy decyzje Inspektora Kontroli Skarbowej w Urzędzie Kontroli Skarbowej w B. z dnia [...] listopada 2000 r. określające K. O. prowadzącemu działalność gospodarczą p.n. Przedsiębiorstwo Techniczno-Handlowe "[...]" zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za maj, czerwiec, lipiec i grudzień 1997 r. Po rozpatrzeniu wniosków pełnomocnika strony, decyzjami z dnia [...] czerwca 2001 r. Izba Skarbowa w B. odmówiła w trybie art. 213 § 2 Ordynacji podatkowej uzupełnienia decyzji z dnia [...] kwietnia 2001 r. Postanowieniami z dnia 29 stycznia 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny- Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku odrzucił skargi wniesione na decyzje Izby Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2001 r. z powodu złożenia skarg przed rozpatrzeniem wniosków złożonych przez pełnomocnika strony o uzupełnienie tych decyzji. Pismami z dnia [...] października 2003 r. pełnomocnik skarżącego złożył wnioski do Ministra Finansów o stwierdzenie nieważności decyzji Izby Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2001 r. Po rozpatrzeniu wniosków pełnomocnika skarżącego, Minister Finansów decyzjami z dnia [...] stycznia 2004 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Izby Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2001 r. ze względu na uchybienie terminowi określonemu w art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. Pismami z dnia [...] lutego 2004 r. pełnomocnik skarżącego wniósł odwołania, domagając się uchylenia zaskarżonych decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy. Zaskarżonym decyzjom pełnomocnik skarżącego zarzucił : - naruszenie przepisów prawa procesowego mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w szczególności art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w związku z art. 122, art. 123, art. 180, art. 187 § 1, art. 191 i art. 200 tej ustawy, które zobowiązują organ podatkowy do ustalenia prawdy obiektywnej w sposób wnikliwy po podjęciu wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i po wyczerpującym zebraniu całego materiału dowodowego, - naruszenie art. 120, art. 121§ 1 Ordynacji podatkowej, które w toku postępowania zobowiązują organ podatkowy do stania na straży praworządności oraz prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa, - pozbawienie strony jakiegokolwiek środka kontroli decyzji zawierającej oczywiste wady prawne, - pozostawienie w obrocie prawnym wadliwej decyzji. Po rozpatrzenia odwołań, Minister Finansów decyzjami z dnia [...] kwietnia 2004 r. utrzymał w mocy zaskarżone decyzje. W uzasadnieniu decyzji Minister Finansów wskazał na art. 24 § 1 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 169, poz. 1387), zgodnie z którym to przepisem żądania uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji, która stała się ostateczną do dnia 31 grudnia 2002 r. podlegają rozpatrzeniu w trybie, na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie noweli. Skoro zatem decyzje Izby Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2001 r. odmawiające uzupełnienia decyzji z dnia [...] kwietnia 2001 r. , których stwierdzenia domagał się skarżący, stały się decyzjami ostatecznymi przed dniem 1 stycznia 2003 r., to w niniejszych sprawach zastosowanie miały przepisy Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. Zgodnie z art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy zobowiązany został do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie wniesione zostało po upływie roku od daty jej doręczenia. W przypadku wydania decyzji, o której mowa w art. 213 § 2 Ordynacji podatkowej, termin do wniesienia odwołania lub skargi biegnie od daty doręczenia tej decyzji. Minister Finansów wskazał, że w niniejszych sprawach wnioski o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznych zostały złożone po upływie terminu określonego w art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej. Wystąpiła więc przesłanka niedopuszczalności wszczęcia postępowania. Rozpatrzenie wniosków z dnia [...] października 2003 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 2001 r. objęte byłoby zatem przesłanką nakazującą stwierdzenie nieważności, wydanych w trybie art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej, decyzji. W związku z tym, rozstrzygnięcia zawarte w zaskarżonych decyzjach były prawidłowe, a okoliczności wskazywane przez pełnomocnika skarżącego nie uzasadniają rozpatrzenia wniosków skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji, wbrew postanowieniom art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej. Pismami z dnia [...] maja 2004 r. pełnomocnik skarżącego wniósł skargi na decyzje Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2004 r. domagając się uchylenia zaskarżonych decyzji w całości. W skargach pełnomocnik skarżącego powtórzył zarzuty zawarte w odwołaniach, a ponadto zarzucił zaskarżonym decyzjom rażące naruszenie art. 2 Konstytucji poprzez wydanie w odniesieniu do tego samego podmiotu, w takim samym stanie faktycznym i prawnym, rozstrzygnięć krańcowo ze sobą sprzecznych oraz związaną z nimi odmowę wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji dotkniętej ciężkimi wadami z uwagi na upływ czasu. W uzasadnieniu skarg pełnomocnik skarżącego wskazał, m.in. na błędne ustalenia zawarte w decyzjach Inspektora Kontroli Skarbowej, utrzymanych następnie w mocy decyzjami Izby Skarbowej w B.. Potwierdza to wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2003 r., który w identycznym stanie faktycznym i prawnym odnoszącym się do innego miesiąca 1997 r. uchylił decyzję Izby Skarbowej w B. ze względu na naruszenie norm zawartych w przepisach prawa procesowego, w szczególności art. 122, art. 123, art. 180, art. 187 § 1, art. 191 i art. 200 Ordynacji podatkowej. W ocenie pełnomocnika skarżącego niewątpliwie, gdyby w niniejszych sprawach nie naruszono przepisów proceduralnych wydano by decyzje o innej treści. Powyższe, w ocenie pełnomocnika skarżącego, uzasadnia w pełni zastosowanie art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, który zobowiązuje organ podatkowy do obligatoryjnego stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, wynikająca z art. 2 Konstytucji zasada państwa prawnego uzasadnia zastosowanie wobec skarżącego terminu uprawniającego go do złożenia wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji przed upływem 5 lat od dnia doręczenia decyzji. Ponadto pełnomocnik skarżącego stwierdził, że przyjęcie, iż wobec skarżącego zastosowanie znajduje roczny termin do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, z uwagi na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w przedmiocie złożonych skarg ( postanowienia wydano dopiero w 2003 r.) pozbawi skarżącego jakiegokolwiek środka kontroli decyzji zawierających oczywiste wady prawne. Stanu takiego nie sposób pogodzić z konstytucyjną zasadą państwa prawnego. W odpowiedziach na skargi Minister Finansów wnosząc o oddalenie skarg, podtrzymał stanowisko i uzasadniającą je argumentację zawarte w odpowiedziach na skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) na rozprawie postanowił połączyć sprawy o sygn. III SA/Wa 1201/04, III SA/Wa 1202/04, III SA/Wa 1203/04 i III SA/Wa 1204/04 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić pod jednym numerem akt III SA/Wa 1201/04. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył , co następuje. Skargi są niezasadne. Stosownie do art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r., organ podatkowy odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie zostało wniesione po upływie roku od jej doręczenia. Natomiast w myśl art. 24 § 1 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2003 r., żądania uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji, która stała się ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu w trybie, na zasadach i w terminach określonych w przepisach Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym przed dniem w życie niniejszej ustawy. W niniejszych sprawach wnioski o stwierdzenie nieważności decyzji zostały złożone pismami z dnia [...] października 2003 r. i dotyczyły decyzji, które stały się ostateczne przed dniem 1 stycznia 2003 r. Jak wynika z wyżej przytoczonych przepisów i jak prawidłowo przyjął Minister Finansów, do wniosków tych znajdował zastosowanie roczny termin przedawnienia określony w art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r., po upływie którego organ podatkowy zobowiązany był do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia norm procesowych obligujących organy podatkowe do ustalenia prawdy obiektywnej po podjęciu wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i po wyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego należy odnieść raczej do decyzji Izby Skarbowej w B., a nie do będących przedmiotem niniejszych spraw zaskarżonych decyzji Ministra Finansów. W tych bowiem sprawach stan faktyczny i prawny nie budził wątpliwości. Nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Upływ rocznego terminu określonego w art. 249 § 1 stanowi negatywną przesłankę uniemożliwiającą wszczęcie postępowania. Termin ten nie może być przywrócony, a jego upływ powoduje wygaśnięcie możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Dotyczy to zarówno wszczęcia postępowania na żądanie strony, jak również z urzędu. Odmowa wszczęcia postępowania jest rozstrzygnięciem, które sprawia, iż w danej sprawie postępowanie nie może się toczyć i tym samym nie może być w ogóle rozpatrywana kwestia zaistnienia, wskazanych w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej, przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej. Rozwiązanie prawne przyjęte w art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r., aczkolwiek krytykowane w piśmiennictwie podatkowym ( patrz, n.p. Bogumił Brzeziński i inni, Ordynacja podatkowa - Komentarz, Toruń 2002, str. 809), stanowiło jednak element obowiązującego wówczas porządku prawnego. Tym samym organy podatkowe były zobowiązane do stosowania tego przepisu, jak również związany nim jest Sąd dokonując kontroli legalności wydawanych, na jego podstawie rozstrzygnięć. To, że przepis ten został ostatecznie zmieniony, z uzasadnieniem, które przytacza w skardze pełnomocnik skarżącego, a roczny termin został wydłużony do lat pięciu, nie zmienia jednak faktu, iż z racji rozwiązań przyjętych w przepisach przejściowych ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, a konkretnie w art. 24 tej ustawy, do decyzji, które stały się ostateczne przed dniem wejścia w życie tej ustawy, roczny termin nadal znajdował zastosowanie, a więc także do decyzji Izby Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2001 r., których stwierdzenia nieważności domagał się skarżący. Istotnym elementem, wynikającej z art. 2 Konstytucji zasady państwa prawnego, na którą to zasadę powołuje się pełnomocnik skarżącego, jest podejmowanie przez organy administracji publicznej rozstrzygnięć na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Nie można więc wywodzić z tej zasady, czego domaga się skarżący, możliwości wyjątkowego zastosowania wobec niego terminu pięcioletniego przewidzianego w art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji, gdy z przepisów wynika obowiązek zastosowania terminu rocznego. Tak więc, Minister Finansów odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznych Izby Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2001 r. prawidłowo ocenił obowiązujące w tym zakresie przepisy i zastosował je do stanu faktycznego i prawnego, który miał miejsce w niniejszych sprawach. Nie można więc czynić mu zarzutu naruszenia prawa. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.