III SA/Wa 1204/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. sp. z o.o. z siedzibą w G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2010 r. postanawia: 1) przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. . Skarżąca – H. Sp. z o.o., w odpowiedzi na wezwanie o uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości niespełna 8.781 zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wyjaśniła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, ponieważ nie prowadzi od 2012 r. działalności gospodarczej. W uzasadnieniu powołała się na okoliczności, iż jej działalność została ograniczona z uwagi na niewypłacenie 1.200.000 zł należności i trwają procesy sądowe w celu jej odzyskania. Zaznaczyła, iż od 2012 r. ponosi stratę. Wskazała, iż utrata płynności nastąpiła z powodu upadłości Generalnego Wykonawcy, co spowodowało brak zapłaty podatków, składek ZUS, kredytów. Stwierdziła, iż wartość zobowiązań i poręczeń firmy to kwota ponad [...] zł, natomiast majątek firmy wynosi [...] zł. Na rachunku posiada debet. Koszty jej utrzymania w wysokości 30.000 rocznie nie są opłacane. Natomiast zobowiązania wynoszą [...] zł. Spółka oświadczyła, że wysokości jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł. W wykonaniu wezwania referendarz sądowego Skarżąca poinformowała o tym, że w związku z chorobą prezesa (choroba [...] , [...] ) nie funkcjonuje prawidłowo. Wynagrodzenie pełnomocnika jest ustalone w oparciu o zasadę succes fee, a w części – w oparciu o wynagrodzenie ryczałtowe, płatne w ratach. Środki na ten cel pochodzą z wynajmu nieruchomości. Skarżąca przekazała bilans sporządzony na dzień 30 czerwca 2016 r., rachunek zysków i strat za czerwiec 2016 r., zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, wezwanie do zapłaty, rejestr dokumentów handlowych, rozrachunki na 30 września 2016 r., listę płac na okres od lipca do września 2016 r., kartę informacyjną leczenia szpitalnego, zawiadomienie o skierowaniu na rehabilitację leczniczą. Postanowieniem z dnia 18 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy zwolnił Skarżącą od wpisu od skargi kasacyjnej powyżej kwoty 1000 zł oraz odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Pismem z dnia 28 listopada 2016 r., Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. Skarżąca wskazała trudna sytuację finansową, która trwa już kilka lat, a powstała na skutek zaniechali w płatnościach Generalnego Wykonawcy. Wyjaśniła, iż pomimo wielokrotnych monitów nie otrzymała należnego jej wynagrodzenia za roboty z umowy podstawowej, zwrotu z tytułu kaucji gwarancyjnych jak i za wykonane prace dodatkowe. Już w trakcie trwania inwestycji sytuacja finansowa Skarżącej znacznie się pogorszyła, a po zakończeniu zadania inwestycyjnego zaczęła permanentnie odnotowywać stratę. W roku 2012 miała stratę w wysokości 413.699,92 zł, zaś w 2013 r. strata wyniosła 149.207,94 zł., w 2014 r. strata wynosiła 11.269,79 zł a w roku 2015 strata wyniosła 299.141,54 zł. Spółka nie posiada żadnych samochodów, sprzętów i maszyn, które stanowiłyby realną wartość. Posiada nieruchomość we W. obciążona jest hipotekami wierzycieli (ZUS lub Gmina M. ) na kwotę większą niż jej wartość. Ponadto Spółka nie jest w stanie jej ani wynająć lub wydzierżawić ani sprzedać. Zgodnie ze sprawozdaniem finansowym za 2015 r. Skarżąca odnotowała stratę w wysokości 2.445.024,74 zł. Ponadto na posiadanych rachunkach bankowych nie występują środki pozwalające na uiszczenie opłaty sądowej. Zaznaczyła, iż jej trudna sytuacja ekonomiczna wynika nie tylko z braku zapłaty wynagrodzeń przez Generalnego Wykonawcę, ale również z faktu, iż prezes zarządu na skutek braku tych płatności przeszedł zawał serca i do dnia dzisiejszego leczy się zarówno [...] jak i ma ogromne problemy [...] . Końcowo uznała, iż koszty sądowe stanowią barierę dla sądowego rozpatrzenia jej sprawy. W związku z wnioskiem strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy oraz jej sprzeciwem od orzeczenia referendarza, pismem z dnia 1 grudnia 2016 r. wezwano stronę Skarżącą do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej, przez wskazanie wysokości środków finansowania działalności uzyskanych przez stronę skarżącą ze źródeł zewnętrznych (np. dobrowolne wpłaty wspólników, darowizny, itp.) w ciągu ostatnich sześciu miesięcy (data, wysokość), wskazanie konkretnej wysokości wynagrodzenia pełnomocnika, a także daty i źródeł pochodzenia środków na to wynagrodzenie oraz podanie innych informacji o przyczynach uniemożliwiających stronie skarżącej poniesienie kosztów sądowych oraz ewentualnych zmian w sytuacji finansowej od czasu wydania zaskarżonego orzeczenia referendarza sądowego. W pismach z dnia 13 i 15 grudnia 2017 r. Skarżąca wskazała, iż osiąga comiesięczny dochód z wynajmu nieruchomości znajdującej się w miejscowości Wróblowice w wysokości 1000 zł. Jednak nieruchomość ta jest obciążona hipoteką w wysokości ponad 12.000.000 zł, przy czym opłaty związane z eksploatacją nieruchomością (podatki) wynoszą ok. 2000 zł. Wskazała, iż w tej chwili trwają rozmowy z gmina w celu rozłożenia zaległości podatkowych na raty i zawieszenia na okres 6 miesięcy podatku od nieruchomości. Spółka jako wynajmujący 1 pomieszczenie jest zobowiązany także do ogrzewania i utrzymania obiektu w należytym stanie. Wyjaśniła, że nie otrzymała żadnych darowizn. Wspólnicy nie dokonywali podwyższenia kapitału zakładowego ani nie dokonywali dobrowolnych wpłat oraz nie udzielali prywatnych pożyczek ze względu na brak środków finansowych na ten cel. Wskazała, iż wynagrodzenie pełnomocnika oparte jest metodzie success fee, tj. uiści wynagrodzenie w momencie pozytywnego zakończenia sprawy. Spółka nie uiszcza pełnomocnikowi żadnych zaliczek z tego tytułu. Powtórzyła argumentację, iż jej działalność gospodarcza napotyka się w chwili obecnej z trudnościami płatniczymi, która związana jest z niemożnością odzyskiwania pełnym sum od kontrahentów. Działalność ta jest bowiem specyficzna - Skarżąca świadczyła usługi produkcyjne i elektryczne na zlecenia wraz z montażem stolarki otworowej, niekiedy z długimi terminami płatności - nie zawsze zresztą dotrzymywanymi przez inwestorów. Stąd też brak środków finansowych był podstawową przyczyną ograniczenia płynności finansowej. Na chwilę obecną spółka działalności nie prowadzi. Od kilkunastu miesięcy wystawia jedynie faktury związane z wynajmem nieruchomości, które zostały zajęte przez komornika z tytułu niespłaconych zobowiązań kredytowych. Zła sytuacja finansowa firmy została zapoczątkowana ogromnymi opóźnieniami w zapłacie należności przez J. S.A. - zleceniodawcy, realizowanej przez Spółkę w 2007 r. budowy. Następnie brak zapłaty ze strony kolejnego zleceniodawcy - firmy L. (po dwóch latach postępowania sądowego sprawa została wygrana przez Skarżącego i należność została przeznaczona na spłatę zaległych składek ZUS i spłaty zobowiązań). Następny kontrahent (D. S.A.) który posiadał w stosunku do Spółki niezapłacone zobowiązania w wysokości ponad [...] zł ogłosił upadłość (należność nie została do dziś odzyskana). Kolejną dużym przedsiębiorcą od którego Spółka nie odzyskała należności to Spółka T. Sp. z o.o. która również głosiła upadłość (dochodzona należność ok. 1.500.000 zł netto). Upadek kilku firm i brak zapłaty za wykonane usługi przez Spółkę doprowadziły do windykacji należności w stosunku do Spółki, zajęcie rachunków bankowych, obciążenia hipoteką nieruchomości we W. oraz przeprowadzenie gruntowej restrukturyzacji Spółki - zwolnienia pracowników. Wskazane okoliczności przyczyniły się do braku możliwości pozyskania nowych kontraktów i w chwili obecnej jedyną szansą dla ratowania firmy i nie dopuszczenie do jej upadłości jest odzyskanie należności na drodze postępowania sądowego, co jest etapem długotrwałym (postępowanie w toku). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z 18 listopada 2016 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 2 ustawy ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658) do postępowań w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zainicjowanych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stosuje się przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej powołaną ustawą. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać także należy, iż przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą prawną jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowią wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 8.781 zł. W myśl zatem art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. jej obowiązkiem było wykazanie, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Okoliczności przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt pozwalają uznać, że jej sytuacja uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. O powyższym zadecydował przede wszystkim sytuacja finansowa spółki skutkująca utrata płynności finansowej podmiotu gospodarczego, a także obecny brak faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej na skutek niewywiązania się kontrahentów z płatności za wykonane usługi montażowe. Jednocześnie jednak Sąd uznał, że nie jest zasadne zwolnienie Skarżącej z kosztów sądowych w całości (na obecnym etapie postępowania kosztem tym jest wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 8.781 zł). W pierwszej kolejności należy mieć bowiem na uwadze, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od przewidzianej w przepisie art. 199 P.p.s.a. zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, zgodnie z którą strony postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Jak wskazała Skarżąca obecnie toczy ona spore sądowe z dłużnikami o zwrot środków za wykonane prace budowlane, które czekają na rozstrzygnięcie Z powyższych względów uznać należy, iż zasadne jest Skarżącej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przedmiotowej części. Sąd, mając na uwadze powyższe oraz treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.