III SA/Wa 1211/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2015r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, Skarżąca – K. S. wniosła na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że utraciła źródło zarobkowania, a do chwili złożenia ww. wniosku starała się ze środków domowych wygospodarować pieniądze na pokrycie licznych kosztów postępowań sądowych. W chwili obecnej nie jest już w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów bowiem nie ma środków finansowych. Oświadczyła, że pozostaje bez pracy, a jej mąż od dziewięciu miesięcy przebywa na zwolnieniu lekarskim, z powodu choroby [...] . Z oświadczenia o stanie rodzinnym wynika, że Skarżąca wraz z mężem, córką i synem (ur. w [...] r. i [...] r.) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Dzieci partycypują w kosztach utrzymania rodziny, ale córka jest osobą niepełnosprawną, nadal się uczy i osiąga dochody z najmu lokalu. Syn ma na utrzymaniu małoletnie dziecko, na które przeznacza znaczną część swoich dochodów. Z oświadczenia majątkowego wynika, że Skarżąca posiada dom o pow. 270 m² z działką o powierzchni 1400 m² (współwłasność) oraz nieruchomość rolną o pow. 412 m² (współwłasność). Natomiast mąż Skarżącej posiada samochód osobowy marki [...] rok produkcji 2005, syn posiada samochód osobowy marki [...] rok produkcji 2009, a córka lokal o powierzchni 57 m². Dochód miesięczny brutto Skarżącej wraz z rodziną wynosi 6.300 zł, tj.: 2.100 zł z działalności gospodarczej prowadzonej przez męża Skarżącej, 3.000 zł wynagrodzenie syna Skarżącej i 1.200 zł z tytułu najmu lokalu uzyskuje córka Skarżącej. Skarżąca do miesięcznych wydatków rodziny zaliczyła: energię elektryczną – 650 zł, gaz – 250 zł, inne opłaty np. telefon, internet, woda, wywóz nieczystości, podatek od nieruchomości – 700 zł, opłata za leczenie córki 200 zł, dojazdy do szkoły i pracy – 300 zł, wyżywienie 900 zł. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożyła: faktury VAT za media, paragony za zakup paliwa, kopię decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności córki, faktury zakupu aparatu słuchowego z 2013r., wyciągi z rachunków bankowych, dokument z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej potwierdzający, że 31 października 2014r. wykreślono prowadzoną przez Skarżącą działalność gospodarczą, zestawienie przychodów i kosztów działalności prowadzonej przez męża Skarżącej, deklaracje VAT-7 za okres od stycznia do maja 2015r., decyzję z 13 maja 2015r. o przyznaniu mężowi Skarżącej świadczenia rehabilitacyjnego, zeznania podatkowe za 2013r. i 2014r. Postanowieniem z 7 lipca 2015r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie Skarżąca złożyła sprzeciw na powyższe postanowienie. Wskazała w nim, że wykazała ponad wszelką wątpliwość niemożność uiszczenia wpisu od skargi. Zdaniem Skarżącej uzyskane przez męża w 2014r. dochody oraz zasiłek chorobowy nie świadczą o zasobności Skarżącej. Wyjaśniła, że kwoty uzyskane z dochodów męża zostały spożytkowane na jego leczenie oraz bieżące prowadzenie gospodarstwa domowego. Skarżąca podkreśliła także, że dochody syna zostały znacząco ograniczone, z powodu ustania umowy o pracę. Podkreśliła także, że zarówno na niej jak i małżonku ciąży konieczność uiszczania kosztów sądowych w innych prowadzonych sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012r., poz. 270 ze zm.), - dalej "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, jeżeli nie został on odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu spowodowało zatem usunięcie z obrotu prawnego postanowienia referendarza sądowego z 18 lutego 2015r. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Należy także wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywujący, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005r., II FZ 794/05, niepubl.). Z obowiązku tego Skarżąca wywiązała się i w sposób należyty opisała i udokumentowała swoją sytuację materialną oraz rodzinną. Z przedstawionych przez Skarżącą informacji wynika, że pozostaje bez pracy. Prowadzona działalność gospodarcza jako nieprzynosząca dochodów została wyrejestrowana. Mąż Skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, która przynosiła mu dochód w kwocie 2.100 zł miesięcznie. Jednakże od kilku miesięcy przebywa na zwolnieniu lekarskim z powodu [...] i otrzymuje z tego tytułu zasiłek. Na potwierdzenie tego faktu Skarżąca przedłożyła informację o dochodach uzyskanych od organu rentowego PIT-11A, z którego wynika, że w 2014r. z tytułu zasiłku pieniężnego uzyskanego z ubezpieczenia społecznego uzyskał przychód w kwocie 4.097,96 zł. Pozostające natomiast we wspólnym gospodarstwie domowym pełnoletnie dzieci uzyskują wprawdzie dochody jednak dochody syna zostały znacząco zmniejszone w związku z wygaśnięciem umowy o pracę (umowa o świadczenie usług sportowych), a ponadto kwoty te przeznaczane są również na ich własne utrzymanie. I tak, córka Skarżącej jest osobą niepełnosprawną i uczy się. Uzyskuje miesięcznie kwotę 1.200 zł z najmu lokalu, jednakże z kwoty tej - jak wynika z formularza PPF - ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu niepełnosprawności w wysokości 200 zł oraz – na co wskazują załączone faktury – ponosi koszty zakupów np. aparatu słuchowego (1.409,60 zł). Syn Skarżącej otrzymuje wprawdzie wynagrodzenie za pracę i partycypuje w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego, jednakże z uzyskanego wynagrodzenia (2.994,14 zł) utrzymuje też własne dziecko. Natomiast jak wynika z wyliczenia miesięcznych kosztów utrzymania z tytułu opłat za media, leczenie, wyżywienie - małżonkowie ponoszą miesięczne koszty w kwocie 3000 zł (niewliczając kosztów utrzymania dziecka syna Skarżącej, ani też kosztów zakupu aparatu słuchowego). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, liczbę spraw małżonków zawisłych przed tutejszym Sądem (sygn. III SA/Wa 2748-2753/14, III SA/Wa 2756-2757/14 oraz III SA/Wa 2778-2787/14 i III SA/Wa 940/15), jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie istnieją podstawy do przyznania prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. W ocenie Sądu sytuacja materialna rodziny pogorszyła się na tyle, że małżonkowie nie są obecnie w stanie uiścić kosztów wpisu sądowego od skargi. Główną przyczyną takiego stanu, wydaje się być choroba męża Skarżącej i ograniczenie z tego powodu dochodów uzyskiwanych wcześniej z prowadzonej działalności gospodarczej do dochodów obecnie uzyskiwanych z zasiłku chorobowego. Przy tym z przedstawionych dokumentów i informacji nie wynika, aby małżonkowie posiadali oszczędności albo majątek, który mógłby w krótkim czasie zostać spieniężony, a uzyskane w ten sposób środki przeznaczone na uiszczenie wpisu należnego od skargi. Z tej też przyczyny zasadne, w ocenie Sądu, było przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Jednocześnie wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania kwota wpisu sądowego jest jedynym kosztem, do którego uiszczenia Skarżąca została zobowiązana w niniejszej sprawie. Przyszłe ewentualne koszty postępowania mogą być przedmiotem rozpoznania kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć bowiem należy, że sytuacja materialna małżonków, do tego czasu może ulec poprawie. Mąż Skarżącej wprawdzie przebywa na zwolnieniu lekarskim, jednakże (o czym świadczą przedstawione deklaracje VAT-6) nie zrezygnował z prowadzenia działalności gospodarczej, która w przyszłości może przynosić przychody, a co za tym idzie sytuacja materialna rodziny może ulec poprawie. Mając na względzie powyższą argumentację oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.