III SA/Wa 1212/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka (spr.), Sędziowie Asesor WSA Jarosław Trelka, Asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2006 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę Wnioskiem z dnia 13 września 2005 r. skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. (dalej Zakład), W. C. (dalej skarżący) wystąpił o "korektę i umorzenie należności z tytułu składek na rzecz ZUS". Uzasadniając wniosek wskazał, że dnia 01 lipca 2003 r. został zatrudniony w P.[...] .. "E." sp. jawna E. K. i T. K. z siedzibą w S., która jako płatnik regulowała składki na ZUS. Od 05 sierpnia 2003 r. skarżący przebywał na kilkumiesięcznym zwolnieniu lekarskim, a decyzją ZUS wydaną w maju 2004 r. uzyskał prawo do renty, którą otrzymuje nadal. Skarżący poinformował ponadto, że ZUS w O. odmówił mu wypłaty zasiłku chorobowego, co w jego opinii było "bardzo krzywdzące i niesprawiedliwe" i bardzo pogorszyło sytuację materialną jego rodziny. Skarżący rozważa likwidację prowadzonej działalności gospodarczej, ponieważ nie przynosi ona oczekiwanych dochodów. Ponadto, jego żona nie pracuje i nie posiada prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Zakład, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm., dalej powoływana jako u.s.u.s.) odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wraz z odsetkami za wskazane w decyzji okresy. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w kontekście obowiązujących przepisów trudna sytuacja materialna oraz brak środków na pokrycie zadłużenia wobec ZUS nie przesądza o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku. Organ zwrócił uwagę, że skarżący jest posiadaczem mieszkania własnościowego oraz samochodu dostawczego. W okresie od 08 czerwca 1998 r. do 31 sierpnia 2002 r. pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy, a od 01 kwietnia 2004 r. do 30 czerwca 2006r. otrzymywał świadczenie z tytułu niezdolności do pracy. Ponadto, skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu przychody. Sygn. akt III SA/Wa 1212/06 Zakład zwrócił uwagę, że w dłuższym okresie sytuacja materialna skarżącego może ulec poprawie, co umożliwi wyegzekwowanie należności w późniejszym czasie oraz dodał, że skarżący nie jest zadłużony wobec innych instytucji i osób trzecich. W dalszej części uzasadnienia wskazał, że powoływana przez skarżącego okoliczność osiągania niskich przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, nie stanowi wystarczającej podstawy umorzenia należności, ponieważ jest to ryzyko, które każdy płatnik powinien wkalkulować w prowadzoną przez siebie działalność. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wniósł o dokonanie korekty należności wobec Zakładu argumentując, iż w okresie od lipca do sierpnia 2003 r., przed pójściem na zwolnienie lekarskie w związku "ze schorzeniem na które później została przyznana renta" był zatrudniony w spółce P.[...]. "E." sp jawna E. K. i T. K. w S., która regulowała składki na ubezpieczenie społeczne. W związku z powyższym, wnioskodawca wniósł o dokonanie korekty wysokości zobowiązania poprzez jego zmniejszenie o uregulowaną przez pracodawcę kwotę 921,34 zł oraz o uwzględnienie okoliczności, że od sierpnia 2003 r. do marca 2004 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Za okres ten wnioskodawcy nie został wypłacony zasiłek chorobowy, a dodatkowo został on obciążony składkami za czas, kiedy przebywał na zwolnieniu lekarskim. Ponadto wnioskodawca zwrócił się z wnioskiem o umorzenie zaległości wobec Zakładu, ponieważ bez uszczerbku dla siebie i najbliższej rodziny nie jest w stanie spłacić zobowiązania. Argumentował, że prowadzona działalność gospodarcza przynosi tylko straty i dlatego zostanie zakończona. Ponadto, żona wnioskodawcy nie pracuje i nie ma prawa do zasiłku, a mieszkanie i samochód "zostały zakupione dawno temu". Wnioskodawca i jego żona utrzymują się z renty w wysokości około 550 zł. Ponadto, skarżący spłaca kredyt studencki w kwocie 250 zł miesięcznie, zaciągnięty przez jego córkę na kontynuowanie nauki. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej Prezesem Zakładu, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Odnosząc się do argumentów podniesionych we wniosku wyjaśnił, Sygn. akt III SA/Wa 1212/06 iż skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, przy jednoczesnym ustalonym od dnia 08 czerwca 1998 r. prawie do renty z tytułu niezdolności do pracy, dokonał zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego. Z dniem 01 września 2002 r. skarżący utracił prawo do renty i od tego dnia objęto go obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Natomiast dnia 01 lipca 2003 r. został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę z P.[...]. "E." sp jawna E. K. i T. K. w S.,. Następnie, decyzją z [...] grudnia 2003r., Zakład wyłączył od dnia 01 lipca 2003 r. skarżącego z ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia. Sąd Okręgowy IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. wyrokiem z dnia [...] marca 2004 r. (sygn. akt [...]) oddalił odwołanie wniesione przez skarżącego od wskazanej decyzji, w konsekwencji w okresie od 01 lipca 2003 r. podlegał on obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Odnosząc się do zarzutu obciążenia skarżącego składkami na ubezpieczenia społeczne za okres przebywania na zwolnieniu lekarskim, Zakład stwierdził, iż zgodnie z art. 18 ust. 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zasady zmniejszania najniższej podstawy wymiaru składek stosuje się w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu ubezpieczony spełnia warunki do przyznania zasiłku. Skarżący nie spełnił przesłanek i dlatego, pomimo że ma orzeczoną niezdolność do pracy, zasiłek chorobowy nie został mu przyznany. W konsekwencji, skarżący był zobowiązany do regulowania składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Ustosunkowując się do powołanych we wniosku okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej, Prezes powtórzył argumenty Zakładu uzasadniające odmowne rozpoznanie wniosku, podkreślając, że majątek skarżącego posiada określoną wartość rynkową. Ponadto skarżący ma przyznane świadczenie z tytułu niezdolności do pracy w okresie od 01 stycznia 2004 r. do 30 czerwca 2006 r. i Sygn. akt III SA/Wa 1212/06 pomimo twierdzenia, że działalność gospodarcza nie przynosi przychodu, to jednak nie zaprzestał jej prowadzenia. Analizując argument, że skarżący spłaca kredyt studencki zaciągnięty przez córkę w celu kontynuowania nauki, Prezes stwierdził, iż nie jest to dług strony skarżącej, dodał, że zobowiązania z tytułu kredytów nie stanowią przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności względem ZUS oraz wskazał, że powołana okoliczność świadczy, iż wnioskodawca posiada zdolność regulowania zobowiązań. Prezes ocenił, iż sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia umorzenia zaległości. Nie stwierdzono również zdarzeń losowych, choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. przemawiających za uwzględnieniem żądania i umorzeniem należności. Dodał, iż skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności popartych dowodami, które przemawiałyby za zmianą rozstrzygnięcia. Podsumowując Prezes stwierdził, że ostateczną granicą dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym, a decyzje w zakresie umorzeń mają charakter uznaniowy, co oznacza, że udzielenie tego rodzaju ulgi jest prawem, a nie obowiązkiem organu. Na tę decyzję skarżący złożył skargę, stwierdzając, że jest ona krzywdząca i niesprawiedliwa. Ponownie przywołał okoliczności, które w jego opinii uzasadniają korektę zaległego zobowiązania wobec Zakładu. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. Sygn. akt III SA/Wa 1212/06 zm.) dalej powoływanej jako p.p.s.a., kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja wydana w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Dokonując jej oceny w powołanym zakresie stwierdzić należy, że skarga jest niezasadna, ponieważ zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Stosownie do art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano ponadto możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sygn. akt III SA/Wa 1212/06 Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Niezależnie jednak, czy chodzi o kwestię umorzenia należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, czy także w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami - o kwestię umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia, ustawodawca używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy. Jednakże, aby organ podatkowy mógł podjąć rozstrzygnięcie w ramach tzw. uznania administracyjnego musi najpierw stwierdzić istnienie przesłanek określonych w powołanych przepisach u.s.u.s. To z kolei obliguje go do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych sprawy oraz szczegółowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Organ ten dysponuje pewnym marginesem swobody w odniesieniu do zaistniałej w danej sprawie sytuacji faktycznej. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia należności dysponuje w tym przypadku Sygn. akt III SA/Wa 1212/06 Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który może, ale nie musi przychylić się do pozytywnego załatwienia wniosku o umorzenie należności. Należy podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi. Badając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych wyżej kryteriów, Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Wydanie decyzji poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia sytuacji materialnej skarżącego. Organy orzekające wzięły pod uwagę podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a odnosząc je do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. Okoliczność, iż dokonana przez organy ocena odbiega od samooceny dokonanej przez skarżącego nie świadczy, iż ocena ta jest dowolna. Z akt sprawy wynika, że skarżący przed wydaniem decyzji w pierwszej instancji był informowany o przysługującym mu prawie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wypowiedzenia w jego kwestii. Skarżący z prawa tego nie skorzystał. Wprawdzie organ odwoławczy przed wydaniem decyzji w drugiej instancji, nie wzywał ponownie skarżącego do zapoznania i wypowiedzenia się w przedmiocie materiału dowodowego, ale wobec nie zgłaszania przez skarżącego nowych wniosków dowodowych, takie zaniechanie, choć naruszające art. 10 KPA, nie wpłynęło na rozstrzygnięcie sprawy, a w konsekwencji nie może uzasadniać uchylenia zaskarżonej decyzji. Sygn. akt III SA/Wa 1212/06 Zdaniem Sądu, ocena organów, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, została w sposób wyczerpujący uzasadniona. W świetle powołanych w uzasadnieniu decyzji przepisów nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W kontekście przesłanek sformułowanych w tym przepisie organy zasadnie odwołały się do sytuacji materialnej skarżącego, w szczególności zaś faktu uzyskiwania przez niego renty w okresie od 08 czerwca 1998 r. do 31 sierpnia 2002 r., a następnie świadczenia z tytułu niezdolności do pracy. Organy zwróciły uwagę, że skarżący posiada określony majątek: mieszkanie własnościowe oraz samochód dostawczy oraz prowadzi działalność gospodarczą. Powyższe ustalenia wykluczyły możliwość uznania należności skarżącego za całkowicie nieściągalne, jak również miały wpływ na ocenę zasadności umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący domagając się umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wskazywał trudną sytuację materialną i brak środków finansowych na ich zapłacenie. Wydając rozstrzygnięcie nie negowano faktu, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Zwrócono jednak uwagę, że powołane przez niego okoliczności nie przesądzają o pozytywnym załatwieniu wniosku. Aktualna trudna sytuacja finansowa, może ulec poprawie w dłuższym okresie. Ponadto wyjaśniono, że brak wystarczających dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, nie może być wystarczającą podstawą umorzenia należności, ponieważ jest to ryzyko, które każdy przedsiębiorca powinien wliczyć w prowadzoną przez siebie działalność. Uzasadniając decyzję wskazano również na inne okoliczności, którymi kierowano się odmawiając umorzenia należności z tytułu składek. Ustalono, że skarżący spłaca kredyt studencki zaciągnięty przez pełnoletnią córkę i nie stwierdzono zdarzeń losowych, choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny. Sygn. akt III SA/Wa 1212/06 Ponadto wskazano, iż ważny interes osoby zobowiązanej powinien być w każdym przypadku konfrontowany z interesem ogólnospołecznym, biorąc choćby pod uwagę przeznaczenie składek na ubezpieczenie społeczne. Zasadą powinno pozostać płacenie składek, nie zaś ich umarzanie, a konieczność ich spłaty nie powinna być traktowana przez samego dłużnika w hierarchii jego wszystkich innych zobowiązań, w tym także o charakterze prywatnoprawnym, za obowiązek stojący na samym końcu. Biorąc powyższe pod uwagę uznać zatem należy, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej usunięcie z obrotu prawnego, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.