III SA/Wa 122/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. postanawia - przyznać R. W. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od całości wpisu od skargi - R. W., zwany dalej "skarżącym" wniósł na formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to rozdzielnością majątkową małżonków oraz niskimi zarobkami (575 zł). Ujawnił że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i dwójką dzieci. Wskazał w nim, że nie posiada żadnego majątku. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżący przesłał pismo z dnia 6 lutego 2008 r. w którym wyjaśnił, że nie posiada tytułu prawnego do lokalu położonego w M. przy ul. [...] – lokal ten stanowi własność małżonki. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, na dowód czego przesłał zaświadczenie o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej. Skarżący nie posiada rachunku bankowego. Córka skarżącego jest bezrobotna, nie jest jednak zarejestrowana w urzędzie pracy. Z uwagi na wysokość osiąganych dochodów wszelkie wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego ponosi żona skarżącego. Do wierzytelności skarżący zaliczył kwotę 100 zł (w stosunku do [...]), zaznaczył przy tym, iż jest ona nieściągalna. Zobowiązania wobec Skarbu Państwa wynikają z decyzji podatkowych. Wydatki związane z wynagrodzeniem na rzecz pełnomocnika ponosi matka Skarżącego. Do pisma dołączył - oprócz wspomnianego wyżej zaświadczenia o wykreśleniu wpisu z ewidencji, zeznania za lata 2005-2006, informację PIT-11/8B za 2006 r. oraz PIT-11 za 2007 r., zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia, umowę o wyłączenie wspólności ustawowej. Postanowieniem z dnia 4 marca 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 122/08 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 20 marca 2008 r. pełnomocnik skarżącego wniósł od tego postanowienia sprzeciw. Wskazał, że powinność wzajemnego wspierania się przez małżonków jest powinnością wynikającą z zasad moralnych i kulturowych, a nie przepisów prawa. W jego ocenie małżonkowie mogą ale nie muszą udzielać sobie wzajemnie wsparcia, a w niniejszej sprawie sytuacja finansowa drugiego z małżonków nie jest na tyle dobra by móc angażować swoje środki w zobowiązania finansowe skarżącego. Wyjaśnił, że sytuacja finansowa żony skarżącego – ze względu na istniejącą między nimi rozdzielność majątkową – nie powinna być brana pod uwagę przy ocenie jego możliwości finansowych. Z ostrożności procesowej wskazał jednakże, iż żona skarżącego pracując na 0,65 etatu w Komedzie Powiatowej Policji w W. zarabia 663 zł, z czego pokrywa wydatki na media oraz wydatki związane z bieżącymi potrzebami rodziny. Wskazał, że obciążenie jej kosztami dochodzenia przez męża jego praw wiązałoby się ze znacznym pogorszeniem sytuacji majątkowej rodziny, w tym dwójki dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej "p.p.s.a.", od zarządzeń i postanowień referendarza można wnieść sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z kolei, jak stanowi przepis art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a. Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, może obejmować między innymi zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części. Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić, jeśli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona jest zobowiązana ponieść koszty sądowe. Możliwość przyznania prawa pomocy jest więc uzależniona od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby można było jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie pełnych kosztów postępowania będzie wiązało się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego jego i rodziny. Pod pojęciem tym należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych. Podkreślenia wymaga, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku i przesłanek wymienionych w treści art. 246 p.p.s.a. Oceniając, w świetle poczynionych powyżej uwag, wniosek złożony przez skarżącego Sąd stwierdził, iż przedstawiona w nim sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. W takiej ocenie utwierdza Sąd wysokość dochodów osiąganych aktualnie przez skarżącego z tytułu wynagrodzenie o pracę (599,24 zł - zgodnie ze złożonym oświadczeniem) jak również dochodów osiągniętych w latach poprzednich (zgodnie ze złożonymi kopiami deklaracji podatkowych). Na powyższej ocenie zaważyła również okoliczność, że oprócz sprawy niniejszej ciąży na skarżącym obowiązek uiszczenia wpisu w dwóch innych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem. Odnosząc się zaś do argumentacji zawartej w sprzeciwie co do możliwości oceny sytuacji finansowej żony skarżącego w niniejszym postępowaniu wskazać należy, iż jej ocenę nakazuje właśnie wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnego wspierania się małżonków. Sformułowany w tym przepisie ma charakter obowiązku prawnego, a nie jedynie moralnego. W przypadku zatem gdy sytuacja majątkowa małżonka umożliwiałaby udzielenie pomocy w uiszczeniu kosztów sądowych skarżący powinien się o taka pomoc zwrócić, zaś dopiero ewentualna odmowa jej udzielenia byłaby przedmiotem oceny Sądu. Niezależnie jednak od tego zastrzeżenia, w niniejszej sprawie z nadesłanych dokumentów wynika, iż zarobki osiągane przez żonę skarżącego oraz fakt ponoszenia kosztów utrzymania rodziny nie pozwalają na udzielenie takiej pomocy. Sąd uznał przy tym za niezasadne przyznanie na obecnym etapie postępowania skarżącemu zwolnienia z ewentualnych dalszych kosztów sądowych. Zdaniem Sądu w razie ich wystąpienia skarżący będzie uprawniony do złożenia kolejnego wniosku, gdzie przedstawi aktualną na dzień jego złożenia sytuację majątkową. Jednocześnie wskazać należy, iż skarżący będąc świadomy faktu toczenia się niniejszego postępowania sądowego i możliwości wystąpienia dalszych kosztów sądowych (opłata kancelaryjna, wpis od skargi kasacyjnej) powinien czynić starania na rzecz poprawy swojej sytuacji majątkowej wykorzystując posiadane możliwości zarobkowe, w tym poprzez podjęcie pracy w wymiarze pełnego etatu. Ocenie Sądu w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy podlega bowiem również okoliczność czy wnioskodawca wykorzystuje posiadane możliwości zarobkowe w pełni, a ewentualne zaniechania w tym zakresie obciążają go skutkami. Z powyższych względów, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 260 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.