III SA/Wa 1221/05

WyrokWSA w Warszawie2005-10-11

Skład orzekający: Hanna Kamińska, Barbara Kołodziejczak-Osetek, Hieronim Sęk

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja organu odwoławczego (Prezesa KRUS) odmawiająca umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, wydana w trybie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, może być uznana za wadliwą, jeśli rozstrzyga o kwestii, która nie była przedmiotem rozstrzygnięcia w pierwszej instancji?
Ratio decidendi
Decyzja organu odwoławczego, która rozstrzyga o kwestii nieobjętej zakresem rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, stanowi rażące naruszenie prawa procesowego (art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 KPA). Ponadto, uzależnianie umorzenia należności od warunków niewymienionych w przepisach prawa materialnego (art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r.) stanowi rażące naruszenie prawa materialnego. Oba te naruszenia, o szczególnym ciężarze gatunkowym, skutkują stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Stan faktyczny
Skarżący J.M. wystąpił o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników wraz z odsetkami, uzasadniając to trudną sytuacją materialną i rodzinną. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) decyzją z lutego 2005 r. umorzył odsetki pod warunkiem spłaty należności głównej w układzie ratalnym. Skarżący nie zgodził się z odmową umorzenia należności głównej i wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes KRUS decyzją z marca 2005 r. odmówił umorzenia należności, wskazując, że umorzenie odsetek jest jedyną możliwą ulgą. Skarżący złożył skargę do WSA w Warszawie, domagając się umorzenia całości zaległości.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] marca 2005 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] lutego 2005 r. i określił, że decyzje te nie mogą być wykonane w całości.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Kamińska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2005 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2005 r. nr KU [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...], 2) określa, że decyzje których nieważność stwierdzono nie mogą być wykonane w całości. Pismem z dnia 1 lutego 2005 r. J. M. (powoływany dalej jako "Skarżący") wystąpił o "umorzenie (...) zaległej sumy wraz z odsetkami, która wynosi około 2.000 zł", tzn. zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników wraz z odsetkami od tych składek w łącznej kwocie 1.997,70 zł. Prośbę uzasadniał trudną sytuacją rodzinną i zdrowotną, wysokimi kosztami utrzymania, budową domu i ponoszeniem kosztów dwóch kredytów bankowych. Decyzją z dnia [...] lutego 2005 r., nr [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (powoływany dalej jako "Prezes Kasy") rozpatrując wniosek z dnia 1 lutego 2005 r. na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 98, poz. 25 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.u.s.r.") "umorzył odsetki w 100, tj. w kwocie 215,30 zł pod warunkiem spłaty należności głównej w układzie ratalnym" Jednocześnie w sentencji decyzji zawarto prośbę o zgłoszenia się w celu zawarcia układu ratalnego dodając, iż w przypadku niedotrzymania warunków, na jakich układ ratalny zostanie zawarty decyzja straci moc. Z kolei w uzasadnieniu decyzji przytoczono treść art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. wyjaśniając, że sytuacja Skarżącego daje podstawy do wydania takiego rozstrzygnięcia, czyli umorzenia odsetek pod wskazanym warunkiem, oraz że umorzenie należności głównej byłoby bardzo niekorzystne dla Skarżącego. Umorzona składka nie jest bowiem wliczana do przyznanego w okresie późniejszym świadczenia emerytalnego lub rentowego. W piśmie z dnia 11 marca 2005 r. Skarżący podniósł, że "nie zgadza się z decyzją odmawiającą umorzenia należności głównej", wnosząc ponownie o jej umorzenie. Wniosek uzasadniał analogicznie jak poprzedni, tj. trudną sytuacją rodzinną, chorobą matki, koniecznością zakupu drogich leków oraz budową domu i zadłużeniem w bankach. Rozpatrując wniosek z dnia 11 marca 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy załatwionej decyzja z dnia [...] lutego 2005 r., nr jw., Prezes Kasy decyzją z dnia [...] marca 2005 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (powoływanego dalej jako "k.p.a.") i art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. "odmówił umorzenia należności". W uzasadnieniu wyjaśnił, że Skarżącemu ze względu na trudną sytuację materialną przyznano "ulgę w postaci umorzenia odsetek w kwocie 215,30 zł i jest to jedyna możliwa do zastosowania ulga". Ponadto wskazał na zaproponowaną ulgę zamienną w spłacie zaległości w formie układu ratalnego. Brak zdarzeń losowych w gospodarstwie Skarżącego oraz spłacanie kredytów - w ocenie organu - nie daje podstaw do umorzenia składki. Na powyższą decyzję Prezesa Kasy Skarżący pismem z dnia 18 kwietnia 2005 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o "umorzenie (...) sumy około 2.000 zł". Skargę uzasadniano identycznie jak wcześniejsze wnioski w przedmiocie umorzenia, tj. trudną sytuacją rodzinną i finansową, podkreślając dodatkowo własne problemy zdrowotne i pobyt w szpitalu. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wniósł o jej oddalenie, wskazując, że trudna sytuacja finansowa Skarżącego była podstawą umorzenia odsetek. Natomiast ze względu na wielkość posiadanego gospodarstwa rolnego i dobre klasy gruntów brak było podstaw do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.p.p.s.a."/), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 u.p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenia prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 u.p.p.s.a.). Ponadto, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, o czym stanowi art. 135 u.p.p.s.a. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Prezesa Kasy. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności, zgodnie z żądaniem zawartym w skardze. Przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji brany jest pod uwagę stan prawny, który miał zastosowanie w chwili wydawania tej decyzji. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa materialnego i procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, która wymagała ich wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. Stan prawny, mający znaczenie dla dokonania takiej właśnie oceny, oraz wnioski z niego płynące dla spornego okresu, przedstawiają się następująco. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r. Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.u.s.r.) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i 55 tej ustawy. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 6 pkt 13b u.u.s.r. przez "należności z tytułu składek" rozumie się składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia. Z kolei w sprawach nieuregulowanych w u.u.s.r. stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), o czym stanowi art. 52 u.u.s.r. Natomiast według art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W rezultacie stwierdzić należy, że do decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozumianych jak wyżej, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a. W stosunku do wniosku zastosowanie zatem znajduje między innymi wymóg dochowania 14-dniowego terminu na jego złożenie (art. 129 § 2 k.p.a.), a postępowanie wszczęte tym wnioskiem kończy się rozstrzygnięciem - sposobem załatwienia sprawy - przewidzianym w art. 138 § 1 k.p.a., który to przepis stosuje się wprost (por. wyroki NSA z dnia 17.11.2000 r., sygn. akt I SA 1543/99, LEX nr 57182 i z dnia 27.11.2001 r., sygn. akt I SA 1011/00, LEX nr 81760). Powyższe oznacza, że organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygniętą przez ten organ w ramach działania jako organu pierwszej instancji, przy zastosowaniu tylko i wyłącznie takich rozstrzygnięć, które zostały przewidziane w art. 138 § 1 k.p.a. Wskazany przepis zawiera wyczerpujące wyliczenie rozstrzygnięć, jakie mogą być wydane przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Według dyspozycji art. 138 § 1 k.p.a. w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (§ 1 pkt 1) - gdy w wyniku rozpoznania sprawy rozstrzygnięcie organu odwoławczego pokrywa się w całości z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (§ 1 pkt 2 ab initio) - gdy widzi potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, tudzież w toku postępowania nastąpiła zmiana tych okoliczności, mająca wpływa na rozstrzygnięcie istoty sprawy. Organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) w ramach art. 138 § 1 k.p.a. może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (§ 1 pkt 2 in fine) albo umorzyć postępowanie odwoławcze ((§ 1 pkt 3). Każde inne rozstrzygnięcie, zapadłe w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozstrzygniecie sprawy, jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne. Wskazany art. 138 § 1 k.p.a. jest jasny w swej treści co do sposobów zakończenia odwoławczego postępowania administracyjnego i w tym zakresie nie budzi istotnych wątpliwości interpretacyjnych. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie podjęte przez organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) nieprzewidziane w katalogu ujętym w art. 138 k.p.a. w sposób rażący narusza prawo. Podobne stanowisko zostało przedstawione przez komentatorów Ordynacji podatkowej na gruncie art. 233 tego aktu, który jest swego rodzaju odpowiednikiem art. 138 k.p.a. Autorzy komentarza stwierdzają, że art. 233 Ordynacji podatkowej zawiera wyczerpujące wyliczenie decyzji organu odwoławczego. W związku z tym wydanie przez ten organ decyzji nieprzewidzianej w tym przepisie stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej (por. S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 603 oraz B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki: Ordynacja podatkowa. Komentarz, s. 740). Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt rozpoznawanej sprawy należy podkreślić, iż zaskarżona decyzja Prezesa Kasy z dnia [...] marca 2005 r. stanowi oczywiste i jednoznaczne zaprzeczenie niebudzących wątpliwości interpretacyjnych w zakresie mającym w sprawie zastosowanie (z uwagi na brzmienie art. 127 § 3 zdanie drugie k.p.a.) przepisów art. 138 § 1 k.p.a. Prezes Kasy w sentencji powyższej decyzji stwierdził: "Po rozpoznaniu (...) wniosku z dnia 11.03.2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego od decyzji z dnia 24.02.2005 r. (...) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 (...) Kodeksu postępowania administracyjnego (...) postanawiam odmówić umorzenie należności". Charakter zaskarżonej decyzji, jako wydanej z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc w warunkach qusi odwoławczych, nie budzi wątpliwości także poprzez fakt pouczeniu zawartego w tej decyzji, w którym wskazano na możliwość złożenia skargi do sądu administracyjnego. W myśl art. 52 § 1 u.p.p.s.a. skarga przysługuje po wyczerpaniu środków zaskarżenia (w tym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - § 2 tego artykułu). Przytoczona treść sentencji ww. decyzji jednoznacznie wskazuje, że jest to rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 k.p.a. Prezes Kasy wprawdzie powołał w podstawie prawnej decyzji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., jednakże nie wypowiedział się w swoim rozstrzygnięciu o "utrzymaniu w mocy" rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia [...] lutego 2005 r. - mimo, iż rozpatrywał wniosek z dnia 11 marca 2005 r. traktując go jako wniosek w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy załatwionej tą wcześniejszą decyzją - wprowadzając w to miejsce orzeczenie co do istoty sprawy, czyli rozstrzygnięcie takie, jakie mógł wydać organ w pierwszej instancji a nie organ odwoławczy (organ działający z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Co więcej, sentencja zaskarżonej decyzji, a ona w istocie decyduje o przedmiocie rozstrzygnięcia (załatwienia sprawy), zestawiona z treścią wniosku Skarżącego z dnia 11 marca 2005 r. oraz uzasadnieniem zaskarżonej decyzji pozwala stwierdzić, iż Prezes Kasy decyzją ta odmówił umorzenia składek, wskazując, iż Skarżącemu przyznano już ulgę w postaci umorzenia odsetek, a umorzenie składek byłoby niekorzystne. Należy jednak zwrócić uwagę, że decyzja wydana w pierwszej instancji - decyzja z dnia [...] lutego 2005 r. umarzała warunkowo odsetki i nie zawierała rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia składek (tzw. należności głównej), choć taka odmowa mogła być zamiarem Prezesa Kasy, zważywszy że wniosek inicjujący postępowanie w sprawie o umorzenie (wniosek Skarżącego z dnia 1 lutego 2005 r.) dotyczył zarówno składek jak i odsetek, a co do składek zawarty został - jak wynika z akt sprawy - układ ratalny. Sąd dokonując jednak oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu - decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym (w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), zobligowany jest brać pod uwagę zakres (treść) władczego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, które zostało wydane w pierwszej instancji, a nie uwzględniać jakie rozstrzygnięcie w istocie zamierzano wydać. Innymi słowy decydującym w tej mierze jest to, o czym organ rozstrzygnął (jak ujął przedmiot swojego rozstrzygnięcia) a nie to, o czym zamierzał rozstrzygnąć, działając w błędnym przeświadczeniu że to uczynił. Przytoczone okoliczności wskazują, że w przedmiocie odmowy umorzenia składek Prezes Kasy w zaskarżonej do Sądu decyzji orzekł po raz pierwszy, a tym samym rażąco naruszył art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 in fine k.p.a., gdyż w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygnął sprawę, które nie była przedmiotem rozstrzygnięcia w pierwszej instancji. Rozpatrując złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dokonał zatem zmiany istoty sprawy, o której orzeczono w pierwszej instancji. Sąd podkreśla przy tym, że w zakresie sprawy załatwionej decyzją wydaną w pierwszej instancji, czyli w zakresie umorzenia odsetek, organ w ponownie prowadzonym postępowaniu w sposób rozstrzygający w ogóle się nie wypowiedział - ani nie utrzymał w mocy wcześniejszego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, ani też go nie uchylił orzekając odmiennie bądź umarzając postępowanie. Działając na mocy art. 135 u.p.p.s.a. Sąd uznał również za konieczne stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w pierwszej instancji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa materialnego. Podkreślić bowiem należy, że decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. Prezes Kasy w oparciu o art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. umorzył odsetki w kwocie 215,30 zł pod warunkiem spłaty należności głównej w układzie ratalnym (podkreśl. Sądu). Taki sposób rozstrzygnięcia nie znajduje oparcia w przepisach u.u.s.r. Zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., będącym materialnoprawną podstawą umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie, w tym odsetek, brak jest możliwości uzależnienia umorzenia określonych kwot od jakichkolwiek dodatkowych warunków. Wskazany przepis tego typu rozwiązania nie przewiduje, a zatem organ nie może uzależniać wydanego w tym przedmiocie rozstrzygnięcia od spełnienia przesłanek, których przepisy prawa nie przewidują. W tej sytuacji bezpodstawne jest również twierdzenie, że w przypadku niedotrzymania warunków, na jakich zostanie zawarty układ ratalny, powyższa decyzja straci moc. Reasumując, jeśli w ocenie Prezesa Kasy wystąpiły przesłanki do umorzenia określonych kwot, wymienione w sposób wyraźny we wskazanym wyżej przepisie - w sprawie Skarżącego tak uznano w zakresie dotyczącym odsetek - to umorzenie tych kwot ma charakter bezwarunkowy. Wprowadzając zatem nieprzewidziany prawem warunek umorzenia odsetek, Prezes Kasy rażąco naruszył art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., gdyż niejako uzupełnił jego normatywną treść o konieczność spełnianie wymogu, którego przepis ten nie przewiduje. Oczywiste naruszenie wskazanych wyżej reguł orzekania w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w zakresie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, jako rażące naruszenie prawa procesowego i materialnego, stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] lutego 2005 r., wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Rażące naruszenie prawa oznacza bowiem wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Zachodzi więc w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. m.in. wyroki NSA z dnia 21.08.2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, LEX nr 51233, z dnia 26.09.2000 r., sygn. akt V SA 2998/99, LEX nr 51249 oraz z dnia 05.10.2000 r., sygn. akt III SA 2244/99, LEX nr 47084). W ocenie Sądu z takim przypadkiem naruszenia prawa mamy do czynienia w sprawie będącej przedmiotem skargi. Powyższa wadliwość zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, skutkująca stwierdzeniem ich nieważności, sprawia, że przedwczesnym staje się rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze, odnoszących się do meritum sprawy, czyli zasadności umorzenia także tzw. należności głównej, czyli składek. Stwierdzenie nieważności obu decyzji Prezesa Kasy nie oznacza, że wniosek Skarżącego o umorzenie należności składkowych uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta, jak już wyżej wyjaśniono, stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa Kasy. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 135 u.p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. Zakres w jakim decyzje, których nieważność stwierdzono nie mogą być wykonaniu określono w oparciu o przepis art. 152 u.p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło