III SA/Wa 1240/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2017 r. III SA/Wa 1240/17 w sprawie ze skargi B.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. postanawia zmienić zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt III SA/WA 1240/17 w ten sposób, że zwolnić Skarżącą od wpisu sądowego od skargi Skarżąca – B.O. – pismem z dnia 15 lutego 2017 r. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 18.267 zł Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, iż blokada kont zmusiła ją do zaprzestania działalności. W efekcie wystąpiły zaległości w płaceniu zobowiązań wobec dostawców, banków i innych instytucji. Nastąpiły też zajęcia komornicze całego majątku. Podała, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z trójką dzieci. Do majątku zaliczyła dom, nieruchomość rolną, hale uprawowe i magazyny, samochody osobowe. Skarżąca posiada też nieściągalne wierzytelności wobec dwóch spółek. Ujawniła, że źródłem utrzymania rodziny są alimenty oraz działalność gospodarcza, przy czym ta ostatnia prowadzona była przez pierwsze trzy miesiące 2016 r. Wśród wydatków wymieniła energię elektryczną (136 zł), gaz (682 zł), telefony (331 zł), paliwo do samochodu (300 zł), kredyty, które nie są spłacane. Oświadczyła, iż wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 18.000 zł nie zostało uregulowane. Obecnie nie posiada żadnego dochodu. Skarżąca przedłożyła dokumenty źródłowe, w tym m. in. wyciągi bankowe, informację PIT/B, dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, faktury dokumentujące wydatki, bilans, rachunek zysków i strat, deklaracje VAT-7. Starszy referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2017 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Starszy referendarz sądowy uznał, że Skarżąca nie ujawniła wszystkich istotnych – z punktu widzenia oceny możliwości płatniczych - okoliczności. W szczególności, chociaż zaznaczyła, iż od ponad roku nie posiada żadnego dochodu, zaś aktualnie jedynym źródłem utrzymania jej czteroosobowej rodziny są alimenty w wysokości 2.000 zł., a wysokość wydatków Skarżąca określiła natomiast na kwotę 1.449 zł (energia elektryczna, paliwo, telefony, paliwo), to za niewiarygodne referendarz uznał, by do tego tylko typu wydatków sprowadzały się koszty życia Skarżącej. W swoim zestawieniu pominęła bowiem taki choćby wydatek jak koszty utrzymania dzieci. Referendarz sądowy zauważył bowiem, że na fakt przeznaczania znacznych kwot na ten cel Skarżąca powołała się w innych zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach (III SA/Wa 2322-2328/16), wskazując mianowicie na studia w W., przeloty, wyżywienie i materiały naukowe, studia w W. czy koszt utrzymania syna w gimnazjum. Pismem z dnia 30 kwietnia 2017 r., Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, w którym wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że nie stać jej na zaspakajanie podstawowych potrzeb życiowych jej dzieci. Jej dochody stanowią alimenty w wysokości 2000 zł miesięcznie i dochód z działalności w 2016 r. w wysokości 6462,17 zł. W 2016 r. z uwagi na zajęcia komornicze na jej rachunkach bankowych nie prowadziła działalności gospodarczej w zakresie działów specjalnych i uprawy pieczarek oraz zmuszona była do redukcji zatrudnienia. Skarżąca podała, że ma problemy z regulowaniem zobowiązań, "straciła należności", zaś jej kontrahenci obciążyli ją karami za niewywiązywanie się z umów. Skarżąca wskazała ponadto, że jej cały majątek wraz z domem został zajęty przez komornika. Odnośnie do swojej sytuacji rodzinnej Skarżąca oświadczyła, że jedna z jej córek studiuje medycynę w W., gdzie obecnie przebywa, zaś koszty jej utrzymania pokrywa jej ojciec. Druga córka, która studiuje na [...] Uniwersytecie [...], z uwagi na brak środków na wynajęcie mieszkania zmuszona jest dojeżdżać na uczelnię S. Syn Skarżącej uczęszcza natomiast do liceum ogólnokształcącego. Skarżąca podała, że część kosztów utrzymania jej dzieci pokrywa ich ojciec. Skarżąca wskazała ponadto, że nie jest w stanie terminowo regulować rachunków za energię elektryczną, co kilkakrotnie poskutkowało odcięciem prądu w jej domu. Obecnie zalega również z zapłatą rachunku za gaz. Zdaniem Skarżącej dowodem na jej trudną sytuację materialną jest fakt, iż Sąd Okręgowy w S. wydał krzywdzący dla niej wyrok w postępowaniu nakazowym (sygn. akt [...]) oraz odrzucił jej sprzeciw od ww. wyroku z powodu braku opłaty. Do sprzeciwu Skarżąca załączyła: rachunki za studia i wynajem pokoju córki przebywającej w W. oraz wyciągi bankowe z jej konta, pismo do Sądu Okręgowego w S., rachunek za gaz i przedsądowe wezwanie do zapłaty należności na rzecz PGNiG, kserokopię biletu miesięcznego PKP jej córki K.M., obwieszczenia o licytacji, bilans i rachunek zysków i strat za grudzień 2016 r. oraz wyrok Sądu Rejonowego w S. sygn. akt [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." - wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co do zasady przyznawane jest osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Podstawą rozważania przyznania Stronie prawa pomocy jest pełne wykazanie jej sytuacji finansowej i życiowej. Sąd wskazuje nadto, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Fakty te powinny być zatem uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane) tak, aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność) co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi wymagany w kwocie 18.267 zł. Zdaniem Sądu, nie wszystkie wątpliwości referendarza sądowego co do źródeł utrzymania oraz celów, na jakie Skarżąca przeznacza osiągane z nich dochody są uzasadnione. W szczególności, informacje wynikające z przedstawionych przez Skarżącą oświadczeń i dokumentów należy badać z uwzględnieniem historii sporów podatkowych i sądowych, jak też skutków finansowych rozstrzygnięć organów podatkowych oraz orzeczeń Sądu – zarówno w zakresie sporów podatkowych, jak też w zakresie prawa pomocy. W ocenie Sądu, nie jest okolicznością uzasadniającą odmowę przyznania prawa pomocy fakt, że Skarżąca otrzymuje wsparcie w zakresie ponoszenia kosztów utrzymania dzieci od ich ojca, ponieważ środki te nie są przeznaczane i spożytkowane na rzecz Skarżącej, lecz – jak zostało wskazane – na rzecz dzieci. Tym samym nie może być to przyczyna, ale w tej sprawie, odmowy prawa pomocy w sporze – nie dzieci – lecz Skarżącej z organami podatkowymi. Zdaniem Sądu, niezakwestionowany pozostał, nawet przez referendarza sądowego, fakt prowadzenia wobec Skarżącej postępowań egzekucyjnych, co w znaczący sposób ogranicza wolność Skarżącej w dysponowaniu posiadanym majątkiem. Skutek taki może również powodować fakt zabezpieczenia na majątku Strony zobowiązań podatkowych. Pewny jest również fakt blokady kont bankowych, zaprzestania działalności gospodarczej, niespłacanie kredytów bankowych, zajęcie komornicze całego majątku, jak też fakt utrzymywania się Skarżącej wraz z trójką dzieci, przede wszystkim, z dochodu z alimentów. Okoliczności te, przemawiają za tym, że sytuacja Skarżącej w wyniku działań organów podatkowych uległa pogorszeniu na tyle, że należy jej zapewnić bezpłatny dostęp do Sądu. W świetle powyższego Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.