III SA/Wa 1242/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. G. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2015 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie K. G. (zwany dalej: "Skarżącym") pismem z dnia 8 kwietnia 2015 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2015 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2015 r. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia. Zarządzenie zawierało pouczenie, że nieuiszczenie wpisu we wskazanym terminie spowoduje odrzucenie skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Zarządzeniem z dnia 11 czerwca 2015 r. wezwano Skarżącego do wskazania osiąganych dochodów w roku 2014 i 2015, przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, zeznań podatkowych za 2013 r. a także oznaczenia wszystkich źródeł utrzymania w ciągu ostatnich 3 miesięcy oraz wskazania i udokumentowania innych okoliczności, z których może wynikać konieczność przyznania prawa pomocy (zaświadczenia o niezdolności do pracy, ponoszeniu przymusowych wydatków, szczegółowej kalkulacji kosztów życia, wskazania niezbędnych wydatków na poratowanie zdrowia, udokumentowania zadeklarowanych wydatków, uzyskiwanie świadczeń alimentacyjnych, należności do zapłaty, których strona jest zobowiązana- w tym wobec organów państwa i inne ważne okoliczności). W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 15 czerwca 2015 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada dom o powierzchni 69 m2, wybudowany w 1945 r., nie ma zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Wskazał, że jest właścicielem nieruchomości rolnej, jednakże – jak stwierdził – dochód z tego tytułu w kwocie 445 zł jest fikcyjny, bowiem nie prowadzi działalności rolniczej i nie uzyskuje z tego tytułu dochodu realnego dochodu. Z treści decyzji Wójta Gminy C. z dnia 2 grudnia 2013 r., której kserokopia znajduje się w aktach sprawy (k. 35), wynika że powierzchnia gospodarstwa rolnego Skarżącego wynosi 6,47 ha fizycznych (powierzchnia przeliczeniowa użytków rolnych 1,82 ha). Skarżący oczekuje na wydanie własności działki siedliskowej nr [...] o powierzchni 1,34 ha. Oświadczył ponadto, że otrzymuje świadczenie z pomocy społecznej w wysokości 87 zł miesięcznie. Dołączył także własnoręcznie sporządzone oświadczenie, z którego wynika iż jego dochód stanowi 3.000 zł rocznie z tytułu dopłat do upraw rolnych oraz kwota 1.200 zł uzyskiwana z tytułu dzierżawy ziemi. Wskazał, że od tej kwoty należy odliczyć roczny podatek rolny w kwocie 280 zł. Kwota, którą realnie dysponuje w ciągu roku to 3.920 zł. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedłożenia dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego przedłożył umowę dzierżawy nieruchomości rolnych z dnia 1 stycznia 2014 r., na którą powoływał się w treści złożonego oświadczenia. Przedstawił także kserokopię, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego dnia 4 maja 2015 r., przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S., z którego wynika, iż Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Z załączonej kserokopii karty informacyjnej leczenia szpitalnego wynika, że Skarżący ma chorobę [...]. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2015 r. odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W dniu 6 lipca 2015 r. (data nadania w UP) wpłynął do Sądu sprzeciw Skarżącego od ww. postanowienia z dnia 30 czerwca 2015 r. W uzasadnieniu wskazał, że z kwoty 532 zł stanowiącej jego dochód "nie można ruszyć ani złotówki". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji, dopiero gdy posiadane przez nich środki okażą się niewystarczające do obrony ich praw przed sądem, może być im przyznane prawo pomocy. Z powyższego wynika zatem, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Udzielenie tego prawa jest bowiem formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 16 lipca 2015 r. (I OZ 855/15) obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednak konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. W piśmiennictwie przyjmuje się, że nadużycie praw procesowych należy uznać za samoistną instytucję prawa procesowego. Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to powinno być jednak wykonywane zgodnie z celem, w jakim zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę. Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych w celu innym, niż ochrona swoich praw. Stanowisko takie znajduje aprobatę nie tylko w doktrynie oraz orzecznictwie sądów polskich, ale także akceptowane jest przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, który wielokrotnie zwracał uwagę, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu. W niniejszej sprawie Sąd – po wnikliwej analizie działań Skarżącego - ocenił jego żądanie przyznania prawa pomocy jako nadużycie tego uprawnienia. Sądowi z urzędu znany jest bowiem fakt prowadzenia przez Skarżącego wielu sporów sądowych, w tym sporów dotyczących łącznego zobowiązania pieniężnego za poszczególne (kolejne) lata. Wydawane względem niego decyzje są od lat o tożsamej treści. Tożsama jest także argumentacja jaką posługuje się Skarżący. Argumentacja ta została już wielokrotnie poddana kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – po raz ostatni w kwietniu 2015 r., kiedy to Sąd ten oddalił skargę Skarżącego w sprawie III SA/Wa 1974/14. Co istotne w wielu tych sprawach udział brali profesjonalni pełnomocnicy przyznani mu w ramach instytucji prawa pomocy. Koszty postępowania w tych sprawach zostały pokryte za stronę przez Skarb Państwa. Sąd zauważa, że ani z treści skargi, ani z treści pozostałych pism nie wynika, by Skarżący podnosił nowe zarzuty. Ilość i charakter spraw podlegających kontroli sądowoadministracyjnej jednoznacznie dowodzi, że celem Skarżącego nie jest faktyczna obrona swoich praw w postępowaniu sądowym, lecz inicjowanie postępowań, które stanowią cel sam w sobie. Stwierdzić należy, że o ile sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w tym postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez Skarżącego, licznych i merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa. W ocenie Sądu działania procesowe Skarżącego stanowią przykład nadużycia prawa do sądu i jako takie nie zasługują na ochronę. W tej sytuacji uznać należało, że wniosek Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd nie miał podstaw prawnych, by uwzględnić ten wniosek także z tego powodu, iż dane zawarte w formularzu nie pozwoliły mu na dokonanie pełnej, rzeczywistej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego. Zignorował on bowiem wezwanie z 11 czerwca 2015 r. i nie przedstawił dodatkowych informacji, które potwierdzałyby trudną sytuację majątkową kwalifikującą go do przyznania prawa pomocy (m.in. w zakresie tego, czy otrzymuje pomoc od rodziny, znajomych, jaką kwotę przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego, tj. na zakup żywności, odzieży, środków chemicznych). Skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych i kalkulacji kosztów życia, które pozwoliłyby na rzeczywistą ocenę jego sytuacji materialnej, a zwłaszcza tego, w jaki sposób dysponuje osiąganym dochodem. Zdaniem Sądu sama wysokość osiąganych dochodów, nie przesądza automatycznie o tym, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych lub kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Decydujące znaczenie ma bowiem indywidualna sytuacja strony występującej z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Nie budzi zatem wątpliwości, iż Skarżący nie sprostał wymogowi wykazania, że spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec tego Sąd postanowił jak w sentencji.