III SA/Wa 1257/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie 1. W skardze Skarżąca K. J. wniosła o zwolnienie od kosztów wpisu sądowego od skargi. 2. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przesłała wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w uzasadnieniu którego wskazała, że jej mąż zarabia średnio 1.000 zł. Źródłem utrzymania pięcioosobowej rodziny jest – oprócz pensji męża – pomoc rodziny. Skarżąca – podobnie jak mąż - nie posiada żadnego majątku. W dołączonym do formularza piśmie z dnia 17 czerwca 2008 r. Pełnomocnik Skarżącej wyjaśnił, że do wydatków bieżącego utrzymania rodziny należą czynsz najmu mieszkania (275 zł), prąd, gaz i inne media (250 zł), żywność i ubrania (650 zł) oraz inne (500 zł rocznie). Powtórzył, że Skarżąca utrzymuje się z pensji męża oraz incydentalnej pomocy rzeczowej najbliższej rodziny. Nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. W ciągu ostatniego roku Skarżąca nie sprzedawała nieruchomości, ani ruchomości o wartości przekraczającej 10.000 zł. Do zobowiązań pełnomocnik zaliczył długi wynikające z decyzji podatkowych. Skarżąca nie posiada wierzytelności. Ustosunkowując się do wezwania dotyczącego postępowania egzekucyjnego przyznał że takowe się toczy, zaś szczegółowe informacje na ten temat znajdują się w aktach tego postępowania. Pełnomocnik oświadczył, że szczegóły umowy między nim a Skarżącą objęte są tajemnicą. Dodał jednak, że wysokość wynagrodzenia jest uzależniona od wyniku sprawy i przy jej zlecaniu nie wziął zaliczki. Do formularza załączono także umowę majątkową małżeńską, wyciągi z rachunków bankowych, zaświadczenie o zarobkach męża Skarżącej, zeznania podatkowe za lata 2006-2007. 3. Postanowieniem z [...] lipca 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. 4. Od tego postanowienia pełnomocnik Skarżącej w ustawowym terminie złożył sprzeciw, w którym podkreślił, że Skarżąca dwukrotnie składała oświadczenie iż nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma pracy, nie posiada żadnych nieruchomości ani ruchomości, ani też oszczędności. Podniósł, że obowiązkiem strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy nie jest udowodnienie (co zdaje się sugerować referendarz sądowy) iż jest w stanie się utrzymać, ale że nie ma środków na zapłacenie wpisu sądowego. W ocenie pełnomocnika spis dochodów i majątku jasno wskazuje że zapłata nawet niewielkiej kwoty spowodowałaby uszczerbek dla koniecznego utrzymania rodziny Skarżącej. Odnosząc się do stwierdzenia referendarza sądowego iż Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie w zakresie danych o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym pełnomocnik zauważył, że w aktach postępowania znajduje się dokumentacja egzekucyjna, a zatem zaniechania w tym względzie dopuścił się referendarz sądowy, a nie Skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 5. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten nakłada zatem na stronę obowiązek wykazania (podkr. Sądu), tj. udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy. Innymi słowy to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w opisanej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozstrzygnięcie Sądu zależy zaś od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. 6. Skarżąca wniosła o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 45.522 zł. Dodatkowo jest ona zobowiązana do opłacenia wpisu od skargi w innej prowadzonej przez nią sprawie, tj. III SA/Wa 1365/08 w kwocie 9.785 zł, co oznacza, że ciąży na niej obowiązek uiszczenia łącznie 55.307 zł. 7. Sąd podaje w wątpliwość wiarygodność składanych przez Skarżącą oświadczeń i stwierdza, że na ich podstawie rzetelna analiza jej zdolności płatniczych nie jest możliwa. W konsekwencji niemożliwe jest też ustalenie czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. 8. Skarżąca konsekwentnie twierdzi, iż jedynym źródłem utrzymania pięcioosobowej rodziny jest wynagrodzenie jej męża w wysokości (średnio miesięcznie) 1.000 zł netto oraz incydentalna (a zatem z natury rzeczy przypadkowa, uboczna), a do tego rzeczowa pomoc najbliższej rodziny. Wydatki na bieżące świadczenia (czynsz najmu, prąd, gaz i inne media) oscylują w granicach 525 zł miesięcznie. Po ich potrąceniu pozostaje kwota 475 zł (podkr. Sądu), z której to kwoty Skarżąca musi pokryć koszty zakupu żywności i ubrań dla pięciu osób, w tym dla trojga uczących się dzieci (przy tej wysokości dochodu dzienna stawka żywieniowa na jedną osobę wynosi 3 zł - podkr. Sądu). Wyliczenia te uzasadnionymi czynią wątpliwości Sądu co do zgodnego ze stanem rzeczywistym przedstawienia przez Skarżącą swojej sytuacji finansowej. Reguły logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego wskazują bowiem, iż do zapewnienia pięciu osobom choć minimum warunków socjalnych potrzebne są większe – niż podane wyżej - środki finansowe. Zwłaszcza że Skarżąca nie wykazała, iż z kwoty 475 zł jest w stanie pokryć koszty utrzymania rodziny. Deklarowanie dochodu na tak niskim poziomie – bez jednoczesnego uwiarygodnienia, że dochód ten wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania pięciu osób, może świadczyć o tym, że albo sytuacja bytowa Skarżącej w rzeczywistości nie jest taka, jak ona sama twierdzi, albo też posiada ona większe - niż ujawnione we wniosku - możliwości płatnicze. Udowodnienie przez Skarżącą, że jest w stanie się utrzymać, ma więc - wbrew sugestiom pełnomocnika - bezpośrednie przełożenie na ocenę jej sytuacji finansowej. Skarżąca nie wyjaśniła również w jaki sposób – z kwoty 475 zł – zamierza wygospodarować środki na wynagrodzenie pełnomocnika, z koniecznością poniesienia którego (jak wynika z pisma z 17 czerwca 2008 r.) się liczy. 9. Wątpliwości Sądu potęguje także to, iż w aktach sprawy znajduje się potwierdzenie wykonania przelewu z tytułu opłaty za pełnomocnictwo dla W. C. (zamieszkałego w województwie w.). Jakkolwiek na potwierdzeniu tym brakuje danych posiadacza rachunku, to jednak z faktu, iż przesyłkę zawierającą to potwierdzenie (wraz z pełnomocnictwem) nadała Skarżąca, należy wywieść, że to właśnie ona jest właścicielem tego rachunku. Może o tym świadczyć również to, że rachunek z jakiego dokonano przelewu prowadzi bank B., a w tym m. in. banku Skarżąca posiada konto. Saldo na tym koncie, co istotne, wynosiło na dzień 10 grudnia 2007 r. ponad 18.000 zł. 10. Wątpliwości Sądu budzi ponadto fakt niskiego – w stosunku do zajmowanego stanowiska (dyrektor generalny) - wynagradzania męża Skarżącej. Jak bowiem wynika z informacji zamieszczonych na stronie internetowej spółki X. sp. z o.o., zajmuje się ona [...] i wdrażaniem [...], które optymalizują procesy zachodzące wewnątrz firmy, a także służą budowaniu trwałych relacji z klientami. Wśród partnerów spółki wymienia się takie firmy jak: N., K. [...] SA, O. Polska, Polska [...], m.. Należy zatem wnioskować, że spółka ta ma ugruntowaną pozycję na polskim rynku [...]. 11. Dodatkowo Sądowi z urzędu znany jest fakt sprawowania (zob. http://pdi.cors.gov.pl/KRSSED) przez Skarżącą funkcji prezesa zarządu spółki X. sp. z o.o. (stan danych na dzień 11 sierpnia 2008 r., tak też na stronie internetowej spółki X. sp. z o.o.), którego to faktu Skarżąca nie ujawniła. 12. Odnosząc się do podnoszonego przez pełnomocnika zaniechania sprawdzenia w aktach sprawy dokumentacji egzekucyjnej Sąd zauważa, iż istotnie w aktach tych znajduje się pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] marca 2008 r., z którego wynika, że wobec Skarżącej zastosowano dwa środki egzekucyjne, tj. egzekucję z pieniędzy oraz z wierzytelności z rachunku bankowego. Okoliczność ta nie może jednakże stanowić wyłącznej podstawy udzielenia Skarżącej prawa pomocy. Nie przesądza ona bowiem o niemożności poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 13. Reasumując stwierdzić należy, iż decydując o przyznaniu prawa pomocy Sąd nie może bazować na oświadczeniach strony, których wiarygodność budzi wątpliwości i których to wątpliwości strona nie usunęła. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej (podkr. Sądu) kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). Skoro przedstawiony przez Skarżącą opis tej kondycji budzi w niniejszej sprawie wątpliwości i - jak opisano wyżej - jej oświadczenia są niewiarygodne, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.