III SA/Wa 1271/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2013 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – B. sp. z o.o. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to takimi okolicznościami jak: brak środków, brak od 2016 r. dochodów, upadłość finansowa. Podała, iż kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Wartość kredytów wyliczyła na [...] zł, zaś leasingów na [...] zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że z uwagi na problemy z podmiotem obsługującym rachunkowość nie jest w stanie nadesłać dokumentacji w postaci bilansu, rachunku zysków i strat czy sprawozdania finansowego. Skarżąca nie posiada udziałów w innych podmiotach. Wskazała, iż w 2018 r. na przychód ([...] zł) złożyły się środki uzyskane ze sprzedaży środka trwałego będącego zabezpieczeniem kredytu. Przychód ten został w całości przejęty przez bank w celu pokrycia kosztów związanych z obsługą kredytu. Wspólnik spółki nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Skarżąca przedłożyła m. in. wyciągi bankowe, deklaracje VAT, zeznania podatkowe, postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. W orzecznictwie tym podkreśla się również, że w przypadku osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do Sądu (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2015 r., I FZ 67/15). Przyznanie prawa pomocy wskazanym wyżej podmiotom uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 pkt 2 tego artykułu podmioty takie mogą domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie), gdy wykażą, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro skorzystanie z prawa pomocy wiąże się - jak to już podkreślono wyżej - z wystąpieniem szczególnych okoliczności, to - w ocenie referendarza sądowego - nie zachodzą one w niniejszej sprawie. Referendarz sądowy nie neguje przy tym, że sytuacja finansowa Skarżącej nie należy do łatwych – od 2016 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, w efekcie nie wykazuje obrotów (zeznania podatkowe za lata 2016-2017 są "zerowe", podobnie zresztą jak deklaracje VAT-7K za III i IV kwartał 2017 r.). Na należących do niej rachunkach bankowych albo brak jest środków albo też widnieje na nich saldo debetowe. Niemniej jednak powyższe okoliczności nie mogą przesądzać o przyznaniu Skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Fakt nieprowadzenia działalności gospodarczej nie przesądza przecież o braku majątku, którego upłynnienie pozwalałoby na uiszczenie kosztów sądowych. Tymczasem materiał dowodowy uniemożliwia stwierdzenie ponad wszelką wątpliwość, że istotnie takiego majątku Skarżąca nie posiada. Wśród przesłanych materiałów zabrakło bowiem bilansu, rachunku zysków i strat czy też sprawozdania finansowego. Jakkolwiek w wydanych w 2017 r. postanowieniach o umorzeniu postępowania egzekucyjnego poczyniono wzmiankę o braku majątku, niemniej znalazło się tam również zastrzeżenie, iż majątku tego nie ma "pod wskazanym adresem", tj. pod adresem tzw. "wirtualnego biura" Skarżącej. Zdaniem referendarza sądowego kwestia tego, czy i jakie zasoby Skarżąca posiada pozostaje nadal otwarta. Zwłaszcza, że w 2018 r., a zatem już po wydaniu wspomnianych postanowień sprzedała ona – jak sama przyznała – środek trwały. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż Skarżąca jest w stanie pozyskać środki w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 lipca 2016 r. (I FZ 160/16) zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. przywołane tam orzeczenie i literatura). W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że zdobycie tych środków (czy to w formie pożyczki czy dopłat) od wspólnika jest rzeczywiście niemożliwe. Za niewystarczające bowiem referendarz sądowy uznał złożone w tym zakresie oświadczenie, że wspólnik nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych "z racji nieposiadania żadnego majątku trwałego ani ruchomego". W efekcie nie ma dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniałby ten fakt. Z tych wszystkich względów uznać należało, że wniosek Skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych (w tym wpisu od skargi w kwocie 13.710 zł) nie zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.