III SA/Wa 1288/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hieronim Sęk, Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca), Protokolant Emilia Jaktorska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podatku od spadków i darowizn 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz M. O. kwotę 281 zł (słownie: dwieście osiemdziesiąt jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. M. O. powołała się [...] sierpnia 2008r., w toku prowadzonego wobec niej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] (dalej "NUS") postępowania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002r., na otrzymanie w [...] 2002r. od przyszłego męża [....] zł "jako wkład we własne mieszkanie". NUS w związku z tym wszczął wobec strony postępowanie podatkowe w sprawie ustalenia podatku od spadków i darowizn (postanowienie z [...] stycznia 2009r.), a następnie decyzją z [...] marca 2009r. ustalił podatek od darowizny w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wyjaśnił, że obowiązek podatkowy powstał, zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z 28 lipca 1983r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2004r. Nr 142, poz. 1514 ze zm. – dalej "u.p.s.d.") z chwilą powołania się przez podatniczkę przed organem podatkowym na nabycie środków pieniężnych. W odwołaniu od ww. decyzji podatniczka zarzuciła błędne zastosowanie przepisów dotyczących darowizn, gdyż czynność przekazania przez przyszłego męża ww. kwoty nie była darowizną. Miała na celu doinwestowanie zakupu przyszłego wspólnego mieszkania małżonków. Czynność ta nie była więc bezinteresowna. Za przekazane środki przyszły mąż oczekiwał możliwości zamieszkiwania w nabytym przez stronę mieszkaniu. Dyrektor Izby Skarbowej w W (dalej "DIS") decyzją z [...] 2009r. utrzymał w mocy ww. decyzję NUS. W uzasadnieniu powołał przepisy Kodeksu cywilnego odnoszące się do umowy darowizny oraz wyjaśnił, że mąż strony nie otrzymał ekwiwalentu za przekazane środki pieniężne. Z aktu notarialnego z [...] września 2002r., na mocy którego zawarto "Umowę ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego i jego sprzedaży oraz umowę sprzedaży udziału we własności nieruchomości gruntowej stanowiącej drogę konieczną", dołączonego do akt sprawy wynika, że Skarżąca przed zawarciem związku małżeńskiego nabyła w całości własność lokalu mieszkalnego. Jej małżonek za swoje środki pieniężne nie uzyskał równowartości w postaci nabycia części lokalu mieszkalnego, nie stał się bowiem jego współwłaścicielem. W chwili zawarcia związku małżeńskiego lokal stanowił osobisty majątek Skarżącej, a wspólności majątkowej nie rozszerzono po zawarciu małżeństwa na ten składnik majątku podatniczki. DIS wskazał także, iż trudno jest uznać możliwość zamieszkania w mieszkaniu stanowiącym własność żony za ekwiwalent, otrzymany za przekazane środki pieniężne. Wobec powyższego, w ocenie organu, nabycie przez Skarżącą środków pieniężnych przeznaczonych na sfinansowanie zakupu lokalu mieszkalnego miało miejsce tytułem darowizny i zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 i art. 15 ust. 4 u.p.s.d. podlegało opodatkowaniu w stawce 20%. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wniosła o uznanie ww. decyzja DIS nie ma podstawy prawnej i o odstąpienie od poboru wyliczonego podatku. Nie zgodziła się z argumentacją o braku ekwiwalentności świadczenia majątkowego męża. Wskazała, że jej ówczesny narzeczony, przekazując ww. kwotę spodziewał się wspólnego mieszkania i korzystania z lokalu. Zamieszkiwali wspólnie od dnia zakupu do sprzedaży lokalu, a w związku z tym, że po zawarciu związku małżeńskiego podjęli decyzję o sprzedaży mieszkania, Skarżąca nie przeprowadziła żadnych działań mających na celu przekazanie części udziałów z lokalu na męża. On sam uznał to za zbędne i związane z nakładami finansowymi. Pieniądze ze sprzedaży mieszkania przeznaczyli na remont domu, w którym obecnie zamieszkują z dziećmi. DIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny, który stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje kontrolę legalności zaskarżonych decyzji, postanowień, bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwana "P.p.s.a."), ma obowiązek rozważyć czy nie doszło w nich do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Sąd doszedł do przekonania, że w świetle powyższych kryteriów są podstawy do stwierdzenia, iż organ podatkowy drugiej instancji ponownie rozpatrując sprawę naruszyły prawo, w taki sposób, że uzasadniało to wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Zdaniem Sądu doszło w szczególności do niewystarczającego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, czym naruszono art. 124 O.p., wyrażającego zasadę przekonywania strony oraz do nieprawidłowego zastosowania art. 191 O.p., który zobowiązuje organy podatkowe do oceny na podstawie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena organu podatkowego drugiej instancji, po analizie unormowań prawnych dotyczących istoty czynności, które mogą być uznane za darowiznę, sprowadza się w zasadzie do stwierdzenia, że trudno jest uznać możliwość zamieszkania przez męża w mieszkaniu stanowiącym własność żony za ekwiwalent, otrzymany za przekazane środki pieniężne. Zdaniem Sądu organ podatkowy drugiej instancji powinien dokonywać ocen twierdzenia strony z uwzględnieniem doświadczenia oraz zasad logiki i dać temu wyraz w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Sama trudność w zgodzeniu się ze stwierdzeniami strony, nie może być uznana za ocenę w rozumieniu art. 191 O.p. nie jest też przekonywująca w rozumieniu art. 124 O.p. Takie lakoniczne uzasadnienie nie pozwala również Sądowi na uznanie, że ocena dokonana przez organ odwoławczy jest prawidłowa mieści się w zakresie swobodnej oceny, o której mowa w art. 191 O.p. Lakoniczność stwierdzeń organu nie budzi również zaufania do organów podatkowych, szczególnie, że można je przeciwstawić konsekwentnemu (począwszy od oświadczenia w sprawie poniesionych wydatków i źródeł przychodów, złożonego [...] sierpnia 2008r.) rozróżnianiu przez stronę skarżącą darowizn, które otrzymała od rodziców i dziadków w związku z kupnem własnego mieszkania, od świadczenia otrzymanego od przyszłego męża, które to świadczenie strona skarżąca uznała za ekwiwalentne, z uwagi na możliwość zamieszkiwania i korzystania z mieszkania. Zdaniem Sądu, organ podatkowy drugiej instancji miał możliwość dokonania ustaleń w zakresie rzeczywistego zamieszkiwania przyszłego małżonka strony skarżącej w lokalu, czego nie uczynił, co nie budzi zaufania, szczególnie, że z treści art. 122 O.p. wynika, że w toku postępowania organy podatkowe mają obowiązek podjąć wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Powinien również ocenić złożone przez ww. małżonka oświadczenia z [...] sierpnia 2008r., znajdujące się w aktach sprawy, z uwagi na jego przydatność do prawidłowego rozstrzygnięcia, czego nie uczynił. Zdaniem Sądu organ podatkowy drugiej instancji powinien też zastanowić się nad charakterem otrzymanego przez stronę skarżącą świadczenia w sytuacji, gdy skutecznie nie starał się podważyć twierdzeń strony o ekwiwalentności otrzymanego przez nią świadczenia od przyszłego męża, tak aby nie powodować wrażenia, że tylko z uwagi na upływ terminu przedawnienia do wydania decyzji o prawidłowej wysokości zobowiązania w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002r., uznano że w sprawie mamy do czynienia z darowizną. Sam fakt trudności w zakwalifikowaniu danego świadczenia z uwagi na konsekwencje podatkowo-prawne, nie może stwarzać u podatnika negatywnych konsekwencji w postaci przedwczesnego i nieuzasadnionego w sposób należyty uznania, że świadczenie, co do którego strona wskazuje, że jest ekwiwalentne, może być uznane za darowiznę. Zdaniem Sądu uznanie przez organ odwoławczy, że w sprawie doszło do bezpłatnego przysporzenia majątkowego po stronie skarżącej, pomija kwestię otrzymywania przez narzeczonego strony skarżącej świadczenia w postaci możliwości zamieszkiwania i korzystania z lokalu stanowiącego odrębną własność w okresie przed zawarciem małżeństwa, jak również po, w sytuacji, gdy w aktach sprawy nie ma żadnego dowodu przemawiającego za twierdzeniem przeciwnym. Sąd zwraca uwagę, że w sytuacji, gdy jedna osoba, za określoną kwotę pieniędzy umożliwia innej osobie, obcej z punktu widzenia prawa (narzeczony czy partner życiowy) zamieszkiwanie i korzystanie z lokalu, nie powstaje u niej obowiązek przeniesienia na osobę korzystającą z lokalu części własności tego lokalu, ani w chwili, gdy dochodzi do korzystania z tego lokalu, ani w terminie późniejszym. W tym zakresie Sąd nie podziela i nie uznaje za słuszną argumentacji organu, że takie, późniejsze przeniesienie własności części prawa do lokalu mogłoby stanowić argument przekonywujący, że doszło nie do darowizny, lecz do innego świadczenia o charakterze ekwiwalentnym. Okoliczność ewentualnego przeniesienia części lub całości własności danej rzeczy nie świadczy o ekwiwalentności lub jej braku w przypadku, gdy w zamian za otrzymane pieniądze dochodzi do korzystania i zamieszkiwania w lokalu. Sąd, mając powyższe na względzie uznał, że zasadne było uwzględnienie skargi, z uwagi na naruszenie w postępowaniu przed organem drugiej instancji wyżej wskazanych norm prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. – punkt pierwszy wyroku). Orzeczenie z punktu drugiego ma uzasadnienie w dyspozycji art. 152 P.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na mocy art. 200, art. 209 P.p.s.a. (punkt trzeci sentencji).